III CZP 45/13

Sygn. akt III CZP 45/13 
 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 24 lipca 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Jan Górowski 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote 
 
 
 
w sprawie z wniosku M. L. i K. L. 
przy uczestnictwie Banku G. S.A. w W. 
o wpis hipoteki, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 24 lipca 2013 r. 
zagadnienia prawnego  
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w T. 
postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2013 r.,  
 
"Czy prokurent w związku 
z umocowaniem zawartym                
w art. 1091 § 1 k.c., jest uprawniony do udzielenia pełnomocnictwa 
procesowego 
w 
postępowaniu 
cywilnym, 
pracownikowi 
przedsiębiorcy, na podstawie postanowień przepisu art. 87 § 2 
k.p.c.?" 
 
podjął uchwałę: 
 
Prokurent może udzielić pełnomocnictwa procesowego - 
także dalszego - osobom wymienionym w art. 87 § 2 k.p.c. 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Postanowieniem referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w T. z dnia 
24 sierpnia 2012 r. oddalono wniosek M. L. i K. L. o wpis hipoteki umownej oraz 
wpis roszczenia o przeniesienie hipoteki na opróżnione miejsce. W wyniku skargi 
uczestnika - Banku G. S.A. w W. - Sąd Rejonowy w T., stwierdziwszy, że 
orzeczenie referendarza straciło moc na skutek zaskarżenia, ponownie oddalił 
wniosek wnioskodawców. 
 
Apelację od postanowienia Sądu Rejonowego wniósł uczestnik działający 
przez pełnomocników procesowych, pracowników Banku, legitymujących się 
pełnomocnictwami procesowymi udzielonymi im przez dyrektora ds. małych 
i średnich przedsiębiorstw oraz przez dyrektora ds. bankowości detalicznej, 
umocowanych przez prokurentów Banku. 
 
Rozpoznając tę apelację, Sąd Okręgowy w T. powziął poważne wątpliwości. 
którym dał wyraz w przytoczonym na wstępie zagadnieniu prawnym, przed-
stawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 
k.p.c. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Prokura jest specjalnym rodzajem pełnomocnictwa materialnoprawnego 
udzielanego osobie fizycznej mającej pełną zdolność do czynności prawnych 
(prokurentowi) przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru 
przedsiębiorców. Jej zakres – określony w ustawie – obejmuje upoważnienie 
prokurenta 
do 
dokonywania 
m.in. 
czynności 
sądowych 
związanych 
z prowadzeniem przedsiębiorstwa (art. 1091 § 1 k.c.), nie budzi zatem wątpliwości, 
że w tych sprawach prokurent może - bez specjalnego dodatkowego upoważnienia 
- ustanawiać pełnomocników procesowych. Oczywiście, pełnomocnicy ustanawiani 
przez prokurenta muszą spełniać kryteria określone w art. 87 k.p.c. 
Upoważnienie 
do 
dokonywania 
czynności 
sądowych 
związanych 
z prowadzeniem przedsiębiorstwa oznacza jednak także, że sam prokurent może 

 
3 
być pełnomocnikiem procesowym. Należy jednak podkreślić, że ustawowe 
umocowanie prokurenta do czynności sądowych nie tworzy jednak eo ipso 
pełnomocnictwa procesowego, bo do jego istnienia konieczne jest zawiśnięcie 
przed sądem konkretnej sprawy; pełnomocnictwo procesowe powstaje dopiero 
wtedy, gdy prokurent zgłosi się w tej sprawie w sądzie jako pełnomocnik i okaże 
stosowny dokument, zastępujący wymagane od pełnomocnika sporządzone 
na piśmie pełnomocnictwo procesowe; dokumentem tym jest odpis lub wyciąg 
z rejestru sądowego (art. 89 § 1 k.p.c. i art. 1092 § 1 k.c.; por. wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 20 października 2005 r., II CK 120/05, „Prawo Spółek” 2006, 
nr 5, s. 57). Inaczej mówiąc, prokura - instytucja prawa prywatnego - nie jest 
równoznaczna z pełnomocnictwem procesowym, będącym instytucją prawa 
publicznego; umożliwia jedynie, z mocy ustawy, do zajęcia pozycji pełnomocnika 
procesowego w konkretnej sprawie.  
 
Podobne unormowanie zawarte jest w art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 8 
ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia z dnia 8 lipca 2005 r. 
o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 169, poz. 1417 ze zm.). 
Jak w przypadku prokury, ustawa umocowuje radców Prokuratorii Generalnej oraz 
jej Prezesa i wiceprezesów do zastępstwa procesowego Skarbu Państwa przed 
sądami i podejmowania przez nich czynności procesowych, samo to umocowanie 
także jednak nie jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego. 
Radca (Prezes, wiceprezes) uzyskują status pełnomocnika procesowego z chwilą 
zgłoszenia się w konkretnym sądzie w konkretnej sprawie i przedstawienia 
legitymacji służbowej. 
 
W tej sytuacji, skoro prokurent - podobnie jak organ przedsiębiorcy - może 
ustanawiać pełnomocników procesowych spośród wszystkich osób wymienionych 
w art. 87 k.p.c., a także samodzielnie pełnić tę rolę w konkretnej sprawie, to nie ma 
wątpliwości, że jako pełnomocnik procesowy jest uprawniony do udzielenia 
dalszego pełnomocnictwa (tzw. substytucji) wszystkim osobom spełniającym 
kryteria określone w art. 87 k.p.c., a więc również osobom wymienionym w § 2 tego 
artykułu. Wniosek, że prokurent - nie będąc pełnomocnikiem procesowym 
w konkretnej sprawie – może ustanowić pełnomocnikiem każdą osobę wymienioną 
w art. 87 k.p.c., a działając jako pełnomocnik może substytuować, zgodnie z art. 91 

 
4 
pkt 3 k.p.c., tylko adwokata lub radcę prawnego, jest wnioskiem logicznie 
fałszywym, 
a 
funkcjonalnie 
niesłusznym, 
ograniczającym 
mocną 
pozycję 
prokurenta bez istotnego ku temu powodu. 
 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.