III CZP 45/06

Uchwała z dnia 21 lipca 2006 r., III CZP 45/06 
 
Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Gerard Bieniek 
Sędzia SN Jan Górowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie wszczętej z urzędu przy uczestnictwie Huty Cynku 
"M.Ś." S.A. w M.Ś. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 21 lipca 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Okręgowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2006 r.: 
"Czy przewidziane w art. 1097 § 2 k.c. wygaśnięcie prokury wskutek 
ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy dotyczy tylko ogłoszenia upadłości obejmującej 
likwidację majątku upadłego, czy również upadłości z możliwością zawarcia układu; 
– czy jest dopuszczalne ustanowienie prokury przez upadłego, co do którego 
ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu pozostawiając mu zarząd 
własny mieniem wchodzącym do masy upadłości?" 
podjął uchwałę: 
 
Z chwilą ogłoszenia upadłości prokura wygasa, a nowa nie może być 
ustanowiona (art. 1097 § 2 k.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Okręgowy w Gliwicach, rozpoznając zażalenia uczestnika– Huty Cynku 
„M.Ś." S.A. w M.Ś. od postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 21 
lutego 2006 r., powziął istotne wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, które 
powstało na tle następującego stanu faktycznego. 
Postanowieniem z dnia 1 września 2005 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach ogłosił 
upadłość Huty Cynku „M.Ś." S.A. w M.Ś. i z urzędu wpisał do rejestru 
przedsiębiorców informację o jej ogłoszeniu oraz wykreślił dane prokurentów spółki. 
Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2005 r. referendarz sądowy oddalił żądanie 

uczestnika, domagającego się przywrócenia w rejestrze informacji o ustanowionych 
prokurentach. W dniu 3 stycznia 2006 r. uczestnik złożył skargę na to 
postanowienie, wnosząc o dokonanie wpisu zgodnie z żądaniem, a Sąd Rejonowy 
w Gliwicach umorzył postępowanie wszczęte z urzędu na podstawie postanowienia 
tego Sądu z dnia 1 września 2005 r. 
Zaskarżając powyższe postanowienie, uczestnik wniósł o jego uchylenie i 
przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił m.in. błędną interpretację 
art. 1097 § 2 k.c., podnosząc, że ze względu na art. 543 ustawy z dnia 28 lutego 
2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm. – dalej: 
"Pr.u.n.") ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu nie powoduje 
wygaśnięcia prokury. (...)  
Sąd Okręgowy, przedstawiając zagadnienie prawne, opowiedział się za 
wykładnią, że wygaśnięcie prokury następuje wyłącznie w przypadku ogłoszenia 
upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika art. 1097 k.c.. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Prokura jest szczególnym rodzajem pełnomocnictwa (art. 1091 k.c.); ustanowić 
może ją tylko przedsiębiorca podlegający wpisowi do rejestru przedsiębiorców. 
Inaczej niż w przypadku innych pełnomocnictw, zakres umocowania prokurenta 
wynika z ustawy i obejmuje umocowanie do czynności sądowych oraz 
pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, z 
wyłączeniem czynności określonych w art. 1093 k.c. Tego szeroko zakreślonego 
umocowania prokurenta, wynikającego z ustawy, nie można ograniczyć ze skutkiem 
wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. (...) 
Pierwsza wątpliwość wiąże się z pytaniem, czy określenie „ogłoszenie 
upadłości” dotyczy wszystkich rodzajów upadłości przewidzianej w ustawie z dnia 
28 lutego 2003 r., a tym samym, czy prokura zawsze wygasa w razie ogłoszenia 
upadłości. Do dnia 1 października 2003 r. znany był tylko jeden rodzaj upadłości, 
a obok postępowania upadłościowego (rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 24 
października 1934 r. – Prawo upadłościowe, jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r., Nr 118, 
poz. 512 ze zm.) istniało postępowanie układowe (rozporządzenie Prezydenta RP z 
dnia 24 października 1934 r. – Prawo o postępowaniu układowym, Dz.U. Nr 93, 
poz. 836 ze zm.). Artykuł 64 § 2 k.h., sformułowany podobnie jak art. 1097 § 2 k.c.,  
nie budził wątpliwości; prokura wygasała zawsze w razie ogłoszenia upadłości, 
natomiast otwarcie postępowania układowego nie powodowało jej wygaśnięcia. 

Prawo upadłościowe i naprawcze przewiduje postępowanie upadłościowe, 
które może mieć na celu likwidację majątku upadłego albo możliwość zawarcia 
układu (art. 23 ust. 1 i art. 51 ust 1 pkt 3). Należy zwrócić uwagę, że skutkiem 
ogłoszenia upadłości likwidacyjnej jest zawsze odebranie upadłemu możliwości 
zarządzania jego majątkiem (art. 75 ust. 1), natomiast w przypadku upadłości, której 
celem jest zawarcie układu, upadły może być pozbawiony zarządu albo sąd może 
ustanowić zarząd sprawowany przez upadłego, tzw. zarząd własny (art. 76 ust. 1). 
Dopuszczalność posługiwania się przez upadłego prokurentem wchodzić może w 
grę tylko w drugim przypadku, jeżeli bowiem upadły pozbawiony zostaje możliwości 
zarządzania swoim majątkiem, w skład którego wchodzi przedsiębiorstwo, to nie ma 
żadnych podstaw, aby mógł się posługiwać prokurentem. Co więcej, prokura 
uprawniająca do działania w imieniu upadłego jest nie do pogodzenia z 
obowiązkami syndyka lub nadzorcy, którzy działają w imieniu własnym, ale tylko na 
jego rzecz, w związku z czym mogłaby stać się narzędziem służącym w istocie do 
obchodzenia zakazu prowadzenia zarządu przez upadłego. 
Jeżeli dopuszcza się zarząd własny upadłego, to i tak jest on wykonywany pod 
nadzorem nadzorcy sądowego, co oznacza, że jeżeli ustawa nie stanowi inaczej 
upadły może dokonywać samodzielnie tylko czynności zwykłego zarządu, a dla 
czynności przekraczających zwykły zarząd wymagana jest zawsze zgoda nadzorcy 
sądowego (art. 76 ust. 3). Udzielenie prokury jest niewątpliwie czynnością 
przekraczającą zwykły zarząd, nawet więc gdyby dopuścić istnienie prokury w 
trakcie trwania upadłości, to byłoby to możliwie tylko wtedy, gdy nadzorca sądowy 
wyraziłby na to swoją zgodę. 
Wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna przepisów o prokurze oraz 
przepisów ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze przemawia jednak wyraźnie 
przeciwko dopuszczalności posługiwania się prokurentem po ogłoszeniu upadłości. 
Przepis art. 1097 k.c. przewiduje, że prokura gaśnie z chwilą ogłoszenia 
upadłości. Oznacza to, że bez względu na to, co jest celem postępowania 
upadłościowego (likwidacja majątku upadłego albo zawarcie układu), prokura 
powinna wygasnąć. Wniosek taki potwierdza wykładnia systemowa Prawa 
upadłościowego i naprawczego, gdyż przepisy tytułu drugiego regulują 
postępowanie upadłościowe zarówno mające na celu likwidację majątku upadłego, 
jak i zawarcie układu. Ogłoszenie upadłości następuje w obu przypadkach, ale tylko 
w orzeczeniu o ogłoszeniu upadłości mogą znaleźć się postanowienia wskazujące 

na to, że chodzi o upadłość zmierzającą do zawarcia układu (art. 53 ust. pkt 3 i pkt 
6). Przepis art. 1097 k.c. nie jest więc przepisem odrębnym w rozumieniu art. 543 i 
544 Pr.u.n., gdyż nie użyto w nim określenia "postępowanie upadłościowe", lecz 
posłużono się terminem "ogłoszenie upadłości", co ma miejsce niezależnie od tego, 
czy upadłość ogłoszono w celu likwidacji majątku upadłego, czy zawarcia układu. 
Wnioski wynikające z wykładni językowej i systemowej art. 1097 k.c. pozostają 
w zgodzie z funkcją prokury i postępowania upadłościowego. Prokura jest instytucją 
ułatwiającą przedsiębiorcy prowadzenie przez niego zarządu przedsiębiorstwem, 
jeżeli więc jest on pozbawiony prawa zarządu, to nie może istnieć pełnomocnictwo 
uprawniające inne osoby niż wskazane w przepisach ustawy Prawo upadłościowe i 
naprawcze (syndyk, zarządca oraz nadzorca sądowy) do sprawowania zarządu 
majątkiem upadłego. Także w sytuacji, w której postanowienie o ogłoszeniu 
upadłości mającej na celu zawarcie układu dopuszcza zarząd własny upadłego, 
istnienie prokury jest wyłączone. Dalsze istnienie prokury, która ustanowiona 
została bez zgody nadzorcy sądowego, nie powinno być więc dopuszczalne; 
prokurent mógłby dokonywać czynności sądowych i pozasądowych bez 
konieczności uzyskiwania zgody tego nadzorcy, co pozostawałoby w wyraźnej 
sprzeczności z art. 76 ust. 3 Pr.u.n. Mając na względzie, że prokury nie można 
skutecznie ograniczać wobec osób trzecich, prokurent stanowiłby zagrożenie dla 
bezpieczeństwa obrotu, gdyż osoba trzecia mogłaby skutecznie powoływać się na 
każdą czynność dokonaną z prokurentem wpisanym do rejestru przedsiębiorców, w 
zakresie objętym prokurą, a nadzorca sądowy byłby w zasadzie pozbawiony 
możliwości podważania skuteczności takiej czynności. (...) 
Druga wątpliwość interpretacyjna, jaka powstaje na tle art. 1097 k.p.c. w 
związku z przepisami Prawa upadłościowego i naprawczego, dotyczy kwestii, czy 
prokura może być ustanowiona już po ogłoszeniu upadłości. W istocie pojawia się 
tylko w sytuacji, w której ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu i 
zarząd majątkiem pozostawiono upadłemu, jeżeli bowiem upadły pozbawiony jest 
prawa zarządu nad swoim przedsiębiorstwem, to uznanie, że może ustanawiać 
prokurę, pozostaje w oczywistej sprzeczności z celem prokury, mającej  ułatwiać 
zarząd. 
Nie można dopuścić do ustanowienia prokury przez upadłego także wtedy, 
gdy w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości ustanowiono zarząd własny. Zarząd 
własny uprawnia tylko do dokonywania czynności zwykłego zarządu, upadły nie 

może więc bez zgody nadzorcy sądowego ustanowić prokury, gdyż w świetle art. 76 
ust. 3 Pr.u.n. takie ustanowienie byłoby nieważne. Nawet jednak ustanowienie 
prokury za zgodą nadzorcy sądowego prowadzi do rezultatów trudnych do 
zaakceptowania. Prokurent z mocy ustawy może dokonywać wszystkich czynności 
sądowych i pozasądowych dotyczących przedsiębiorstwa upadłego, poza 
wymienionymi w art. 1093 k.c., z istoty zarządu własnego wynika zaś, że na każdą 
czynność przekraczającą zwykły zarząd powinien mieć zgodę nadzorcy sądowego. 
Ustanowienie w takiej sytuacji prokury godziłoby w bezpieczeństwo obrotu, gdyż 
osoba trzecia mogłaby skutecznie dokonywać w zasadzie wszystkich czynności z 
prokurentem, a nadzorca sądowy zostałby pozbawiony istotnego prawa do 
zatwierdzania takiej czynności. Nawet gdyby zastrzec przy ustanowieniu 
prokurenta, że następuje to za zgodą nadzorcy i że na każdą czynność 
przekraczającą zwykły zarząd prokurent będzie musiał uzyskać jego zgodę, to 
zastrzeżenie takie będzie nieskuteczne ze względu na art. 1091 § 2 k.c. Przepis art. 
76 ust. 3 Pr.u.n. wymaga tylko uzyskania zgody przez upadłego, nie wspomina zaś 
nic o konieczności uzyskiwania zgody przez prokurenta, nie można więc uznać go 
za przepis szczególny w rozumieniu art. 1091 § 2 k.c. 
Należy podkreślić, że ze względu na system wpisów do rejestru 
przedsiębiorców takiego ograniczenia prokury nie można w rejestrze uwidocznić. 
Osoba działająca w zaufaniu do wpisów dokonanych w tym rejestrze nie uzyska 
więc informacji o tym, że dla ważności czynności przekraczających zwykły zarząd, 
prokurent ustanowiony przez upadłego musi uzyskać zgodę nadzorcy sądowego. 
Jeżeli więc nie poinformuje ją o tym sam prokurent, czynność dokonana bez zgody 
nadzorcy sądowego będzie ważna, za czym dodatkowo przemawia domniemanie 
prawdziwości wpisów dokonanych w Krajowym Rejestrze Sądowym. 
Jeżeli w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości dopuszczono zarząd własny 
upadłego, to wystarczającym narzędziem ułatwiającym mu ten zarząd może być 
pełnomocnictwo: pełnomocnictwo ogólne, uprawniające do wszystkich czynności 
zwykłego zarządu przedsiębiorstwem, lub – w przypadku czynności 
przekraczających zwykły zarząd – ustanowione za zgodą nadzorcy sądowego 
pełnomocnictwo do poszczególnych czynności. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej (art. 390 k.p.c.).