III CZP 46/09

Uchwała z dnia 19 sierpnia 2009 r., III CZP 46/09 
 
Sędzia SN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz 
Sędzia SN Barbara Myszka 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Władysława P. o wpis do rejestru 
dłużników niewypłacalnych, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 19 sierpnia 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez 
Sąd Okręgowy we Wrocławiu postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2009 r.: 
„Czy wydanie postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego 
obejmującego likwidację majątku dłużnika – jeżeli postanowienie zostało wydane w 
wyniku zaspokojenia w trakcie postępowania upadłościowego wszystkich wierzycieli 
(art. 368 pkt 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, 
Dz.U. Nr 60, poz. 535, ze zm.) – stanowi podstawę do wykreślenia dłużnika z 
rejestru dłużników niewypłacalnych na podstawie art. 59 pkt 1 ustawy z dnia 20 
sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 
168, poz. 1186 ze zm.)?” 
podjął uchwałę: 
 
Postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego, wydane po 
zaspokojeniu przez dłużnika wszystkich wierzycieli, nie stanowi podstawy do 
wykreślenia go z rejestru dłużników niewypłacalnych. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Fabrycznej postanowieniem z dnia 9 grudnia 
2008 r. oddalił wniosek Władysława P. o wykreślenie go z rejestru dłużników 
niewypłacalnych. Sąd Okręgowy we Wrocławiu, rozpoznając apelację 
wnioskodawcy, powziął poważne wątpliwości co do tego, czy i jakie skutki wywołuje 
postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego obejmującego 
likwidację majątku dłużnika, wydane w wyniku zaspokojenia w jego toku wszystkich 

wierzycieli (art. 368 pkt 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i 
naprawcze, Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm. – dalej: „Pr.u.n.”) na wpis upadłego w 
rejestrze dłużników niewypłacalnych. Wątpliwości te zawarł w zagadnieniu prawnym 
przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 
k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Podstawę materialną wykreślenia wpisu dłużnika w rejestrze dłużników 
niewypłacalnych mogą stanowić nie tylko przepisy ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. 
o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 – 
dalej: "u.K.Rej.S."), ale także innych aktów prawnych. Z tego względu należało na 
wstępie rozstrzygnąć, czy wniosek nie mógł zostać uwzględniony na podstawie art. 
368 ust. 3 w związku z art. 363 Pr.u.n., skoro z ich treści wynika, że prawomocne 
postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego stanowi tytuł do 
wykreślenia wpisów dotyczących upadłości w rejestrach. Oceniając stosunek tego 
unormowania do przepisów ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, na 
postawione przez Sąd Okręgowy pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. 
Przesądza to przede wszystkim wykładnia językowa art. 59 ust. 1 i 2 w związku 
z art. 55 pkt 1 u.K.Rej.S. Z pierwszego z tych przepisów wynika, że dłużnik 
powinien pozostawać wpisany w rejestrze dłużników niewypłacalnych, jeżeli nie 
uchylono lub nie zmieniono postanowienia o ogłoszeniu upadłości, a więc także 
wtedy, gdy stwierdzono zakończenie postępowania upadłościowego na podstawie 
art. 368 Pr.u.n. Z kolei drugi z nich ogranicza dopuszczalność wykreślenia dłużnika 
niewypłacalnego z rejestru z urzędu, gdy uchylono orzeczenie o ogłoszeniu 
upadłości, a na wniosek, gdy tytuł wykonawczy, który stanowił podstawę wpisu, 
został prawomocnym orzeczeniem sądu pozbawiony wykonalności. Poza tym 
treścią spornego wpisu nie jest upadłość, która stanowiła jedynie przesłankę jego 
dokonania. 
Do identycznej konkluzji prowadzi wykładnia systemowa. Artykuł 56 u.K.Rej.S. 
daje podstawę do wpisu do rejestru dłużników niewypłacalnych, na wniosek 
wierzyciela dłużnika, który w terminie 30 dni od daty wezwania do spełnienia 
świadczenia nie zapłacił należności stwierdzonej tytułem wykonawczym. W świetle 
tej normy nie jest więc istotne, czy świadczenie zostało spełnione później. 
Trafnie podniesiono w literaturze, że wpis do rejestru dłużników 
niewypłacalnych ma charakter sankcji za niespełnienie świadczenia w terminie; 

obrazuje on, że dłużnik był w opóźnieniu, bez względu na to, czy następnie wykonał 
swe zobowiązanie. Nie przedstawia więc ani stanu majątkowego dłużnika, ani nie 
daje podstawy do wniosku, że dłużnik jest niewypłacalny, lecz wskazuje jedynie, iż 
na czas nie realizował swych wymagalnych zobowiązań. 
Należy przypomnieć, że art. 12 ust. 1 u.K.Rej.S. ustanawia zasadę 
nieusuwalności wpisu i z tego względu musi istnieć wyraźny przepis szczególny 
(wyjątkowy) zezwalający wprost na jego wykreślenie. W razie wpisu opartego na 
art. 56 u.K.Rej.S. taką podstawę zawiera art. 59 ust 2; jest nią prawomocne 
orzeczenie o pozbawieniu wykonalności tytułu wykonawczego, nie stanowi jej 
natomiast spełnienie świadczenia po terminie. 
Sytuacja, w której zaistniały podstawy do ogłoszenia upadłości – nawet, jeżeli w 
tym postępowaniu zobowiązania zostały spłacone – jest niewątpliwie poważniejsza i 
niesie za sobą większe ryzyko dla partnerów obrotu gospodarczego, niż stan 
faktyczny wyczerpujący hipotezę normy wynikającej z art. 56 u.K.Rej.S. Poza tym 
przedmiotowy wpis obejmuje dane o określonych zdarzeniach przeszłych, a nie – 
jak np. rejestr stowarzyszeń – dane aktualne. W rezultacie okoliczności późniejsze 
nie powinny mieć, z wyłączeniem wyjątków wprost w ustawie przewidzianych (art. 
59 ust. 2 in fine u.K.Rej.S.), wpływu na wykreślenie dłużnika z przedmiotowego 
rejestru. 
Odmienna wykładnia pozostawałaby także w sprzeczności z funkcją, jaką 
spełnia Rejestr Dłużników Niewypłacalnych, będący wykazem podmiotów, z którymi 
zawieranie transakcji gospodarczych jest ryzykowne. Ostrzega on uczestników 
obrotu o nieprzestrzeganiu przez osoby, które zostały w nim ujawnione, obowiązku 
terminowego wykonywania zobowiązań. W bazie danych dłużników 
niewypłacalnych umieszczeni są zarówno ci, którzy nieuczciwie prowadzą swoje 
interesy, jak i ci, którym się nie powiodło z różnych, czasem obiektywnych przyczyn. 
Ustawodawca, nie różnicując podstaw wpisu podmiotów, wobec których wystąpiły 
przesłanki zawarte w art. 55 i w art. 56 u.K.Rej.S., uznał, że zarówno okoliczności 
zawinione, jak i niezawinione są społecznie szkodliwe. Przyjął więc, że należy 
zapewnić powszechny dostęp do informacji o obydwu grupach dłużników, którzy 
narazili interesy kontrahentów w szeroko rozumianym obrocie. Z tego względu w 
postępowaniu o wpis do rejestru dłużników niewypłacalnych sąd nie bada przyczyn 
ich niewypłacalności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2003 
r., V CK 7/03, OSNC 2004, nr 4, poz. 67). 

Należy dodać, że przepisu o wykreśleniu wpisu nie było w projekcie ustawy o 
Krajowym Rejestrze Sądowym przedstawionym Sejmowi; art. 59 znalazł się w 
ustawie dopiero w wyniku późniejszych prac ustawodawczych. Wyjątkowy charakter 
tego przepisu sprzeciwia się jego wykładni rozszerzającej; poza przypadkami w nim 
określonymi wpisy dokonane w rejestrze dłużników niewypłacalnych podlegają 
wykreśleniu z urzędu po upływie terminu oznaczonego w art. 60 ust. 1 u.K.Rej.S. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.