III CZP 45/11

Sygn. akt III CZP 45/11 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 8 września 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Jan Górowski 
SSN Bogumiła Ustjanicz 
 
 
 
w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Lasów Państwowych  
Nadleśnictwa S.  
przeciwko Adamowi L., Irenie L., Jerzemu L.,  
Małgorzacie L., Robertowi L., Stanisławowi L.,  
Witoldowi L., Jerzemu L. s. Olgierda i J. L. 
o ustalenie, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 8 września 2011 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Apelacyjny  
postanowieniem z dnia 5 maja 2011 r.,  
 
"a. Czy w świetle art. 189 k.p.c. i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 
lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity 
Dz.U. z 2001 roku, Nr  124, poz. 1361 ze zm.) dopuszczalne jest 
powództwo o ustalenie własności nieruchomości mającej założoną 
księgę wieczystą? 
  
b. w razie odpowiedzi twierdzącej, Czy wyłączenie nabycia 
przez Skarb Państwa własności nieruchomości stanowiącej las lub 
grunty leśne na podstawie art. 1 ust. 3 litera b dekretu Polskiego 
Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 roku o 
przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 
15, poz. 82 ze zm.) następuje tylko w sytuacji podziału prawnego lub 
faktycznego nieruchomości przed 1 września 1939 roku na parcele z 
których żadna nie przekraczała 25 ha, czy też w przypadku podziału 
na parcele o powierzchniach przekraczających i nieprzekraczających     
25 ha przejęciu podlegała cała nieruchomość, czy też tylko parcele    
o powierzchni przekraczającej 25 ha?" 
 
 
 odmawia podjęcia uchwały. 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 17 listopada 2010 r. ustalił, że Skarb 
Państwa nabył na własność wskazane w tym wyroku grunty położone w K., gmina 
C., na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych 
lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82 ze zm. - dalej dekret o 
lasach). 
Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację pozwanych Jerzego L. i J. L. od tego 
wyroku powziął wątpliwość czy dopuszczalne jest powództwo o ustalenie własności 
nieruchomości mającej założoną księgę wieczystą, a w razie odpowiedzi 
twierdzącej, czy wyłączenie nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości leśnych 
na podstawie art. 1 ust. 3 dekretu o lasach następuje tylko w przypadku podziału 
nieruchomości leśnej przed dniem 1 września 1939 r. na parcele, z których żadna 
nie przekraczała 25 ha, czy też w przypadku podziału nieruchomości na parcele 
mniejsze i większe niż 25 ha przejęciu przez Skarb Państwa podlegała cała 
nieruchomość, czy też tylko parcele o powierzchni przekraczającej 25 ha. 
Zagadnienia te przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na podstawie 
art. 390 § 1 k.p.c. 
Sąd Najwyżs zważył, co następuje: 
Brzmienie art. 390 § 1 k.p.c. wskazuje, że przedmiotem zagadnienia 
prawnego przedstawianego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu mogą być 
jedynie zagadnienia prawne budzące poważne, istotne dla rozstrzygnięcia tej 
sprawy, w której zagadnienia te wystąpiły. Sąd Apelacyjny powziął wątpliwość co 
do dopuszczalności powództwa o ustalenie własności nieruchomości w przypadku, 
gdy nieruchomość ma założoną księgę wieczystą. Było to związane z możliwością 
wytoczenia w takim przypadku także powództwa o uzgodnienie treści księgi 
wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Taka sytuacja może w rzeczywistości 
rodzić wątpliwość co do istnienia interesu prawnego w wytoczeniu powództwa 
o ustalenie prawa własności a nie dopuszczalności powództwa o ustalenie prawa 
własności, co było przedmiotem pytania sformułowanego przez Sąd Apelacyjny. 

 
3 
W kontekście tego pytania wymaga jednak podkreślenia przede wszystkim to, 
że Sąd pierwszej instancji nie ustalił, aby nieruchomość, która była przedmiotem 
powództwa miała założoną księgę wieczystą. Stwierdził jedynie, że działki gruntu 
wskazane przez stronę powodową były objęte księgą gruntową lwh [...] gm. Kat. K. 
Tego rodzaju księgi gruntowe utraciły moc z dniem 1.01.1989 r. na podstawie § 5 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie 
prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz 
utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz.U. Nr 28, poz. 141). 
Sąd Apelacyjny przed przedstawieniem zagadnienia prawnego na podstawie 
art. 390 § 1 k.p.c. nie dokonał własnych ustaleń faktycznych wskazujących na 
istnienie księgi wieczystej lub ksiąg wieczystych prowadzonych dla gruntów, 
których dotyczyło powództwo. Nie przedstawił też żadnej argumentacji wskazującej 
na istnienie takich ksiąg wieczystych. Nakazywało to przyjąć, że przedmiotem 
powództwa w sprawie, w której przedstawiono zagadnienie prawne, nie były 
nieruchomości mające założoną księgę wieczystą, co czyniło bezprzedmiotowym 
udzielenie odpowiedzi na pierwsze z zagadnień sformułowanych przez Sąd 
Apelacyjny. Wymaga  także odnotowania, że strona powodowa nie domagała się 
ustalenia prawa własności nieruchomości określonej w pozwie lecz ustalenia, że 
nabyła jej własność na podstawie przepisów dekretu o lasach, co powinien także 
uwzględnić Sąd Apelacyjny i rozważyć, czy tak sformułowane żądanie odnosi się 
do aktualnego stanu prawnego nieruchomości, co jest przedmiotem powództwa o 
 uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej 
z rzeczywistym stanem prawnym. 
Drugie z zagadnień prawnych Sąd Apelacyjny przedstawił warunkowo, 
na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pierwsze z nich. Ten warunek 
nie został spełniony. W świetle art. 390 § 1 k.p.c. zakres rozstrzygnięcia 
przewidziany dla Sądu Najwyższego jest zaś uzależniony od stanowiska sądu 
przedstawiającego zagadnienie prawne. Utrwalona wykładnia art. 390 § 1 k.p.c. 
wskazuje nadto, że skoro odnosi się on do tego rodzaju zagadnień prawnych, które 
budzą poważne wątpliwości, to rzeczą sądu przedstawiającego zagadnienie 
prawne do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu jest wskazanie odpowiedniej 
argumentacji pozwalającej na takie stwierdzenie. Uzasadnienie postanowienia 

 
4 
Sądu Apelacyjnego w odniesieniu do drugiego z przedstawionych zagadnień 
prawnych wymogom tym nie odpowiada. Ogranicza się ono jedynie do 
stwierdzenia, że nie było ono dotychczas przedmiotem „jednoznacznego 
rozstrzygnięcia" i przytoczenia kilku orzeczeń Sądu Najwyższego, w których 
dokonano wykładni pojęcia podziału prawnego nieruchomości leśnych i pojęcia 
lasów i gruntów leśnych podzielonych faktycznie przed dniem 1 września 1939 r. na 
parcele nie większe niż 25 ha. 
Z tych względów odmówiono podjęcia uchwały.