III CZP 45/05

Uchwała z dnia 22 lipca 2005 r., III CZP 45/05 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Józef Frąckowiak 
Sędzia SN Jan Górowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "BiPF, sp. z o.o. w K. przeciwko 
Krzysztofowi M. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 22 lipca 2005 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 8 marca 2005 r.: 
"1. Czy sprawa z powództwa nabywcy wierzytelności przeciwko dłużnikowi 
jest sprawą gospodarczą w rozumieniu art. 4791 § 1 k.p.c. 
2. Czy wskazana w punkcie 1 sprawa kwalifikuje się do rozpoznania w 
postępowaniu uproszczonym (art. 5051 pkt 1 k.p.c.)?" 
podjął uchwałę: 
 
1. Sprawa między przedsiębiorcą, który w ramach działalności 
gospodarczej nabył wierzytelność w drodze przelewu, a dłużnikiem o jej 
zaspokojenie jest sprawą gospodarczą, jeżeli wierzytelność ta pozostaje w 
zakresie działalności gospodarczej prowadzonej przez dłużnika (art. 4791 § 1 
k.p.c.). 
2. Sprawa z powództwa cesjonariusza przeciwko dłużnikowi o roszczenie 
wynikające z umowy zawartej między cedentem a dłużnikiem podlega 
rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, chyba że wartość przedmiotu 
sporu (umowy) przekracza kwotę określoną w art. 5051 pkt 1 k.p.c. 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne powstało w sprawie, 
w której cesjonariusz – będący przedsiębiorcą prowadzącym działalność 
gospodarczą polegającą m.in. na obracaniu wierzytelnościami – dochodzi od 
dłużnika, także przedsiębiorcy, zapłaty kwoty 1318,75 zł, stanowiącej należność za 

nabyty od cedenta gaz techniczny. W ocenie Sądu drugiej instancji nie budzi 
wątpliwości fakt, że sprawa między cedentem a dłużnikiem, jeśliby zawisła przed 
sądem, byłaby sprawą gospodarczą w rozumieniu art. 4791 § 1 k.p.c., gdyż dla 
obydwu stron pozostaje w zakresie prowadzonej przez nie działalności 
gospodarczej. W relacji cesjonariusza z dłużnikiem sytuacja ulega jednak zmianie, 
dochodzona wierzytelność – po zmianie podmiotowej zaszłej na skutek przelewu – 
nie wynika bowiem ze stosunku łączącego tych przedsiębiorców, a ich działalność 
gospodarcza ma różny zakres. 
Zdaniem Sądu Okręgowego, wątpliwości budzi również przynależność 
rozpoznawanej sprawy do postępowania uproszczonego, gdyż dłużnik nie zawierał 
umowy z cesjonariuszem, w związku z czym trudno przyjąć, że roszczenie powoda 
kierowane przeciwko niemu „wynika z umowy” w rozumieniu art. 5051 pkt 1 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 4791 § 1 k.p.c. oraz art. 2 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o 
rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz.U. Nr 33, poz. 175 ze zm.), a 
także z jednolitym stanowiskiem piśmiennictwa i judykatury, dla kwalifikacji sprawy 
jako sprawy gospodarczej niezbędne jest kumulatywne spełnienie trzech 
przesłanek – przedmiotowej, podmiotowej i funkcjonalnej. Sprawa cywilna jest 
zatem sprawą gospodarczą tylko wówczas, gdy wynika ze stosunków cywilnych, a 
więc jest sprawą cywilną w ujęciu materialnym (element przedmiotowy; por. art. 1 in 
principio k.p.c.), gdy dotyczy przedsiębiorców (element podmiotowy; por. np. art. 
479-2 k.p.c.) oraz gdy łączący ich stosunek cywilnoprawny pozostaje w zakresie 
prowadzonej przez nich działalności gospodarczej (element funkcjonalny) (por. np. 
uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1991 r., III 
CZP 9/91, OSNCP 1991, nr 8-9, poz. 98 i z dnia 12 czerwca 1991 r., III CZP 
117/91, OSNCP 1992, nr 5, poz. 65). 
W sprawie, w której przedstawiono rozstrzygane zagadnienie prawne, 
spełnienie przesłanki podmiotowej i przedmiotowej jest oczywiste, budzi natomiast 
wątpliwości istnienie związku funkcjonalnego. Wątpliwości te powstają dlatego, że 
relacja między cesjonariuszem a dłużnikiem jest dużo bardziej skomplikowana niż 
układ między cedentem a dłużnikiem, co wynika z faktu, iż dochodzona 
wierzytelność ma źródło w stosunku prawnym powstałym nie między stronami 
procesu, lecz w zakresie działalności gospodarczej prowadzonej przez cedenta, 
której cesjonariusz nie prowadzi. Wyłania się zatem pytanie, czy dla uznania 

sprawy za gospodarczą konieczne jest, aby zakresy działalności gospodarczej 
prowadzonej przez strony, z której spór wynika, pokrywały się. 
Odpowiedź pozytywna na to pytanie spowodowałaby odjęcie sprawie, w której 
powstało rozstrzygane zagadnienie, cech sprawy gospodarczej, co bez wątpienia 
wywołałoby kolizję nie tylko z celami, dla których wyodrębniono w kodeksie 
postępowania cywilnego rozpoznawanie spraw gospodarczych, ale także 
prowadziłoby do nieuzasadnionego ścieśnienia – ujmowanego w judykaturze 
stosunkowo luźno – związku zachodzącego między działalnością gospodarczą a 
roszczeniami dochodzonymi przez przedsiębiorców przed sądem gospodarczym 
(por. np. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 1991 r., III CZP 39/91, OSNCP 
1992, nr 1, poz. 9 z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 117/91 oraz z dnia 11 czerwca 
1992 r., III CZP 64/92, OSNCP 1992, nr 12, poz. 225, a także postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 7 lutego 2003 r., III CZ 160/02, „Izba Cywilna” 2003, nr 10, s. 
46, i z dnia 12 maja 2000 r., V CKN 48/00, nie publ.). W konsekwencji doszłoby do 
wyeliminowania z postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych większości 
sporów między przedsiębiorcami prowadzącymi działalność gospodarczą 
polegającą na obrocie wierzytelnościami (długami) – niejednokrotnie prowadzoną w 
szerokim zakresie i z zaangażowaniem wysokiego profesjonalizmu – a 
przedsiębiorcami (dłużnikami), którzy działalności takiej nie prowadzą. W skrajnym 
wypadku przedsiębiorcy trudniący się wyłącznie obrotem wierzytelnościami nigdy 
nie mogliby dochodzić przed sądem gospodarczym swych roszczeń nabytych w 
wyniku przelewu, gdyż stosunek cywilnoprawny będący źródłem wierzytelności 
zawsze wykraczałby poza zakres działalności gospodarczej powoda 
(cesjonariusza). Tym samym znaczenie postępowania odrębnego w sprawach 
gospodarczych zostałoby w sposób nieuzasadniony pomniejszone, a pojęcie 
„sprawy gospodarczej” zwężone i zdeformowane. 
W związku z tym funkcjonalne kryterium kwalifikacji sprawy jako sprawy 
gospodarczej należy ujmować elastycznie, przyjmując, że sprawa pozostaje w 
zakresie działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę – w 
rozumieniu art. 4791 § 1 in fine k.p.c. – nie tylko wtedy, gdy stosunek 
cywilnoprawny, z którego spór wynika, mieści się w obrębie tej działalności, ale 
także wtedy, gdy sprawa będąca przedmiotem rozpoznania przez sąd wynika z 
prowadzenia tej działalności. Inaczej mówiąc, zakwalifikowaniu sprawy jako 
gospodarczej nie stoi na przeszkodzie fakt, że działalność gospodarcza 

przedsiębiorców uczestniczących w sporze ma różny zakres, wystarczy, że dla obu 
przedsiębiorców spór ma źródło w prowadzonej przez nich działalności. Przy takim 
ujęciu każda sprawa przedsiębiorcy zajmującego się obrotem wierzytelnościami, 
dochodzącego zaspokojenia wierzytelności nabytej w drodze przelewu, jest sprawą 
gospodarczą, jeżeli, oczywiście, po drugiej stronie sporu spełnione zostały 
wszystkie, analogicznie ujmowane, przesłanki takiej sprawy. 
Za takim ujęciem przemawia także głoszony w piśmiennictwie i judykaturze 
postulat oceniania działalności gospodarczej – a co za tym idzie, charakteru sprawy 
z niej wynikającej – nie in abstracto, lecz w określonym stanie faktycznym, 
stosownie do konkretnych okoliczności (por. np. uzasadnienie uchwały składu 
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1991 r., III CZP 41/91, 
OSNCP 1992, nr 2, poz. 17). Postulat ten jest głęboko uzasadniony względami 
utylitarnymi, a także odpowiada intencji ustawodawcy, który zaniechał typizacji 
określonych rodzajów stosunków cywilnoprawnych jako pozostających w zakresie 
działalności gospodarczej przedsiębiorcy, nakazując ocenę w tym zakresie w 
odniesieniu do każdej konkretnej sprawy, a więc przy uwzględnieniu jej związku z 
czynnościami podejmowanymi przez określonego przedsiębiorcę w ramach 
prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Miarodajne powinno być zatem 
wyłącznie to, czy poddawana ocenie sprawa dotyczy działań przedsiębiorcy 
stanowiących przejaw wykonywania prowadzonej przez niego działalności 
gospodarczej, a warunek ten jest spełniony, jeżeli przedsiębiorca, który w zakresie 
swego przedsiębiorstwa (w znaczeniu funkcjonalnym) nabył wierzytelność, 
dochodzi jej zaspokojenia. W rezultacie sprawa w tym przedmiocie jest sprawą 
gospodarczą, jeżeli powództwo zostało wytoczone przeciwko innemu 
przedsiębiorcy, dla którego sprawa ta jest także wynikiem czynności 
podejmowanych w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. 
Przechodząc do oceny charakteru rozpoznawanej sprawy w kontekście art. 
5051 k.p.c., a więc z punktu widzenia jej przynależności do postępowania 
uproszczonego, należy przypomnieć, że zarówno w piśmiennictwie, jak i 
judykaturze utrwalił się pogląd, iż roszczenia „wynikające z umów” – w rozumieniu 
ww. przepisu – to takie roszczenia, które wynikają z umów w tym sensie, że mają w 
nich swą przyczynę. Chodzi więc o sytuacje, w których umowa – a nie np. ustawa, 
czyn niedozwolony lub inne zdarzenie – jest normatywnym podłożem 
dochodzonego roszczenia, przy czym nie chodzi wyłącznie o roszczenia mające 

źródło w samej umowie – w jej treści – ale także o roszczenia wynikające z reżimu 
ustanowionego przez ustawę (art. 56 k.c.) (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 
20 listopada 2003 r., III CZP 77/03, OSNC 2004, nr 7 - 8, poz. 109). Należy przy 
tym podkreślić, że art. 5051 nie wymaga, aby umowa, z której roszczenie wynika, 
była zawarta przez strony procesu; przepis ten nie stawia zresztą żadnych 
wymagań podmiotowych, więc nie ma podstaw do ich formułowania w drodze 
wykładni. 
Niezależnie od powyższych uwag trzeba zaznaczyć, co uszło uwagi Sądu 
Okręgowego, że cesjonariusz dochodzący od dłużnika roszczenia nabytego od 
cedenta w drodze przelewu nie dochodzi roszczenia wynikającego z umowy 
przelewu, lecz roszczenia powstałego mocą umowy zawartej wcześniej między 
cedentem a dłużnikiem (por. art. 509 i nast. k.c.). Z tego punktu widzenia 
roszczenie cesjonariusza jest bez wątpienia roszczeniem wynikającym z umowy w 
rozumieniu art. 5051 pkt 1 k.p.c., tyle że z umowy, która nie została zwarta przez 
niego, lecz przez cedenta i dłużnika. Z tego względu sprawa z powództwa 
cesjonariusza przeciwko dłużnikowi o roszczenie wynikające z umowy zawartej 
między cedentem a dłużnikiem podlega rozpoznaniu w postępowaniu 
uproszczonym, jeżeli, oczywiście, spełniony jest warunek dotyczący wartości 
przedmiotu sporu (umowy). 
W konsekwencji Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.