III CZP 45/10

Sąd Najwyższy2010-07-07
SNCywilneprawo rzeczoweWysokanajwyższy
księgi wieczystepostępowanie wieczystoksięgoweuczestnik postępowanianastępca prawnyobciążenie prawaostrzenie o niezgodnościrękojmia wiary publicznejk.p.c.

Sąd Najwyższy orzekł, że następca prawny osoby wpisanej w księdze wieczystej nie jest uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego w sprawie o wpis obciążenia, nawet jeśli jego następstwo wynika z dokumentów złożonych w aktach księgi i dokonano wpisu ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego.

Sprawa dotyczyła pytania, czy następca prawny osoby uprawnionej według księgi wieczystej, którego następstwo wynika z dokumentów złożonych w aktach księgi i ujawniono ostrzeżenie o niezgodności stanu prawnego, jest uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego w sprawie o obciążenie tego prawa. Sąd Najwyższy, rozstrzygając zagadnienie prawne, uznał, że taki następca prawny nie należy do kręgu uczestników postępowania. Kluczowe było stanowisko, że art. 6261 § 2 k.p.c. wyczerpująco określa krąg uczestników, wyłączając możliwość stosowania art. 510 k.p.c. i tym samym ograniczając dostęp do postępowania.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpatrzył zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, dotyczące statusu następcy prawnego w postępowaniu wieczystoksięgowym. Sprawa wywodziła się z wniosku komornika o wpis ostrzeżenia o przyłączeniu się do egzekucji wierzyciela "E." sp. z o.o. przeciwko Andrzejowi S. w przedmiocie jego udziału w nieruchomości. Adam F., który twierdził, że jest następcą prawnym jednego ze współwłaścicieli na mocy ugody sądowej, wniósł skargę na orzeczenie referendarza sądowego o wpisie ostrzeżenia. Sąd Rejonowy odrzucił skargę, uznając Adama F. za niebędącego uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego, ponieważ jego prawo nie było obciążone. Sąd Okręgowy powziął wątpliwości, czy art. 6261 § 2 k.p.c. rzeczywiście wyłącza możliwość udziału innych zainteresowanych podmiotów, w tym następców prawnych nieujawnionych w księdze. Sąd Najwyższy, opierając się na utrwalonym orzecznictwie (w tym postanowieniach I CZ 48/04, III CZ 46/04) oraz stanowisku Trybunału Konstytucyjnego (wyrok SK 29/05), potwierdził, że art. 6261 § 2 k.p.c. jest przepisem szczególnym, który wyczerpująco określa krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego. Uczestnikami są wyłącznie wnioskodawca, osoby, których prawa mają być wykreślone lub obciążone, oraz osoby, na rzecz których wpis ma nastąpić. Sąd podkreślił, że celem nowelizacji postępowania wieczystoksięgowego było jego usprawnienie i ograniczenie kręgu uczestników. Wpis ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym nie wpływa na krąg uczestników ani na tok postępowania, a jedynie wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych. Osoby, których prawa zostały naruszone przez wpis, dysponują innymi środkami ochrony prawnej, np. powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Uchwała stwierdza, że następca prawny osoby wpisanej w księdze wieczystej nie jest uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego w sprawie o wpis obciążenia, nawet jeśli jego następstwo wynika z dokumentów złożonych w aktach księgi i dokonano wpisu ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, następca prawny osoby, na rzecz której wpisane jest prawo w księdze wieczystej, nie należy do kręgu uczestników postępowania wieczystoksięgowego w sprawie o wpis obciążenia tego prawa, nawet gdy jego następstwo wynika z dokumentów złożonych w aktach księgi i dokonano wpisu ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że art. 6261 § 2 k.p.c. wyczerpująco określa krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego, ograniczając go do wnioskodawcy, osób, których prawa mają być wykreślone lub obciążone, oraz osób, na rzecz których wpis ma nastąpić. Przepis ten jest przepisem szczególnym wobec art. 510 k.p.c. i wyłącza jego stosowanie. Wpis ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego nie wpływa na krąg uczestników. Osoby, których prawa zostały naruszone, mają inne środki ochrony prawnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchwała

Strony

NazwaTypRola
komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Z.organ_państwowywnioskodawca
"E.", sp. z o.o. w Ś.spółkauczestnik
Andrzej S.osoba_fizycznauczestnik
Adam F.osoba_fizycznaskarżący
Barbara J.osoba_fizycznauczestnik
Elżbieta S.osoba_fizycznauczestnik

Przepisy (9)

Główne

k.p.c. art. 6261 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Wyczerpująco określa krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego, wyłączając możliwość stosowania art. 510 k.p.c.

Pomocnicze

k.p.c. art. 510

Kodeks postępowania cywilnego

Nie ma zastosowania w postępowaniu wieczystoksięgowym ze względu na wyczerpujące uregulowanie w art. 6261 § 2 k.p.c.

k.p.c. art. 6268 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Określa kognicję sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym, który bada treść i formę wniosku, dołączonych dokumentów oraz treść księgi wieczystej.

Ustawa o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy – Prawo o notariacie

Nowelizacja wprowadzająca art. 6261-62613 k.p.c. w celu usprawnienia i sformalizowania postępowania wieczystoksięgowego.

u.k.w.h. art. 36 § ust. 3

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

Określa sytuacje, w których dokonuje się wpisu ostrzeżenia.

k.p.c. art. 6262 § § 4

Kodeks postępowania cywilnego

Określa sytuacje, w których dokonuje się wpisu ostrzeżenia.

k.p.c. art. 62613 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Określa sytuacje, w których dokonuje się wpisu ostrzeżenia.

k.p.c. art. 62612

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy obowiązku powiadamiania o zmianie adresu zamieszkania i reguł doręczeń, nie określa kręgu uczestników.

u.k.w.h. art. 51 § ust. 1

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

Poprzednik art. 6261 § 2 k.p.c., regulujący krąg podmiotów, o których należy zawiadomić w postępowaniu wieczystoksięgowym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Art. 6261 § 2 k.p.c. wyczerpująco określa krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego. Art. 6261 § 2 k.p.c. jest przepisem szczególnym wobec art. 510 k.p.c. i wyłącza jego stosowanie. Ograniczenie kręgu uczestników postępowania wieczystoksięgowego służy jego usprawnieniu. Wpis ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego nie wpływa na krąg uczestników postępowania. Osoby, których prawa zostały naruszone przez wpis, dysponują innymi środkami ochrony prawnej.

Odrzucone argumenty

Następca prawny, którego następstwo wynika z dokumentów złożonych w aktach księgi i ujawniono ostrzeżenie o niezgodności stanu prawnego, jest uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego. Art. 510 k.p.c. powinien być stosowany w postępowaniu wieczystoksięgowym w celu ochrony interesów osób zainteresowanych. Art. 62612 k.p.c. wyznacza krąg podmiotów mogących brać udział w postępowaniu wieczystoksięgowym.

Godne uwagi sformułowania

następca prawny osoby, na rzecz której wpisane jest prawo w księdze wieczystej, nie należy do kręgu uczestników postępowania wieczystoksięgowego art. 6261 § 2 k.p.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 510 k.p.c. i tym samym wyłącza możliwość jego stosowania w postępowaniu wieczystoksięgowym ograniczenie kręgu podmiotów mogących brać udział w postępowaniu wieczystoksięgowym miało usprawnić to postępowanie wpis ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego [...] nie ma żadnego wpływu na tok postępowania wieczystoksięgowego, jak również na ustalenie kręgu uczestników postępowania

Skład orzekający

Katarzyna Tyczka-Rote

przewodniczący

Krzysztof Pietrzykowski

członek

Krzysztof Strzelczyk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu uczestników postępowania wieczystoksięgowego, w szczególności w kontekście następców prawnych i wpisów ostrzeżeń o niezgodności stanu prawnego."

Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie postępowania wieczystoksięgowego i ściśle określonego kręgu podmiotów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Orzeczenie wyjaśnia istotne kwestie proceduralne w postępowaniu wieczystoksięgowym, które mogą być nieoczywiste dla osób spoza tej specjalizacji, a dotyczą kluczowych praw i obowiązków związanych z nieruchomościami.

Kto naprawdę ma głos w sprawach ksiąg wieczystych? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Uchwała z dnia 7 lipca 2010 r., III CZP 45/10 
 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski 
Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku komornika sądowego przy Sądzie 
Rejonowym w Z. przy uczestnictwie "E.", sp. z o.o. w Ś. i Andrzeja S. o wpis, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 29 czerwca 2010 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu 
postanowieniem z dnia 24 lutego 2010 r.: 
"Czy »inny następca prawny« osoby uprawnionej według treści księgi 
wieczystej, którego następstwo wynika z dokumentów złożonych w aktach tej księgi 
i zostało ujawnione przez wpis ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego 
wynikającego z treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, należy do 
kręgu uczestników postępowania wieczystoksięgowego, jeżeli jego przedmiotem 
jest obciążenie tego właśnie prawa, a przez to przysługuje mu uprawnienie do 
złożenia skargi na orzeczenie referendarza sądowego?" 
podjął uchwałę: 
 
Następca prawny osoby, na rzecz której wpisane jest prawo w księdze 
wieczystej, nie należy do kręgu uczestników postępowania 
wieczystoksięgowego w sprawie o wpis obciążenia tego prawa także wtedy, 
gdy jego następstwo wynika z dokumentów złożonych w aktach księgi 
wieczystej i został dokonany wpis ostrzeżenia o niezgodności stanu 
prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem 
prawnym. 
 
Uzasadnienie 
 
Na mocy ugody sądowej zawartej przed Sądem Rejonowym w Zakopanem w 
dniu 11 marca 2004 r. uczestnicy Adam F., Barbara J., Andrzej S. i Elżbieta S. 

dokonali zniesienia współwłasności nieruchomości położonej w Z., składającej się z 
działki nr 260/2 oraz działki nr 260/1, objętych księgą wieczystą nr 2(...) Sądu 
Rejonowego w Zakopanem w ten sposób, że działka nr 260/4, powstała z podziału 
działki nr 260/1, stanowi współwłasność Adama F. i Barbary J. po 1/2 części, a 
działka nr 260/3, powstała z podziału działki nr 260/1, oraz działka nr 260/5, 
powstała z podziału działki numer 260/1, oraz działka nr 260/2 stanowi 
współwłasność Andrzeja S. oraz Elżbiety S. na prawach ustawowej wspólności 
majątkowej. 
Wpisem z dnia 4 października 2004 r., w dziale III księgi wieczystej nr NS1Z 
2(...)/6 ujawniono ostrzeżenie o niezgodności własności wpisanej w dziale II 
przedmiotowej księgi wieczystej, po podziale nieruchomości na skutek opisanego 
zniesienia współwłasności. Zawiadomienie o dokonanym wpisie zostało doręczone 
Adamowi F., Barbarze J., Andrzejowi S. oraz Elżbiecie S. 
Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Zakopanem w dniu 29 lipca 
2009 r. na wniosek komornika z dnia 25 marca 2009 r. dokonał w dziale III księgi 
wieczystej nr NS1Z 2(...)/6 wpisu ostrzeżenia o przyłączeniu się do egzekucji 
prowadzonej w sprawie KM 7(...) kolejnego wierzyciela, "E.", spółki z o.o. w Ś. 
celem wyegzekwowania od Andrzeja S. z jego udziału w nieruchomości należności 
głównej w kwocie 497 868,16 zł oraz kwoty 1800 zł tytułem kosztów zastępstwa 
adwokackiego oraz kosztów postępowania egzekucyjnego w wysokości ustawowej. 
Zawiadomienie o wpisie doręczono komornikowi oraz uczestnikom – 
wierzycielowi "E.", spółce z o.o. w Ś. oraz Andrzejowi S. W dniu złożenia wniosku i 
dokonania wpisu ostrzeżenia w dziale II księgi wieczystej nr NS1Z 2(...)/6 jako 
współwłaściciele nieruchomości wpisani byli Andrzej S. oraz Elżbieta S. na prawie 
wspólności ustawowej do 2/3 części, Adam F. do 1/24 części, Barbara J. do 1/24 
części oraz Andrzej S. do 3/12 części. 
Adam F. wniósł skargę na orzeczenie referendarza sądowego z dnia 29 lipca 
2009 r. w przedmiocie wpisu ostrzeżenia o przyłączeniu się wierzyciela do 
egzekucji dokonanego w dziale III księgi wieczystej nr NS1Z 2(...)/6 wraz z 
wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, wskazując, że wpis jest 
niezgodny z prawem, nie uwzględnia bowiem zmian własnościowych wynikających 
z ugody sądowej zawartej w dniu 11 marca 2004 r. 
Sąd Rejonowy w Zakopanem postanowieniem z dnia 5 listopada 2009 r. 
odmówił dopuszczenia do udziału w sprawie o wpis ostrzeżenia o przyłączeniu się 

wierzyciela do egzekucji prowadzonej z udziału w prawie własności nieruchomości, 
ujawnionego na rzecz Andrzeja S. oraz odrzucił skargę Adama F. od wpisu z dnia 
29 lipca 2009 r. Wskazał, że art. 6261 § 2 k.p.c., jako przepis szczególny w 
stosunku do art. 510 k.p.c., określa, kto może być uczestnikiem postępowania 
przed sądem wieczystoksięgowym, a w konsekwencji komu należy doręczyć 
zawiadomienie o wpisie i inne orzeczenia wydane w sprawie. 
Zdaniem Sądu, przez prawa wykreślone lub obciążone rozumie się prawa 
wpisane do księgi wieczystej, co wynika z art. 6268 § 2 k.p.c., który określa kognicję 
sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym i wyraźnie stanowi, że rozpoznając 
wniosek o wpis sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku 
dokumentów, nie zaś innych dokumentów, nawet złożonych w sądzie i znajdujących 
się w zbiorze dokumentów księgi wieczystej, oraz treść księgi wieczystej. 
Sąd Rejonowy wyjaśnił, że ostrzeżenie o zmianie właściciela nieruchomości 
po zniesieniu współwłasności wpisane w dziale III księgi wieczystej stanowi 
informację o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, 
które wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych. Wskazał, że ujawniony 
w księdze wieczystej ułamkowy udział Adama F. we własności nieruchomości nie 
został obciążony, zatem nie należy on do kręgu uczestników określonych w art. 
6261 § 2 k.p.c. i z tego względu nie było podstaw do doręczenia mu zawiadomienia 
o dokonanym wpisie. W konsekwencji Sąd Rejonowy przyjął, że Adam F. nie jest 
uczestnikiem postępowania w rozumieniu art. 6261 § 2 k.p.c. i z tego względu nie 
przysługuje mu prawo wniesienia środka zaskarżenia. 
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, rozpoznając zażalenie Adama F., powziął 
istotne wątpliwości prawne dotyczące kręgu uczestników postępowania 
wieczystoksięgowego. Zwrócił uwagę na orzecznictwo Sądu Najwyższego, z 
którego wynika, że art. 6261 § 2 k.p.c. zwęża krąg podmiotów będących 
uczestnikami postępowania wieczystoksięgowego jedynie do osób wyraźnie 
wskazanych w treści tego przepisu, a w konsekwencji, że przepis ten wyłącza 
zastosowanie art. 510 k.p.c. Sąd Okręgowy jednocześnie zauważył, że wszystkie 
dotychczasowe wypowiedzi na temat uczestników postępowania 
wieczystoksięgowego zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie ograniczają się 
do wykładni art. 6261 § 2 k.p.c. w kontekście art. 510 k.p.c., oraz rozważań na temat 
wzajemnych relacji, które występują między tymi przepisami. 

Zdaniem Sądu Okręgowego, wykładnia art. 6261 § 2 k.p.c. wymaga jednak 
uwzględnienia szerszego kontekstu normatywnego, a w szczególności art. 62612 § 
1 i 2 k.p.c. Zauważył, że podmioty wymienione w art. 62612 § 1 i 2 k.p.c., pomimo 
ograniczenia wynikającego z art. 6261 § 2 k.p.c., zostały przez ustawodawcę w 
sposób szczególny wyróżnione spośród wszystkich innych zainteresowanych, tj. 
takich podmiotów, które według zasad ogólnie rządzących postępowaniem 
nieprocesowym mogłyby brać w nim udział. W art. 62612 § 2 k.p.c. ustawodawca 
wymienił spadkobierców oraz innych następców prawnych osoby, na rzecz której 
jest wpisane prawo w księdze wieczystej. W ocenie Sądu Okręgowego, chodzi w 
tym wypadku o takie osoby, które nie zostały jeszcze ujawnione w księdze 
wieczystej, a którym w rzeczywistości przysługuje określone prawo. Skoro więc 
ustawodawca wskazał wymienione podmioty, to w stosunku do nich również 
zachodzi konieczność doręczania im korespondencji sądowej. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...) 
W postanowieniu z dnia 16 czerwca 2004 r., I CZ 48/04 (OSNC 2005, nr 6 
poz. 108) Sąd Najwyższy wskazał, że art. 6261 § 2 k.p.c., jako przepis szczególny w 
stosunku do art. 510 k.p.c., reguluje wyczerpująco krąg uczestników postępowania 
wieczystoksięgowego. Przypomniał, że art. 6261-62613 k.p.c. zostały wprowadzone 
ustawą z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, 
ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w 
sprawach cywilnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 63, poz. 635), a 
nowe uregulowanie postępowania wieczystoksięgowego miało na celu jego 
usprawnienie oraz sformalizowanie m.in. przez ograniczenie kręgu podmiotów 
mogących uczestniczyć w tym postępowaniu. Wskazał ponadto, że w 
obowiązującym stanie prawnym utrzymana została zasada, iż postępowanie 
wieczystoksięgowe toczy się w trybie nieprocesowym, według przepisów 
normujących postępowanie w sprawach z zakresu prawa rzeczowego, jeżeli art. 
6261-62613 k.p.c. nie stanowią inaczej. 
Takie odmienne uregulowanie zostało zawarte w art. 6261 § 2 k.p.c., którego 
treść jest, zdaniem Sądu Najwyższego, jednoznaczna. Uczestnikami postępowania 
wieczystoksięgowego mogą być wyłącznie wnioskodawca, osoby, których prawa 
mają zostać wykreślone lub obciążone, oraz osoby, na rzecz których wpis ma 
nastąpić. Użycie słowa "tylko", zgodnie z jego językowym znaczeniem, oznacza 
zwężenie kręgu podmiotów jedynie do wskazanych w treści przepisu. 

Sąd Najwyższy odniósł się również do odmiennego, prezentowanego w 
literaturze stanowiska, że w art. 6261 § 2 k.p.c. ustawodawca określił, kto jest ex 
lege uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego, natomiast art. 510 k.p.c. 
reguluje sytuację osoby zainteresowanej w sprawie, która nie jest, lecz może stać 
się uczestnikiem postępowania. Za taką wykładnią przemawia wzgląd na potrzebę 
ochrony interesów osoby, której prawa mogłyby zostać dotknięte wpisem, a która, 
nie będąc wnioskodawcą ani osobą, której prawa zostały wykreślone lub obciążone, 
albo osobą, na rzecz której wpis ma nastąpić, nie mogłaby wziąć udziału w 
toczącym się postępowaniu wieczystoksięgowym. Zdaniem Sądu Najwyższego, 
wskazane względy, mimo ich niewątpliwej wagi, nie stanowią wystarczającej 
podstawy do zanegowania rezultatów wykładni językowej art. 6261 § 2 k.p.c. Sąd 
Najwyższy podkreślił, że ograniczenie kręgu podmiotów mogących brać udział w 
postępowaniu wieczystoksięgowym miało usprawnić to postępowanie. Wykładnia 
prowadząca do swoistego przywrócenia stanu prawnego obowiązującego przed 
wejściem w życie ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach 
wieczystych i hipotece pozostaje w sprzeczności z przyjętymi przez ustawodawcę 
założeniami, a szeroki krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego może 
kolidować z ograniczoną kognicją sądu wieczystoksięgowego. 
W podobny sposób Sąd Najwyższy wypowiedział się w postanowieniu z 24 
czerwca 2004 r., III CZ 46/04 ("Izba Cywilna" 2005, nr 1, s. 51). Przypomniał, że już 
na gruncie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. 
tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej: "u.k.w.h."), przed zmianą 
dokonaną ustawą z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i 
hipotece, w judykaturze wyrażane było zapatrywanie, że przepisy tej ustawy 
regulują samodzielnie krąg osób zainteresowanych w postępowaniu 
wieczystoksięgowym, które mogą być uczestnikami tego postępowania 
(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1997 r., II CKN 216/97 
(OSNC 1998, nr 1, poz. 7), z dnia 10 lutego 1999 r., II CKN 959/98 (nie publ.) i z 
dnia 7 listopada 2003 r., II CK 172/02 (nie publ.). 
Obecnie zagadnienie, kto jest uczestnikiem postępowania 
wieczystoksięgowego, jest uregulowane w art. 6261 § 2 k.p.c., który – w ocenie 
Sądu Najwyższego – jest przepisem sformułowanym jasno. Przyjęcie, że nie 
rozstrzyga on samodzielnie o kręgu uczestników postępowania 
wieczystoksięgowego i że do postępowania tego ma zastosowanie art. 510 § 1 

zdanie pierwsze k.p.c., oznaczałoby, że jest on zbędny, taka zaś wykładnia 
godziłaby w założenie o racjonalności działania ustawodawcy. (...) Stanowisko to 
Sąd Najwyższy podtrzymał w postanowieniach z dnia 16 lutego 2005 r., IV CZ 
207/04 (nie publ.), z dnia 11 marca 2005 r., II CZ 14/05 (nie publ.), z dnia 19 
kwietnia 2006 r., V CSK 27/06 (nie publ), z dnia 30 czerwca 2006 r., V CSK 131/06 
(nie publ.), z dnia 9 stycznia 2008 r., II CZ 102/07 (nie publ.), z dnia 16 maja 
2008 r., III CSK 382/07 (nie publ.), z dnia 21 sierpnia 2008 r., IV CZ 66/08 (nie 
publ.), z dnia 5 grudnia 2008 r., II CSK 487/08 (nie publ.), z dnia 18 lutego 2009 r., I 
CZ 1/09 (nie publ.), z dnia 18 lutego 2009 r., I CZ 2/09 (nie publ.). (...) 
Na temat kręgu uczestników postępowania wieczystoksięgowego, w 
kontekście art. 6261 § 2 k.p.c., wypowiedział się również Trybunał Konstytucyjny w 
wyroku z dnia 26 czerwca 2007 r., SK 29/05, (OTK-A Zb.Urz. 2007, nr 6, poz. 54), 
uznając, że przepis ten jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. 
Wskazał, że zasadniczym celem nowelizacji z dnia 11 maja 2001 r. było 
usprawnienie i uporządkowanie systemu ksiąg wieczystych w taki sposób, aby 
odpowiadał potrzebom obrotu, umożliwiał prowadzenie ksiąg w systemie 
elektronicznym i pozwalał na uzyskanie wpisu niezwłocznie po złożeniu wniosku. 
Jednym z rozwiązań zmierzających do realizacji tego celu było usprawnienie 
postępowania m.in. przez ograniczenie kręgu uczestników. Trybunał Konstytucyjny 
stwierdził, że zaskarżony przepis nie narusza prawa do sądu oraz nie zamyka drogi 
sądowej dochodzenia praw, zgodnie bowiem z zasadami rządzącymi 
postępowaniem wieczystoksięgowym służy ono sprawnemu ewidencjonowaniu 
stanu prawnego nieruchomości, zapewnieniu bezpieczeństwa i pewności obrotu 
prawnego, przez stworzenie mechanizmów zapewniających niezwłoczne ujawnianie 
zmian stanu prawnego nieruchomości w księgach wieczystych. Z założenia więc 
postępowanie to służy nie dochodzeniu praw, ale ich ujawnianiu i 
ewidencjonowaniu. Trybunał Konstytucyjny podzielił wyrażony w swych 
wcześniejszych orzeczeniach pogląd, że nie można uznać za naruszenie prawa do 
sądu lub zamknięcie drogi sądowego dochodzenia praw sytuacji, w której w danym 
postępowaniu uprawniony nie ma zapewnionych szerokich gwarancji dochodzenia 
swych praw, ale w innym postępowaniu przysługuje mu powództwo umożliwiające 
dochodzenie jego roszczenia. (...) 
Przytoczone wypowiedzi jednoznacznie wskazują, że w judykaturze Sądu 
Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego utrwalony jest pogląd, który skład 

Sądu Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie podziela, iż art. 6261 § 2 k.p.c. 
jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 510 k.p.c. i tym samym wyłącza 
możliwość jego stosowania w postępowaniu wieczystoksięgowym. (...) 
Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego wymaga dokonania 
wykładni art. 6261 § 2 k.p.c., który – jak zostało wyjaśnione – w sposób wyłączny 
określa krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego. Według tego 
przepisu, uczestnikiem postępowania, oprócz wnioskodawcy, są tylko te osoby, 
których prawa zostały wykreślone lub obciążone bądź na rzecz których wpis ma 
nastąpić. Należy zauważyć, że powołany przepis jest odpowiednikiem art. 51 ust. 1 
u.k.w.h., który stanowił, iż o dokonanym wpisie sąd ma obowiązek zawiadomić tylko 
wnioskodawcę, osoby na których rzecz wpis nastąpił i osoby, których prawa zostały 
wpisem dotknięte. Wymienione podmioty były traktowane jako uczestnicy 
postępowania, w którym dokonano wpisu. Wprowadzając art. 6261 § 2 k.p.c., 
ustawodawca dokonał istotnej zmiany; ograniczył krąg uczestników postępowania 
wieczystoksięgowego do wnioskodawcy, osób których prawa zostały wykreślone 
lub obciążone, bądź na rzecz których wpis ma nastąpić. Pojęcie „osób, których 
prawa zostały wpisem dotknięte” jest szersze niż pojęcie „osób, których prawa 
zostały wykreślone lub obciążone”. W literaturze trafnie podniesiono, że za osobę, 
której prawo ma być wpisem dotknięte, nie należy uważać wyłącznie osoby, której 
prawa są w księdze wieczystej wpisane, gdyż przez wpis mogą być także dotknięte 
prawa jeszcze w księdze wieczystej nieujawnione. Stanowisko to zostało zajęte 
również w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1968 r., III CZP 
113/68 (OSNCP 1969, nr 6, poz. 119), stwierdzającym, że spadkobierca właściciela 
nieruchomości jest uprawniony do złożenia wniosku o wpisanie w księdze 
wieczystej innej osoby, na którą w drodze dalszego następstwa prawnego przeszła 
własność nieruchomości, chociażby prawa spadkowe wnioskodawcy nie były 
ujawnione w księdze wieczystej. W ocenie Sądu Najwyższego, zbywca 
nieruchomości zawsze jest uprawniony do postawienia wniosku o wpis ostatniego 
nabywcy, chociażby nie postarał się uprzednio o ujawnienie swego prawa w 
księdze. Podobna sytuacja zachodzi w wypadku, gdy kolejne nabycia mają miejsce 
w drodze dziedziczenia i działu spadku. 
Ustalenie osób, których prawa zostały wykreślone lub obciążone bądź na 
rzecz których wpis ma nastąpić musi mieścić się w granicach kognicji sądu 
wieczystoksięgowego, który rozpoznając wniosek o wpis bada jedynie treść i formę 

wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej (art. 
6268 § 2 k.p.c.). Należy zważyć, że we wniosku o wpis może być zawartych kilka 
różnych żądań; wnioskodawca może wnieść tylko o ujawnienie, wykreślenie albo 
obciążenie określonego prawa lub też o jego ujawnienie z jednoczesnym 
obciążeniem. Wniosek o wykreślenie określonego prawa może dotyczyć tylko 
prawa, które zostało ujawnione, nie można bowiem wykreślić czegoś, co nie zostało 
wcześniej ujawnione. Podobnie jest w wypadku obciążenia prawa; musi to być 
prawo, które zostało ujawnione w księdze wieczystej, przysługuje konkretnej osobie 
i ma być obciążone na rzecz określonego podmiotu zgodnie z wnioskiem. Sąd 
wieczystoksięgowy zatem na podstawie treści księgi wieczystej, wniosku i 
załączonych do niego dokumentów w prosty sposób ustala krąg uczestników 
postępowania. 
W praktyce zdarza się, przede wszystkim ze względu na pozaksięgowy obrót 
nieruchomościami, że inny jest rzeczywisty stan prawny, inny zaś stan prawny 
ujawniony w księdze wieczystej. Na przykład, sąd dokonując wpisu hipoteki obciąża 
prawo własności nieruchomości, które przysługuje w istocie osobie nieujawnionej w 
księdze wieczystej jako właściciel. Jeżeli jednak wpis ten zgodny jest z treścią 
księgi, wnioskiem i dołączonymi do niego dokumentami, to niewątpliwie odpowiada 
prawu, a rzeczywisty właściciel nieruchomości nie może go w tym postępowaniu 
zakwestionować; nie przysługuje mu status uczestnika postępowania. 
Należy zwrócić uwagę, że czym innym jest dokonanie wpisu wadliwego, a 
czym innym wpisu, który powoduje niezgodność rzeczywistego stanu prawnego ze 
stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej. Wadliwość wpisu oceniana jest 
na podstawie treści księgi wieczystej, wniosku, załączonych do niego dokumentów, 
a także przepisów regulujących ustrój ksiąg wieczystych oraz postępowanie 
wieczystoksięgowe; może ona zostać naprawiona w toku postępowania o wpis z 
inicjatywy uczestników. Niezgodność wpisu natomiast wynika z porównania stanu 
prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Nie 
może być ona usunięta w postępowaniu o wpis, który doprowadził do jej powstania, 
ale w odrębnym postępowaniu, przy czym w zależności od charakteru niezgodności 
w grę wchodzi zwykłe postępowanie o wpis lub powództwo o uzgodnienie treści 
księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Osoba zatem, której nie 
przysługuje przymiot uczestnika postępowania, a której interes został naruszony 
przez wpis prowadzący do powstania niezgodności stanu prawnego ujawnionego w 

księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, dysponuje odpowiednimi 
instrumentami ochrony jej praw. (...) 
Żadnego wpływu na tok postępowania wieczystoksięgowego, jak również na 
ustalenie kręgu uczestników postępowania nie ma wpis ostrzeżenia o niezgodności 
stanu prawnego wynikającego z treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem 
prawnym. Wpisy ostrzeżeń dokonywane są z urzędu w sytuacjach określonych w 
art. 36 ust. 3 u.k.w.h., art. 6262 § 4 k.p.c. oraz art. 62613 § 1 k.p.c., a ich 
konsekwencją jest wyłączenie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Takie 
wpisy nie wprowadzają żadnych zmian w treści księgi wieczystej, nie wywołują też 
żadnych skutków procesowych i nie mają mocy dowodowej. 
Nie można podzielić twierdzenia, że art. 62612 k.p.c. wyznacza kręg 
podmiotów mogących brać udział w postępowaniu wieczystoksięgowym, stanowiąc 
w tym zakresie dopełnienie art. 6261 § 2 k.p.c. (...) Przepis ten wprowadza 
obowiązek powiadomienia sądu o każdej zmianie adresu zamieszkania, określając 
szczególne reguły dotyczące doręczeń pism sądowych w postępowaniu 
wieczystoksięgowym. Ma on na celu usprawnienie postępowania 
wieczystoksięgowego, jego celem nie jest natomiast określenie kręgu podmiotów 
tego postępowania. 
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie 
prawne, jak w uchwale.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI