III CZP 47/12

Sygn. akt III CZP 47/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
Dnia 27 września 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) 
SSN Irena Gromska-Szuster 
SSN Maria Szulc (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie ze skargi dłużnika M. S. 
na postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 1 grudnia 
2011 r. o oddaleniu wniosku dłużnika o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego 
w postępowaniu egzekucyjnym w sprawie […], 
przy uczestnictwie wierzyciela S. H. 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 27 września 2012 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2012 r.,  
 
"Czy przepis art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. 
stanowi podstawę do zasądzenia od wierzyciela na rzecz dłużnika 
kosztów egzekucji, w przypadku umorzenia przez komornika 
postępowania egzekucyjnego, na skutek uchylenia orzeczenia                
o nadaniu klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy przedstawił 
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne 
wątpliwości a mianowicie, czy przepis art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. 
stanowi podstawę do zasądzenia od wierzyciela na rzecz dłużnika kosztów 
egzekucji w przypadku umorzenia przez komornika postępowania egzekucyjnego, 
na skutek uchylenia orzeczenia o nadaniu klauzuli wykonalności tytułowi 
egzekucyjnemu. 
Zagadnienie prawne wyłoniło się podczas rozpoznania zażalenia wierzycielki 
na postanowienie Sądu Rejonowego, który w postępowaniu ze skargi dłużnika na 
postanowienie Komornika Sądowego z dnia 1 grudnia 2011 r. oddalające wniosek 
dłużnika o uzupełnienie postanowienia z dnia 24 sierpnia 2011 r. w przedmiocie 
umorzenia postępowania egzekucyjnego poprzez przyznanie kosztów zastępstwa 
procesowego w postępowaniu egzekucyjnym, uchylił to postanowienie i uzupełnił 
postanowienie z dnia 24 sierpnia 2011 r. poprzez dodanie punktu 3, w którym 
przyznał dłużnikowi od wierzycielki kwotę 1200 złotych tytułem zwrotu kosztów 
zastępstwa procesowego w postępowaniu egzekucyjnym.  
Sąd drugiej instancji powziął wątpliwość, czy w wypadku umorzenia 
postępowania egzekucyjnego przez komornika, przepisy kodeksu postępowania 
cywilnego dają podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami poniesionymi przez 
dłużnika w toku postępowania. Wskazał, że zgodnie z art. 770 k.p.c., stanowiącym 
lex specialis w stosunku do art. 98 i n. k.p.c., zasadą w postępowaniu 
egzekucyjnym jest zwrot przez dłużnika wierzycielowi kosztów niezbędnych do 
celowego prowadzenia egzekucji. Przepis ten nie stwarza podstaw do obciążenia 
wierzyciela kosztami egzekucji, a jedynie w wypadku stwierdzenia, że koszty 
wszczętej egzekucji nie były celowe, komornik może wierzycielowi ich nie przyznać, 
lub przyznać ich część. Artykuł 49 ust. 4 ustawy o komornikach sądowych 
i egzekucji obciąża wierzyciela, w wypadku niecelowego wszczęcia postępowania, 
jedynie obowiązkiem uiszczenia opłat, o których mowa w ustępie 1 i 2 tego 
przepisu. Sąd drugiej instancji wyraził pogląd, że odpowiedzialność wierzyciela 
ogranicza się do kosztów należnych organowi egzekucyjnemu (opłaty egzekucyjne, 
wydatki komornika), natomiast nie obejmuje kosztów należnych wierzycielowi, 

 
3 
bowiem w świetle art. 770 k.p.c., nawet odpowiednie stosowanie art. 98 k.p.c. 
nie daje do tego podstaw. Uznał takie stanowisko za uzasadnione także wobec 
tego, że umorzenie postępowania egzekucyjnego jest zazwyczaj efektem obrony 
podjętej przez dłużnika w innym postępowaniu, w którym uzyskuje on zwrot 
kosztów 
tej 
obrony. 
Przytoczył, 
jako 
stanowisko 
przeciwne, 
dominujący 
w orzecznictwie sądów pogląd, zgodnie z którym koszty powstałe w wyniku 
skutecznej obrony dłużnika przeciwko prowadzonej egzekucji, obejmujące 
wynagrodzenie jego pełnomocnika, mogą być zasądzone na podstawie art. 98 
k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w tym postępowaniu egzekucyjnym, w którym podjął 
obronę. Sąd Okręgowy powołał również orzecznictwo Sądu Najwyższego, które 
przesądziło, że wierzycielowi nie należą się od dłużnika koszty postępowania 
egzekucyjnego w sytuacji, gdy egzekucja nie jest celowa (wyrok z dnia 9 września 
1987 r., III CRN 233/87, uchwały z dnia 28 kwietnia 2004 r., III CZP 16/04, z dnia 
27 listopada 1986 r., III CZP 40/86) oraz, że w postępowaniu ze skargi na 
czynności komornika sąd, stosując poprzez art. 13 § 2 k.p.c. przepisy o zwrocie 
kosztów procesu, w tym art. 98 i n. k.p.c., orzeka o kosztach tego postępowania  
(uchwała z dnia 28 lutego 1996 r., III CZP 17/96). Wskazał nadto, że przedmiotem 
rozważań Sądu Najwyższego nie było zagadnienie zwrotu kosztów poniesionych 
przez dłużnika w toku postępowania egzekucyjnego. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W 
pierwszej 
kolejności 
podlega 
badaniu, 
czy 
zostały 
spełnione formalnoprawne warunki do przedstawienia zagadnienia prawnego, 
a w konsekwencji, czy zaistniały przesłanki do podjęcia uchwały.  
Ustawodawca, 
przyznając 
sądowi 
drugiej 
instancji 
uprawnienie 
do 
przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego na podstawie art. 390 
§ 1 k.p.c., uzależnił skuteczność skorzystania z niego od wystąpienia w sprawie 
poważnych wątpliwości prawnych oraz niezbędności oczekiwanej odpowiedzi do 
rozstrzygnięcia sprawy. Przymiotnik kwalifikujący „poważne” oznacza, że istnieją 
zasadnicze trudności w ich wyjaśnieniu przy wykorzystaniu podstawowych metod 
wykładni a nadto, że w przypadku powstania wątpliwości zwykłych sąd odwoławczy 
obowiązany jest rozwiązać je we własnym zakresie (postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., III CZP 100/06, niepubl., z dnia 

 
4 
14 października 2010 r., III CZP 66/10, niepubl., z dnia 20 października 2010 r., 
III CZP 68/10, niepubl. i postanowienia w nim powołane, z dnia 26 października 
2011 r., III CZP 59/11, niepubl.).  
Przedstawione 
zagadnienie 
prawne 
nie 
odpowiada 
przytoczonym 
wymaganiom przede wszystkim dlatego, że nie spełnia wymagania wystąpienia 
w sprawie poważnych wątpliwości prawnych. Problem zawarty w pytaniu 
sprowadza się w istocie do kwestii, czy art. 98 i n. k.p.c. mogą stanowić 
podstawę prawną  zasądzenia kosztów postępowania egzekucyjnego od 
wierzyciela na rzecz dłużnika w wypadku umorzenia tego postępowania. 
Sąd drugiej instancji, przedstawiając wskazaną wyżej wątpliwość dotyczącą 
zasady rozliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego pomiędzy jego 
stronami, nie wskazał, jakiego etapu postępowania egzekucyjnego wątpliwość ta 
dotyczy. 
Kwestia zasad rozliczania pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem kosztów 
postępowania egzekucyjnego była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego 
w licznych orzeczeniach, w tym w uchwałach: z dnia 4 marca 1987 r., III CZP 
88/86 (OSNCP 1987, nr 11, poz. 166), z dnia 27 listopada 1986 r., zasada 
prawna, III CZP 40/86 (OSNCP 1987, nr 5-6, poz. 71), z dnia 28 lutego 1995 r., 
III CZP 20/95 (OSNC 1995, nr 5, poz. 83), z dnia 28 kwietnia 2004 r., III CZP 
16/04 (OSNC  2005, nr. 6, poz. 103), z dnia 1 czerwca 2007 r., III CZP 37/07 
(OSNC 2008, nr 7-8, poz. 74), w postanowieniach: z dnia 9 września 1987 r., 
III CRN 233/07 (OSNC 1989, nr 10, poz. 161) i z dnia 29 listopada 2005 r., 
III  CZP 102/05, niepubl.  Sam fakt, że  uchwały nie zawierają tez wprost 
odnoszących się do przedstawionego zagadnienia, nie oznacza, że problem 
stanowiący 
istotę 
przedstawionego 
pytania, 
nie 
znalazł 
rozwiązania 
w  orzecznictwie Sądu Najwyższego. 
Powyższe 
orzeczenia 
przesądziły 
między 
innymi, 
że: 
- 
w postępowaniu egzekucyjnym 
obowiązuje 
zasada 
odpowiedzialności 
dłużnika  za  koszty 
tego  postępowania 
niezależnie 
od 
jego 
wyniku 
- 
w    postępowaniu 
ze     skargi 
wierzyciela 
na 
ustalenie 
przez 
komornika   kosztów    egzekucji sąd może   badać, czy czynności były celowo 
podejmowane, - dłużnik  w drodze skargi na czynności komornika może 

 
5 
kwestionować 
czynności  komornika 
w zakresie 
obciążenia 
go 
kosztami 
egzekucyjnymi. W uchwale z dnia 28 kwietnia 2004 r., III CZP 16/04 
i w postanowieniu z dnia 29 listopada 2005 r., III CZP 102/05 Sąd Najwyższy 
wskazał, że rozstrzygnięcie o kosztach niezbędnych do celowego prowadzenia 
egzekucji należy do sądu rozpoznającego skargę na postanowienie komornika 
o ustaleniu kosztów egzekucji. Komornik jest zobowiązany stosować się do zasady 
wyrażonej w art. 770 k.p.c., natomiast sąd może w tym postępowaniu stosować 
odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego o zwrocie kosztów 
procesu, tj. art. 98 i następne k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.  
Powyższe oznacza, że w zakresie kompetencji komornika pozostaje ocena, 
czy poniesione przez wierzyciela koszty były niezbędne do celowego prowadzenia 
egzekucji, natomiast ustawodawca nie przewidział dla tego organu egzekucyjnego 
uprawnienia do badania i oceny  zasadności wszczęcia egzekucji lub przyczyn 
umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 823 – 825 k.p.c.), a w konsekwencji 
orzekania o kosztach poniesionych przez dłużnika. Okoliczności te podlegają 
ocenie sądu dopiero na etapie skargi na czynności komornika wniesionej 
na podstawie art. 767 k.p.c. Sąd w tym postępowaniu działa jako organ, do którego 
kierowany 
jest 
środek 
zaskarżenia 
i 
dokonując 
kontroli 
prawidłowości 
postanowienia komornika ustalającego koszty postępowania egzekucyjnego jest 
uprawniony do stosowania art. 98 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz 
rozstrzygnięcia, która ze stron postępowania, zważywszy na okoliczności 
stanowiące podstawę wszczęcia egzekucji lub na przyczyny umorzenia 
postępowania, powinna ponieść koszty postępowania – również obejmujące koszty 
zastępstwa procesowego drugiej strony. Ocena musi być dokonana in casu, 
a zatem dopiero analiza konkretnych okoliczności powinna stanowić podstawę do 
stwierdzenia, czy wszczęcie egzekucji było uzasadnione oraz jaki wpływ mają 
przyczyny umorzenia na uznanie kosztów egzekucji za celowe, jak również czy 
zasadne jest obciążenie i której strony postępowania kosztami poniesionymi przez 
drugą stronę zgodnie z regułami określonym w art. 98 i n. k.p.c.   
Zważywszy na powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 61 § 1 
ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 
ze zm.).