III CZP 46/13

Sygn. akt III CZP 46/13 
 
 
UCHWAŁA 
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
Dnia 17 lipca 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Jan Górowski 
SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca, uzasadnienie) 
SSN Jacek Gudowski (uzasadnienie) 
SSN Tadeusz Wiśniewski 
SSN Dariusz Zawistowski 
 
Protokolant Iwona Budzik 
 
w sprawie z wniosku wierzycieli PHU "R." sp. z o.o. w G.                                  i 
Powszechnej Kasy Oszczędności BP S.A. Oddział Centrum Restrukturyzacji                     
i Windykacji Biuro w G. 
przeciwko dłużnikowi W. K. 
o egzekucję należności pieniężnych, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 17 lipca 2013 r., 
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Wojciecha Kasztelana, 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Rejonowy w L.  
postanowieniem z dnia 7 stycznia 2013 r., przekazanego przez Sąd Najwyższy 
postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt III CZP 3/13, 
do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu Sądu Najwyższego, 
 
 

 
2 
"Czy 
Sąd 
Rejonowy 
w 
L. 
- 
orzekający 
od 
dnia                
01.01.2013 r. w IV Wydziale Cywilnym w B. w połączonych sprawach 
cywilnych prowadzonych pod sygnaturą VI Co …/13 - jest Sądem 
ustanowionym ustawą, a więc uprawnionym do rozstrzygania                
o prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym w rozumieniu                
art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych 
wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. - zwana dalej    
EKPC) w sprawach cywilnych, które wpłynęły do Sądu Rejonowego                
w 
B. 
przed 
jego 
zniesieniem 
z 
upływem 
dnia                
31.12.2012 r., a tym samym czy nie zachodzi nieważność 
postępowania 
w 
rozumieniu 
normy 
procesowej 
wynikającej                
z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 4 in principio k.p.c. w wypadku 
jego 
kontynuowania 
na 
skutek 
orzekania 
przez 
sędziego 
zawodowego  w Sądzie Rejonowym w L. na podstawie decyzji 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 12.11.2012 r. o przeniesieniu 
sędziego, który pełnił do dnia 31.12.2012 r. obowiązki orzecznicze 
w Sądzie Rejonowym w B.?" 
 
 
podjął uchwałę: 
 
Decyzja Ministra Sprawiedliwości o przeniesieniu sędziego 
na inne miejsce służbowe wydana na podstawie art. 75 § 3 w zw. 
z art. 75 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju 
sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 427) - 
jeżeli jest zgodna z prawem - wywołuje skutek od chwili 
doręczenia jej sędziemu. 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
3 
 
 
Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2013 r. Sąd Najwyższy przekazał do 
rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego wskazane na wstępie 
zagadnienie prawne, przedstawione mu na podstawie art. 390 w związku z art. 13 § 
2 k.p.c. przez Sąd Rejonowy w L., orzekający od dnia 1 stycznia 2013 r. w  
Zamiejscowym Wydziale Cywilnym w B. Zagadnienie to powstało w  sprawie, w 
której dłużnik skierował do Sądu Rejonowego w B. skargi na czynności komornika i 
związane z nimi wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie 
pełnomocnika z urzędu, które referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w B. 
oddalił postanowieniami z dnia 16 listopada 2012 r. i z dnia 5 grudnia 2012 r. 
 
Z dniem 1 stycznia 2013 r. – na podstawie rozporządzeń Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r. w sprawie zniesienia niektórych 
sądów rejonowych (Dz. U. z 2012 r., poz. 1121) i z dnia 25 października 2012 r. 
w  sprawie ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów 
okręgowych i sądów rejonowych (Dz. U. z 2012 r., poz. 1223) – zniesiono 79 sądów 
rejonowych, w tym Sąd Rejonowy w B., którego obszar właściwości miejscowej 
został objęty obszarem właściwości miejscowej Sądu Rejonowego w  L. W tym 
Sądzie – na podstawie zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z  dnia 29 listopada 
2012 r. w  sprawie zniesienia i utworzenia niektórych wydziałów w sądach 
rejonowych (Dz. Urz. MS z 2012 r., poz. 168) – został utworzony  Zamiejscowy 
Wydział Cywilny z siedzibą w B. dla spraw cywilnych z  obszaru właściwości 
miejscowej zniesionego Sądu Rejonowego w B. 
 
W tym Wydziale rozpoznawane były wskazane skargi dłużnika, a orzekał 
w  nich Sąd Rejonowy w jednoosobowym składzie w osobie sędziego, który – 
podobnie jak ok. 500 innych sędziów – został przeniesiony decyzją wydaną na 
podstawie art. 75 § 3 w związku z art. 75 § 2 pkt. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – 
Prawo o ustroju sądów powszechnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 427 – 
dalej: „Pr.u.s.p.”) z uprzedniego miejsca służbowego, jakim był zniesiony Sąd 
Rejonowy 
w 
B., 
na 
stanowisko 
sędziego 
Sądu 
Rejonowego 
w 
L. 
Przy rozpoznawaniu tych skarg Sąd Rejonowy w L. powziął wątpliwość, czy 
w wyniku dokonanego przez Ministra Sprawiedliwości zniesienia Sądu Rejonowego 

 
4 
w B., sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie odpowiada pojęciu „sądu 
ustanowionego ustawą” w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka 
i  podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. 
(Dz.  U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284, ze zm.), a tym samym, czy nie zachodzi 
nieważność postępowania na podstawie art. 379 pkt. 4 k.p.c. z powodu 
sprzeczności składu sądu orzekającego z przepisami prawa. 
 
Sąd Najwyższy przekazując to zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi 
powiększonemu wskazał, że powołana w uzasadnieniu Sądu Rejonowego 
wielowątkowa argumentacja sprowadza się do kilku kwestii, z których zasadnicza 
dotyczy charakteru prawnego, skuteczności i prawidłowości decyzji Ministra 
Sprawiedliwości, przenoszącej sędziego – członka jednoosobowego składu 
orzekającego Sądu Rejonowego, który przedstawił zagadnienie prawne – 
z uprzedniego miejsca służbowego w Sądzie Rejonowym w B. na stanowisko 
sędziego Sądu Rejonowego w L. Wątpliwości Sądu Rejonowego wiążą się 
w  szczególności z tym, czy jest to decyzja administracyjna oraz czy jest ona 
prawomocna i skuteczna, skoro sędzia złożył od niej odwołanie do Sądu 
Najwyższego. 
 
Sąd Najwyższy zwrócił także uwagę, że decyzję o przeniesieniu na inne 
miejsce służbowe sędziego orzekającego w sprawie, w której przedstawione 
zostało zagadnienie prawne, podjął nie Minister Sprawiedliwości, lecz podsekretarz 
stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, co rodzi pytanie, czy i na jakich zasadach 
może on zastępować Ministra Sprawiedliwości przy podejmowaniu takich decyzji. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zgodnie z art. 75 § 4 Pr.u.s.p., w razie przeniesienia sędziego, bez jego 
zgody, na inne miejsce służbowe na skutek zniesienia stanowiska wywołanego 
zmianą w organizacji sądownictwa lub zniesienia danego sądu lub wydziału 
zamiejscowego 
albo 
przeniesienia 
siedziby 
sądu, 
od 
decyzji 
Ministra 
Sprawiedliwości sędziemu przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego. Rodzi się 
w związku z tym zagadnienie, czy decyzja o przeniesieniu sędziego na inne 
miejsce służbowe staje się skuteczna z chwilą jej wydania, a ściślej, z chwilą 
doręczenia sędziemu, a zatem czy od daty w niej określonej miejscem służbowym 

 
5 
sędziego staje się sąd wskazany w decyzji, czy też decyzja ta staje się skuteczna 
dopiero po upływie terminu do jej zaskarżenia, a w razie wniesienia odwołania – od 
chwili wydania przez Sąd Najwyższy wyroku oddalającego odwołanie. Powstaje 
także pytanie, czy postępowanie przed Sądem Najwyższym, w którego ramach 
oceniana jest legalność decyzji Ministra Sprawiedliwości wydanej na podstawie art. 
75 § 3 w związku z art. 75 § 2 pkt 1 Pr.u.s.p., wyłącza dopuszczalność oceny tej 
kwestii w ramach art. 379 pkt 4 k.p.c. 
 
Przystępując do analizy tych zagadnień należy stwierdzić, że w doktrynie 
i  orzecznictwie od dawna kwestionowana jest zgodność z Konstytucją nie tylko art. 
20 pkt 1 Pr.u.s.p., upoważniającego Ministra Sprawiedliwości do tworzenia 
i znoszenia sądów, ale także art. 75 § 3 Pr.u.s.p., upoważniającego go do 
wydawania decyzji przenoszącej sędziego bez jego zgody na nowe miejsce 
służbowe w razie między innymi zniesienia sądu. Przyjmuje się trafnie, 
że  uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do zniesienia nieograniczonej liczby 
sądów, a następnie przeniesienia znacznej liczby sędziów na inne miejsca 
służbowe bez ich zgody, stanowi ingerencję czynnika administracyjnego w zakres 
władzy sądowniczej, co w sposób oczywisty narusza zasady podziału władz, 
odrębności i niezależności sądów oraz niezawisłości sędziów i stabilności 
stanowiska sędziego (art. 10 ust. 1, art. 173 i art. 180 ust. 2 i 5 Konstytucji). 
 
W doktrynie podkreśla się, że jedną z konstrukcyjnych, fundamentalnych 
zasad ustroju sądów, zagwarantowanych w Konstytucji (art. 45 ust. 1), jest 
wykonywanie przez sędziego władzy sądowniczej w tym sądzie, w którym ma on 
swoje miejsce służbowe. Powołując do pełnienia urzędu na stanowisku 
sędziowskim, Prezydent RP wyznacza miejsce służbowe sędziego, które jest 
jednym z czynników kształtujących status sędziego i może być zmienione tylko 
w wyjątkowych wypadkach i ściśle określonym trybie. Z art. 180 ust. 2 Konstytucji 
i art. 75 Pr.u.s.p. wynika, że przez miejsce służbowe sędziego należy rozumieć 
konkretny sąd stanowiący określony obszar jurysdykcyjny należący do właściwego 
sądu, w którym sędzia może sprawować władzę sądowniczą. Miejsce służbowe 
wyznacza zakres władzy sądowniczej rozumiany jako obszar działania sędziego 
oraz rodzaj spraw, które może rozstrzygać, określony w przepisach prawa 
procesowego o właściwości rzeczowej. 

 
6 
 
Miejsce służbowe jest więc istotnym elementem władzy sądowniczej sensu 
stricto i każda ingerencja dotycząca tego miejsca jest ingerencją w zakres władzy 
sądowniczej, przy czym jest oczywiste, że sędzia orzekający poza sądem, w którym 
ma siedzibę, staje się sędzią (sądem) niewłaściwym w rozumieniu art. 45 ust. 1 
Konstytucji oraz przepisów prawa procesowego, podobnie jak niewłaściwy jest sąd, 
w którego siedzibie zasiadają sędziowie innego sądu. Zasada wykonywania przez 
sędziego władzy sądowniczej tylko w tym sądzie, do którego został powołany, łączy 
się nierozerwalnie z podstawowymi zasadami demokratycznego państwa prawa: 
przywiązania sędziego do urzędu, nieusuwalności i nieprzenoszalności i jest 
jednym z elementów określających istotę i funkcję niezawisłości sędziowskiej. 
Z  tego względu powierzenie Ministrowi Sprawiedliwości wydawania decyzji 
o  przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe słusznie uważane jest za 
naruszające wskazane zasady i przepisy Konstytucji. W związku z tym przepisy 
przyznające Ministrowi Sprawiedliwości to uprawnienie wymagają wykładni ścisłej, 
a nawet zwężającej, stanowią bowiem wyjątek od zasady nieingerencji władzy 
wykonawczej w władzę sądowniczą (por. m.in. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 
17 lipca 2007 r., III CZP 81/07, OSNC 2007, nr 10, poz. 154, oraz uzasadnienia 
zdań odrębnych do uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 
2007  r., BSA I-4110/07, OSNC 2008, nr 4, poz. 42). 
 
Z tych względów w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje 
się, że miejsce służbowe sędziego nie stanowi tylko kwestii pracowniczej 
w  rozumieniu m.in. art. 29 § 1 pkt. 2 k.p. ani kwestii związanej z organizacją 
wymiaru sprawiedliwości, jak również z żadnym innym problemem natury 
administracyjnej, a uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do przeniesienia sędziego 
na inne miejsce służbowe nie należy do zakresu władzy wykonawczej i nie jest 
decyzją administracyjną (por. m.in. uchwała pełnego składu Izby Pracy, 
Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 12 października 2004 r. 
III  PZP 2/04, OSNP 2005, nr 9, poz. 121 oraz wyroki z dnia 12 stycznia 2006 r. III 
PO 1/04, OSNP 2006, III PO 11/04, OSNP 2006, nr 17-18, poz. 285, z dnia 8 lutego 
2006 r.,  III PO 11/04, OSNP 2006, nr 17-18, poz. 286, z dnia 16 lutego 2006 r., 
III  PO 18/04, nie publ., z dnia 8 marca 2006 r., III PO 41/04, OSNP 2006, nr 17-18, 

 
7 
poz. 288, z dnia 12 marca 2006 r., III PO 39/04, nie publ. i z dnia 16 marca 2006 r. 
III PO 57/04, nie publ.). 
 
Stanowisko to jest trafne. Decyzją wydawaną na podstawie art. 75 § 3 
Pr.u.s.p. Minister Sprawiedliwości nie realizuje nadzoru administracyjnego nad 
sądami (art. 9 p.u.s.p.), który nie obejmuje sfery jurysdykcyjnej przyznanej 
konkretnemu 
sędziemu 
w 
ramach 
inwestytury 
(por. 
wyrok 
Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r. K 45/07, OTK-A z 2009 r., nr 1, poz. 3). 
Przeniesienie sędziego z powodu zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów 
sądowych – ze względu na wagę tego aktu i wynikające z niego odstępstwo od 
przewidzianej w art. 180 ust. 2 Konstytucji zasady nieprzenoszalności sędziów – 
zostało uregulowane na poziomie konstytucyjnym (art. 180 ust. 5 Konstytucji), 
a  jego konkretyzacja zawarta jest w przepisach ustrojowych, w których czynności 
w tym zakresie powierzono Ministrowi Sprawiedliwości. Kompetencja przyznana 
Ministrowi Sprawiedliwości w art. 75 § 3 Pr.u.s.p. nie mieści się więc w sferze 
administracyjnej, a jej realizacja w postaci wydania decyzji o przeniesieniu sędziego 
na inne miejsce służbowe nie stanowi wykonywania uprawnień z zakresu 
administracji publicznej, wykracza poza kompetencję obejmującą kierowanie 
działem administracji rządowej „sprawiedliwość” (art. 24 ust.1 ustawy z dnia 
4  września 1997r. o działach administracji rządowej, jedn. tekst: Dz. U. z 2007 r. 
Nr  65, poz. 437, ze zm.), a zatem nie jest decyzją administracyjną, lecz swoistym 
aktem władczym, właściwym procedurom obowiązującym wewnątrz władzy 
sądowniczej i kształtującym jej zakres terytorialny. 
 
Nietrafne i odosobnione jest zatem stanowisko zajęte w wyroku 
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2013 r., II SA/Wa 
1918/12 (nie publ.), uznające decyzję Ministra Sprawiedliwości o przeniesieniu 
sędziego na inne miejsce służbowe za decyzję administracyjną. Już tylko 
przytoczona w tym wyroku definicja decyzji administracyjnej jako jednostronnego 
aktu 
podjętego 
przez 
organ 
władzy 
publicznej 
w 
konkretnej 
sprawie 
administracyjnej, skierowanego do indywidualnie oznaczonego podmiotu, z którym 
nie wiąże go więź organizacyjna ani służbowa i rozstrzygającego o prawach 
i  obowiązkach tego podmiotu na podstawie powszechnie obowiązującej normy 
prawnej, nie pozwala na uznanie decyzji Ministra Sprawiedliwości wydanej na 

 
8 
podstawie art. 75 § 3 p.u.s.p. za decyzję administracyjną. Decyzja ta nie jest 
wydawana w sprawie administracyjnej, lecz w sprawie ustrojowej z zakresu władzy 
sądowniczej oraz właściwości miejscowej sądu; nie rozstrzyga o prawach 
i obowiązkach podmiotu prawa administracyjnego, lecz o władzy sądowniczej 
i dostępności do wymiaru sprawiedliwości, w rozumieniu art. 45 §1 Konstytucji.  
Ustawodawca nie określił czasu, w którym omawiana decyzja wywołuje 
skutki prawne, skoro jednak nie jest decyzją administracyjną, nie mają do niej 
zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące 
zaskarżalności, ostateczności i wykonalności decyzji administracyjnych, w tym art. 
108, z którego wynika, że wykonywana jest decyzja ostateczna, a decyzja 
nieostateczna, od której przysługuje odwołanie, może być wykonana z chwilą jej 
wydania tylko wtedy, gdy nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności. Do 
omawianej decyzji, z tych samych względów, nie ma również zastosowania art. 34 
ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej, 
stanowiący, że w sprawach indywidualnych decyzje centralnego organu 
administracji rządowej są co do zasady ostateczne. Nie mogą także być pomocne 
regulacje przewidziane w art. 75 § 2 pkt 3 i 4 Pr.u.s.p., gdyż dotyczą innych 
przypadków przeniesienia sędziego niż przewidzianych w art. 75 § 2 pkt 1 Pr.u.s.p. 
W obu przypadkach określonych w art. 75 § 2 pkt 3 i 4 p.u.s.p. podstawą 
przeniesienia sędziego jest orzeczenie sądu dyscyplinarnego zaskarżalne do sądu 
wyższej instancji, a decyzja Ministra Sprawiedliwości ma w tych przypadkach 
charakter wyłącznie wykonawczy i nie podlega zaskarżeniu do sądu.  
 
Zgodnie z art. 75 § 4  Pr.u.s.p., jedynie w przypadkach, o których mowa 
w  art. 75 § 2 pkt1 i 2 Pr.u.s.p., od decyzji Ministra Sprawiedliwości o przeniesieniu 
na inne miejsce służbowe sędziemu przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego, 
a zatem odpowiedzi na pytanie o chwilę skuteczności takiej decyzji należy 
poszukiwać analizując treść, cel i funkcję wymienionych przepisów. Zastosowana 
w  nich konstrukcja wskazuje, że ustawodawca uznał za konieczne poddanie 
kontroli Sądu Najwyższego decyzji Ministra Sprawiedliwości o przeniesieniu 
sędziego na inne miejsce służbowe w sytuacjach, w których doszło do tego bez 
zgody 
sędziego, 
z przyczyn 
wywołanych 
okolicznościami 
obiektywnymi, 
uniemożliwiającymi  sędziemu ze względów ustrojowych lub organizacyjnych 

 
9 
wykonywanie władzy sądowniczej w dotychczasowym miejscu służbowym. 
Zważywszy konstytucyjne zasady niezależności sądów, niezawisłości sędziów, ich 
nieusuwalności i stabilności stanowiska sędziowskiego, taką następczą kontrolę 
decyzji Ministra Sprawiedliwości przez Sąd Najwyższy można co najwyżej uznać za 
niezbędne minimum konieczne do zapewnienia sędziemu równego traktowania 
w  zakresie ochrony jego praw przez umożliwienie mu wniesienia odwołania od 
niekorzystnej dla niego decyzji, jednak regulacja ta nie daje wystarczająco silnej 
gwarancji zapewnienia niezależności władzy sądowniczej od władzy wykonawczej, 
koniecznej do zachowania podstawowych standardów demokratycznego państwa 
prawnego. 
 
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podkreślano, 
że  konstytucyjna zasada stabilizacji statusu sędziego wyłącza możliwość 
powierzania władzy wykonawczej jakichkolwiek samodzielnych rozstrzygnięć 
dotyczących sytuacji prawnej sędziego (por. m.in. wyroki z dnia 24 czerwca 1998 r., 
K 3/98, OTK 1998, nr 4, poz. 52 i z dnia 15 stycznia 2009 r., K 45/07, OTK-A 2009, 
nr 1, poz. 3 oraz postanowienie z dnia 11 lipca 2000 r., K 28/99, OTK 2000, nr 5, 
poz. 150). Tylko na marginesie więc należy zauważyć, że mimo to Trybunał 
Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 marca 2013 r., K 27/12 (OTK-A 2013, nr 3, poz. 
29), uznał za zgodne z Konstytucją zniesienie rozporządzeniem Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r. kilkudziesięciu sądów, bez 
uwzględnienia stanowiska Krajowej Rady Sądownictwa, co praktycznie prowadzi do 
oddania w ręce władzy wykonawczej tak fundamentalnej dla porządku prawnego 
państwa i demokracji kwestii, jaką jest ustrój wymiaru sprawiedliwości i prawo do 
sądu. Należy zresztą zauważyć, że uznanie art. 20 Pr.u.s.p. za zgodny 
z  Konstytucją, nie oznacza, iż jego zastosowanie w konkretnych okolicznościach 
było zgodne z Konstytucją, sięganie bowiem do tego przepisu wymaga szczególnej 
rozwagi i  roztropności, a także uwzględniania całokształtu zasad konstytucyjnych 
oraz opinii Krajowej Rady Sądownictwa. 
Wykładnia funkcjonalna i systemowa art. 75 § 4 w związku z art. 75 § 2 pkt 1 
i art. 75 § 3 Pr.u.s.p. prowadzi do wniosku, że decyzja Ministra Sprawiedliwości 
o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe w związku ze zniesieniem - 
także przez Ministra - określonego sądu, staje się zasadniczo skuteczna 

 
10
i  wykonalna dopiero po upływie terminu do jej zaskarżenia, a w razie wniesienia 
przez sędziego odwołania, dopiero po jego oddaleniu przez Sąd Najwyższy. 
W  sytuacji, w której Trybunał Konstytucyjny uznał za zgodne z Konstytucją 
zniesienie przez władzę wykonawczą kilkudziesięciu sądów, tylko  takie rozumienie 
wymienionych przepisów zapewniałoby realną kontrolę władzy sądowniczej 
przynajmniej nad decyzją Ministra Sprawiedliwości o przeniesieniu sędziego na 
inne miejsce służbowe, co pozwoliłoby na realizację konstytucyjnych zasad 
niezależności sądów i sędziów od władzy wykonawczej. W takim ujęciu organem 
współrozstrzygającym i współodpowiedzialnym za przeniesienie sędziego byłby 
także Sąd Najwyższy. Taka wykładnia nakazuje zapewnienie stosownego okresu 
na zniesienie określonego sądu lub wdrożenie reformy sądownictwa likwidującej 
kilkadziesiąt sądów, pozwalającego także na rozpoznanie ewentualnych odwołań. 
Sprzyja 
w 
ten 
sposób 
stabilności 
organizacji 
wymiaru 
sprawiedliwości,  
gwarantującej pewność prawa i zaufanie obywateli do sądu.  
 
Przy rozważaniach omawianej kwestii nie można jednak pomijać, że wiąże 
się ona z zagadnieniem prawnym powstałym na tle konkretnej sytuacji wynikającej 
z wydania przez Ministra Sprawiedliwości rozporządzenia z dnia 5 października 
2012 r., znoszącego 79 sądów rejonowych, w wyniku czego przeniesiono na inne 
miejsca służbowe ok. 500 sędziów, z których ponad 300 złożyło odwołania od 
decyzji Ministra do Sądu Najwyższego, podejmując jednocześnie z konieczności 
i  poczucia odpowiedzialności czynności orzecznicze w nowym miejscu służbowym. 
Przyjęcie, że decyzje o przeniesieniu uzyskają skuteczność dopiero po oddaleniu 
odwołań sędziów, nakazywałoby uznanie, że czynności składów orzekających 
z  udziałem tych sędziów i wydane przez nie orzeczenia były ab initio dotknięte 
nieważnością; do czasu oddalenia odwołania przez Sąd Najwyższy sędzia nie 
byłby uprawniony do orzekania w nowym miejscu służbowym, jak też nie mógłby 
wykonywać służby w dawnym, nieistniejącym już sądzie, a zatem w istocie byłby 
pozbawiony w ogóle miejsca służbowego.    
 
Konsekwencje praktyczne wskazanej wykładni art. 75 § 3 w związku z art. 75 
§ 2 pkt 1 i art. 75 § 4 Pr.u.s.p. są więc w konkretnej sytuacji trudne do 
zaakceptowania, co skłania do poszukiwania innego rozwiązania sprzyjającego 
budowaniu zaufania obywateli do sądu oraz uwzględniającego dobro i interes 

 
11
uczestników postępowania sądowego. W związku z tym należy zwrócić uwagę 
przede wszystkim na cechy odwołania, o którym mowa w art. 75 § 4 Pr.u.s.p., oraz 
charakter postępowania toczącego się przed Sądem Najwyższym w wyniku jego 
wniesienia. Ustawodawca nie dał w tym zakresie żadnych wskazówek, przepisy 
bowiem nie określają ani terminu złożenia odwołania, ani zasad postępowania 
i  zakresu kognicji Sądu Najwyższego. W tej sytuacji trafnie w literaturze 
i  orzecznictwie zaproponowano stosowanie, w drodze analogii, przepisów 
o  odwołaniu sędziego od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa w sprawie 
przeniesienia w stan spoczynku (art. 73 § 1 p.u.s.p.), genetycznie i funkcjonalnie 
najbardziej zbliżonych (por. m.in. uchwała pełnego składu Izby Pracy, Ubezpieczeń 
i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2004 r., III PZP 
2/04, OSNP 2005, nr 9, poz. 121). Oznacza to, że do rozpoznania przez Sąd 
Najwyższy odwołania sędziego od decyzji Ministra Sprawiedliwości podjętej na 
podstawie art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt. 1 p.u.s.p. ma analogiczne 
zastosowanie art. 44 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie 
Sądownictwa (Dz.U. Nr 126, poz. 714, ze zm., dalej: „uKRS”), stanowiący, że do 
postępowania przed Sądem Najwyższym stosuje się odpowiednio przepisy 
kodeksu postępowania cywilnego o skardze kasacyjnej. 
Stosowanie przepisów o skardze kasacyjnej – odpowiednio do uchwały 
Krajowej Rady Sądownictwa, a dodatkowo przez analogię w odniesieniu do decyzji 
Ministra Sprawiedliwości – oznacza, że po wprowadzeniu niezbędnych zabiegów 
adaptacyjnych 
Sąd 
Najwyższy 
rozpoznaje 
odwołanie 
stosując 
przepisy 
o  postępowaniu kasacyjnym. Nie można jednak z tego wnosić, że omawiane 
odwołanie od decyzji Ministra Sprawiedliwości stanowi – jak skarga kasacyjna – 
nadzwyczajny środek zaskarżenia. Należy podkreślić, że odwołanie jest środkiem 
jedynym i wyłącznym, o charakterze specjalnym, zarówno jeżeli chodzi o jego 
funkcję procesową, jak i przedmiot ochrony (ochrona ustroju sądów oraz 
służbowego 
interesu 
sędziego), 
trudno 
zatem 
przypisać 
mu 
cechę 
„nadzwyczajności”. Odwołanie wymierzone przeciwko aktowi organu władzy 
wykonawczej dotyczącemu ustroju sądów i władzy sądowniczej należy więc 
lokować – w systemie szeroko rozumianych środków zaskarżenia rozpoznawanych 
w postępowaniu cywilnym – wśród specjalnych środków prawnych skierowanych 

 
12
przeciwko aktom pozajurysdykcyjnym, ostatecznym i wykonalnym w chwili wydania 
(doręczenia). 
 
Sąd 
Najwyższy 
w 
wyrokach 
wydanych 
pod 
rządami 
poprzednio 
obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (jedn. 
tekst: Dz.U. z 2010 r., Nr 11, poz. 67 – dalej „u.KRS”) stwierdził, że uchwała 
Krajowej Rady Sądownictwa o przeniesieniu sędziego w stan spoczynku (art. 70 
§  1 w zw. z art. 73 p.u.s.p.) jest skuteczna z chwilą jej podjęcia i doręczenia 
sędziemu, mimo wniesienia odwołania do Sądu Najwyższego (por. wyroki Sądu 
Najwyższego z dnia 10 stycznia 2007 r., III KRS 6/06, OSNP 2008, nr 304, poz. 52 
i  z dnia 4 marca 2004 r., III KRS 2/03, OSNP 2004, nr 22, poz. 394). Zwrócił 
uwagę, że odwołanie od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podlega rozpoznaniu 
w sposób odpowiadający rozpoznaniu skargi kasacyjnej i nie może być 
utożsamiane lub porównywane z wniesieniem apelacji od nieprawomocnego 
orzeczenia sądu pierwszej instancji.      
 
Wprawdzie obecnie obowiązujący art. 43 ust. 1 u.KRS stanowi, że uchwała 
Krajowej Rady Sądownictwa staje się prawomocna, jeżeli nie przysługuje od niej 
odwołanie, jednak – jak wskazano w literaturze – przepis ten należy wykładać 
w  powiązaniu z ust. 2, regulującym kwestię prawomocności uchwały w sytuacji 
określonej w art. 37 ust. 1 uKRS. Intencją ustawodawcy było  uregulowanie w taki 
sposób jedynie  prawomocności uchwały Rady w szczególnej sytuacji występującej 
w postępowaniu nominacyjnym na wolne stanowisko sędziowskie, jeżeli ubiega się 
o nie kilku kandydatów, a nie we wszystkich przypadkach podjęcia uchwały 
w sprawie indywidualnej. 
 
Stosowanie przytoczonych przepisów do decyzji Ministra Sprawiedliwości 
podjętej na podstawie art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt. 1 p.u.s.p. uzasadnia zatem 
wniosek, że decyzja ta jest skuteczna od chwili jej podjęcia i doręczenia 
zainteresowanemu sędziemu, w związku z czym od dnia określonego w decyzji 
miejscem służbowym sędziego jest sąd w niej wskazany.  
 
Taka wykładnia pozwala uniknąć negatywnych skutków odroczenia w czasie 
skuteczności decyzji o przeniesieniu. Ma na celu głównie ochronę interesów 
uczestników postępowań sądowych i dobro wymiaru sprawiedliwości, nie stanowi 

 
13
natomiast aprobaty dla normatywnych regulacji pozwalających na zniesienie 
wyłącznie aktami władzy wykonawczej kilkudziesięciu sądów i przeniesienie 
kilkuset sędziów, a więc przeprowadzenie reformy głęboko ingerującej w strukturę 
władzy sądowniczej i prawo obywateli do sądu. Nie może też służyć 
sankcjonowaniu 
nieprawidłowych 
działań 
Ministra 
Sprawiedliwości, 
który 
przygotowując szeroką reformę sądownictwa, nie zapewnił obywatelom poczucia 
ciągłości, 
pewności 
i stabilności 
oraz 
zaufania 
do 
działania 
wymiaru 
sprawiedliwości, a także nie przewidział odpowiednio długiego okresu na jej 
realizację, co zasadnie postulowała Krajowa Rada Sądownictwa. 
 
Opis rozmiaru nieprawidłowości uzupełnia stwierdzenie, że – co jest Sądowi 
Najwyższemu znane z urzędu – wiele decyzji o przeniesieniu sędziów, w tym 
decyzję dotyczącą sędziego, członka jednoosobowego składu orzekającego Sądu 
Rejonowego, który przedstawił rozpoznawane zagadnienie prawne, podjął nie 
Minister Sprawiedliwości, lecz – działający z jego upoważnienia – podsekretarz 
stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości. 
 
Należy 
przypomnieć, 
że 
problem 
zastępstwa 
organu 
(Ministra 
Sprawiedliwości) był już podejmowany przez Sąd Najwyższy w uchwale pełnego 
składu Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2007 r., BSA I-4110-5/07, uchwała ta 
jednak dotyczy delegowania sędziego, za jego zgodą, do pełnienia obowiązków 
sędziego w innym sądzie (art. 77 § 1 pkt 1 Pr.u.s.p.). Fakt, że chodzi o delegację za 
zgodą sędziego dał Sądowi Najwyższemu podstawę do uznania, że inicjatorem 
i  „kreatorem” czasowej zmiany miejsca służbowego jest sędzia, a nie Minister 
Sprawiedliwości, którego akt delegacji został w tej sytuacji uznany za wyłącznie 
porządkowy, o charakterze niewładczym, dopełniający wolę delegowanego 
sędziego. W konsekwencji uprawnienie Ministra Sprawiedliwości przewidziane 
w  art. 77 § 1 pkt. 1 p.u.s.p. uznano za uprawnienie dotyczące kierowania działem 
administracji rządowej – „sprawiedliwość”, co uzasadniało przyjęcie możliwości 
zastosowania do decyzji wydanej na tej podstawie przepisów art. 37 ust. 1 i ust. 5 
ustawy z dnia 8 sierpnia 1996r. o Radzie Ministrów (jedn. tekst Dz. U. z 2003 r., 
Nr  24, poz. 199 ze zm., dalej: „uRM”). 

 
14
 
Argumentacji tej nie można jednak w żadnym stopniu odnosić do decyzji 
Ministra Sprawiedliwości wydanej na podstawie art. 75 § 3 w związku z art. 75 § 2 
pkt 1 Pr.u.s.p. o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe, która może być 
wydana  mimo braku zgody sędziego i dotyczy zmiany miejsca służbowego na 
stałe. Należy powtórzyć, że wykonywanie przez sędziego  władzy sądowniczej 
w  sądzie, w którym ma on swoje miejsce służbowe określone w akcie powołania 
do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim, jest jedną z konstrukcyjnych, 
fundamentalnych zasad ustroju sądów, zagwarantowanych w Konstytucji. Podobne 
rozwiązania są przyjęte w konstytucjach wielu krajów europejskich; miejsce 
służbowe jest elementem władzy sądowniczej w ścisłym tego słowa znaczeniu. 
Z tych 
względów, 
jak 
wskazano, 
powierzenie 
Ministrowi 
Sprawiedliwości 
wydawania decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe uważane 
jest za naruszenie konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawa, co tym 
bardziej musi odnosić się do sytuacji, w których decyzję o stałym przeniesieniu 
sędziego bez jego zgody na inne miejsce służbowe wydaje organ pomocniczy 
Ministra Sprawiedliwości, niebędący jego zastępcą i niezaliczany nawet do 
organów administracji rządowej. 
 
Przewidziane w art. 75 § 3 p.u.s.p. uprawnienie Ministra Sprawiedliwości nie 
należy do zakresu władzy wykonawczej i nie jest decyzją administracyjną, nie mają 
więc do niego zastosowania art. 37 ust. 1 i ust. 5 uRM ani przepisy ustawy 
o  działach administracji rządowej, gdyż dotyczą tylko działań ministrów jako organu 
administracji publicznej  w sprawowaniu władzy wykonawczej. Nie mogą mieć 
zatem zastosowania do omawianej kompetencji Ministra Sprawiedliwości, należącej 
ściśle 
do 
zakresu 
władzy 
sądowniczej; 
w 
takich 
przypadkach 
Minister 
Sprawiedliwości działa nie jako organ administracji publicznej, lecz występuje w roli 
organu władzy publicznej, w której – zgodnie z art. 36 uRM – zastąpić go może 
jedynie Prezes Rady Ministrów lub inny wskazany przez niego członek Rady 
Ministrów i tylko wtedy, gdy stanowisko Ministra Sprawiedliwości nie zostało 
obsadzone lub w razie czasowej niezdolności Ministra do wykonywania 
obowiązków.   
 
Sąd Najwyższy, rozważając kwestie dotyczące przenoszenia uprawnień 
przez piastuna organu administracji, wielokrotnie stwierdzał, że kompetencje 

 
15
organu administracji publicznej – przyznane mu na podstawie przepisu 
szczególnego, nienależące jednak do sfery administracji publicznej – nie mogą być 
przekazywane innej osobie. W szczególności w uchwale z dnia 5 kwietnia 2007 r. 
I  PZP 3/07 (OSNP 2007, nr 21-22, poz. 308) stwierdził niedopuszczalność 
przenoszenia przez Ministra Sprawiedliwości na inne osoby (sekretarza 
i  podsekretarza stanu) kompetencji do mianowania i zwalniania asesorów 
sądowych, uznając, że mianowanie i zwalnianie asesorów dotyczy wykonywania 
władzy sądowniczej sensu stricto, a zatem wykracza poza sferę administracji 
publicznej i nie może być przekazane innej osobie. Uchwała ta nawiązuje do 
powszechnie znanego, ugruntowanego, jednoznacznego  i zaaprobowanego 
w  piśmiennictwie stanowiska zajmowanego przez Sąd Najwyższy w tym 
przedmiocie od wielu lat w orzeczeniach dotyczących kompetencji przyznanych 
różnym organom administracji publicznej na mocy przepisów szczególnych, 
obejmujących działania nienależące do sfery administracji (por. m.in. uchwały 
z  dnia 27 września 1991 r., III CZP 61/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 49, z dnia 
22  grudnia 1980 r., III CZP 38/80, OSNCP 1981, nr 7, poz. 121, z dnia 
10  października 1979 r., III CZP 65/79, OSNCP 1980., nr 3, poz. 46 i z dnia 
9  lutego 1974 r., III CZP 64/73, OSNCP 1974, nr 7-8, poz. 121 oraz wyrok z dnia 
19 marca 1982 r., III CRN 35/82, niepubl.). 
Z tych względów należy stwierdzić, że przewidziane w art. 75 § 3 w związku 
z art. 75 § 2 pkt 1 p.u.s.p. uprawnienie do przeniesienia sędziego na inne miejsce 
służbowe przysługuje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości, w związku z czym nie 
może być przekazane innej osobie, w tym sekretarzowi lub podsekretarzowi stanu. 
Sprzeciwia się temu także zasada równorzędności między przedstawicielami 
władzy wykonawczej i sądowniczej. Jest oczywiste, że sędzia, którego status 
wywodzi się bezpośrednio z Konstytucji oraz decyzji Prezydenta RP, opartej na 
uchwale organu konstytucyjnego, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, pozostaje 
na wyższej pozycji ustrojowej niż sekretarz oraz podsekretarz stanu – urzędnicy 
niewchodzący w skład Rady Ministrów i niezaliczani do organów administracji 
rządowej. Stanowią oni element struktury politycznej (kierowniczej) ministerstwa 
jako pomocnicy ministra, pomagający w kierowaniu resortem; są najbliższymi 
współpracownikami ministra i najwyższymi urzędnikami  ministerstwa, ale nie 

 
16
można przypisać im funkcji organów państwowych, gdyż swoje zadania wykonują 
w  imieniu i z upoważnienia ministra. Także z tych zatem względów decyzja 
bezpośrednio dotycząca statusu sędziego oraz terytorialnego zakresu władzy 
sądowniczej – ingerującą głęboko w zasadę podziału władz (art. 10 ust. 1 
Konstytucji) – nie może być przez Ministra Sprawiedliwości przenoszona na inne 
osoby. Podejmując ją, Minister Sprawiedliwości ponosi osobistą odpowiedzialność 
prawną i ustrojową, której nie może się wyzbyć ani scedować na inne osoby. 
 
W tej sytuacji decyzja o przeniesieniu na inne miejsce służbowe podjęta 
przez inną osobę, także „z upoważnienia” Ministra Sprawiedliwości, jest wadliwa 
(bezprawna), a sędzia, którego ona dotyczy, nie może wykonywać władzy 
jurysdykcyjnej w sądzie (na obszarze jurysdykcyjnym), do którego został 
„przeniesiony”. Skład orzekający z jego udziałem jest zatem sprzeczny 
z  przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.  
 
Okoliczności powodujące nieważność postępowania sąd bierze pod rozwagę 
z urzędu w każdym stanie sprawy, bada zatem także, czy skład sądu jest zgodny 
z  prawem, tj. w tym wypadku również to, czy decyzja o przeniesieniu na nowe 
miejsce służbowe sędziego zasiadającego w składzie sądu została podjęta zgodnie 
z prawem, a w szczególności we właściwym trybie i przez uprawniony podmiot. Nie 
uchyla tego obowiązku okoliczność, że prawidłowość przeniesienia sędziego na 
inne stanowisko będzie przedmiotem badania Sądu Najwyższego w wyniku 
odwołań wniesionych przez poszczególnych sędziów na podstawie art. 75 § 4 
Pr.u.s.p.; dopóki kwestie te nie zostały przez Sąd Najwyższy przesądzone 
ad  certum iudici, dopóty sąd w każdej sprawie – w ramach kontroli doraźnej oraz 
instancyjnej – bada je w ramach obowiązku brania pod rozwagę z urzędu 
nieważności postępowania. Należy przy tym podkreślić, że kognicja Sądu 
Najwyższego w sprawach wszczętych na podstawie art. 75 § 4 Pr.u.s.p. ma 
zasadniczo inny charakter; obejmuje kwestie ustrojowe i dotyczy statusu 
konkretnego sędziego jako piastuna władzy sądowniczej, z uwzględnieniem 
występujących w stosunku służbowym elementów pracowniczych, natomiast 
kontrola prawidłowości składu orzekającego w konkretnej sprawie jest dokonywana 
w aspekcie czysto procesowym. 
 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.