III CZP 44/07

Sygn. akt III CZP 44/07 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 17 maja 2007 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Iwona Koper 
SSN Zbigniew Kwaśniewski 
 
Protokolant Bożena Nowicka 
 
w sprawie z wniosku wierzyciela C.  
sp. z o.o. w P. 
przy uczestnictwie D. S. o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonce 
dłużnika, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 17 maja 2007 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy w P. 
postanowieniem  z dnia 2 marca 2007 r.,  
 
 
„W którym momencie powstaje zobowiązanie członka zarządu 
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie art. 299 § 1 
k.s.h., a mianowicie czy w chwili, gdy egzekucja staje się 
bezskuteczna niezależnie od tego czy wydano przeciwko spółce 
wyrok zasądzający świadczenie, czy w sytuacji gdy egzekucja staje 
się bezskuteczna, ale nie wcześniej niż przed uprawomocnieniem się 
wyroku przeciwko spółce ?" 
- w jaki sposób należy ustalać moment powstania tego 
zobowiązania w toku postępowania o nadanie klauzuli wykonalności, 

 
 
2 
w 
szczególności, 
czy 
możliwe 
jest 
prowadzenie 
wówczas 
postępowania dowodowego w zakresie wykraczającym poza ramy 
określone w przepisach dotyczących postępowania klauzulowego ?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
3 
 
Uzasadnienie 
 
   
 Przedstawione przez Sąd Okręgowy w P. zagadnienie prawne powstało w 
postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika.  
   
W sprawie ustalono między innymi, że w dniu 8 lutego 2005 r. wydany został 
nakaz zapłaty kwoty 5 988,13 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 24 czerwca 
2004 r. i kosztami procesu od „M.- B.” spółki z.o.o. na rzecz C. spółki z.o.o. W dniu 
15 kwietnia 2005 r. wierzyciel wystąpił o wszczęcie egzekucji na podstawie 
powyższego tytułu wykonawczego, a postanowieniem z dnia 29 lipca 2005 r. 
komornik umorzył postępowanie z powodu bezskuteczności egzekucji. 
  
W tej sytuacji wierzyciel wystąpił w dniu 5 sierpnia 2005 r. przeciwko 
członkowi zarządu  spółki „M.- B.” T. S. z powództwem z art. 299 ksh, które zostało 
uwzględnione prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 22 listopada 
2005 r. zasądzającym od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5 988,19 zł z 
ustawowymi odsetkami od dnia 24 czerwca 2004 r. i kosztami procesu. 
Powyższemu tytułowi egzekucyjnemu nadano klauzulę wykonalności w dniu 27 
czerwca 2006 r., a w dniu 17 sierpnia 2006 r. wierzyciel wystąpił z wnioskiem o 
nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika D. S. 
Wniosek ten Sąd Rejonowy w P. uwzględnił postanowieniem z dnia 17 
października 2006 r. 
   
Sąd Rejonowy stwierdził, że zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 
2004 r. o zmianie ustawy - kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych 
ustaw (Dz. U. Nr. 162, poz. 1691, dalej - „ustawa nowelizacyjna z dnia 17 czerwca 
2004 r.”), która weszła w życie w dniu 20 stycznia 2005 r., dla stwierdzenia czy 
w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy kodeksu rodzinnego 
i opiekuńczego o odpowiedzialności współmałżonka w brzmieniu sprzed nowelizacji 
czy po niej, konieczne jest ustalenie, kiedy powstało zobowiązanie dłużnika T. S. 
wobec wierzyciela – C. W ocenie tego Sądu z uwagi na to, że odpowiedzialność 
członka zarządu przewidziana w art. 299 ksh ma charakter ściśle gwarancyjny, 
zobowiązanie członka zarządu wobec wierzyciela spółki z.o.o powstaje z chwilą 

 
 
4 
powstania wierzytelności wobec spółki, a więc w rozpoznawanej sprawie z chwilą 
powstania wierzytelności C. wobec „M.- B.”, co nastąpiło przed wejściem w życie 
wskazanej wyżej ustawy nowelizującej kodeks rodzinny i opiekuńczy. W tej sytuacji, 
zdaniem Sądu Rejonowego, do postępowania o nadanie klauzuli wykonalności 
przeciwko małżonkowi dłużnika mają zastosowanie przepisy w brzmieniu sprzed 
nowelizacji, co uzasadniało uwzględnienie wniosku.   
   
Rozpoznając zażalenie małżonki dłużnika Sąd Okręgowy w P. powziął 
wątpliwość określoną w przedstawionych dwóch zagadnieniach prawnych. 
Pierwsze dotyczy problemu, w którym momencie powstaje zobowiązanie członka 
zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie art. 299 § 1 ksh – 
czy w chwili, gdy egzekucja staje się bezskuteczna niezależnie od tego czy wydano 
przeciwko spółce wyrok zasądzający świadczenie, czy też wówczas, gdy egzekucja 
staje się bezskuteczna, ale nie wcześniej niż przed uprawomocnieniem się wyroku 
przeciwko spółce. Drugie zagadnienie dotyczy kwestii, w jaki sposób należy ustalić 
w toku postępowania o nadanie klauzuli wykonalności moment powstania tego 
zobowiązania, w szczególności, czy możliwe jest prowadzenie wówczas 
postępowania dowodowego w zakresie wykraczającym poza ramy określone 
w przepisach dotyczących postępowania klauzulowego. 
   
Sąd Okręgowy stwierdził, że dla rozstrzygnięcia sprawy decydujące 
znaczenie ma to, czy przy jej rozpoznawaniu należy stosować przepisy w brzmieniu 
dotychczasowym, sprzed wskazanej wyżej nowelizacji przepisów kodeksu 
rodzinnego i opiekuńczego, która objęła również przepisy kodeksu postępowania 
cywilnego dotyczące nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi 
dłużnika, czy w brzmieniu obecnie obowiązującym. Wskazał, że z przepisów 
przejściowych ustawy nowelizacyjnej - art. 5 ust. 5 pkt 1 oraz ust. 6 - wynika, że dla 
ustalenia, który reżim prawny należy stosować przy rozpoznawaniu wniosku 
o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, decydujące 
znaczenie ma data powstania zobowiązania dłużnika, a zatem w rozpoznawanej 
sprawie należy ustalić, kiedy powstało oparte na art. 299 ksh zobowiązanie 
dłużnika T. S. objęte tytułem egzekucyjnym z dnia 22 listopada 2005 r. W tym 
przedmiocie stanowisko doktryny i orzecznictwa nie jest jednolite, podobnie jak 
ocena charakteru odpowiedzialności członka zarządu wynikającej z art. 299 ksh, co 

 
 
5 
uzasadniało przedstawienie pierwszego zagadnienia prawnego. Natomiast drugie 
zagadnienie ma źródło w istotnych ograniczeniach kognicji sądu i zakresu 
postępowania dowodowego w postępowaniu klauzulowym, wynikających z art. 777, 
783 § 1, 787, 7811) k.p.c., które, zdaniem Sądu Okręgowego, praktycznie 
uniemożliwiają czynienie w tym postępowaniu ustaleń co do chwili powstania 
zobowiązania członka zarządu spółki opartych na art. 299 ksh. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
    
Zgodnie z powszechnym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, zagadnienie 
prawne stanowiące przedmiot określonego w art. 390 § 1 k.p.c. pytania prawnego 
może dotyczyć tylko takich problemów prawnych, których rozstrzygnięcie konieczne 
jest do rozpoznania środka odwoławczego przedstawionego sądowi apelacyjnemu. 
Innymi słowy przedmiotem pytania prawnego skierowanego do Sądu Najwyższego 
może być tylko takie zagadnienie prawne, którego rozstrzygnięcie ma decydujący, 
bezpośredni wpływ na rozpoznanie i rozstrzygnięcie apelacji lub zażalenia, a zatem 
istnieje 
bezpośredni 
związek 
między 
przedstawionym 
zagadnieniem, 
a rozstrzygnięciem sprawy w postępowaniu odwoławczym (porównaj między innymi 
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2003 r. III CZP 30/03, nie publ., 
z dnia 9 czerwca 2005 r. III CZP 31/05, nie publ., z dnia 22 lipca 2005 r. III CZP 
49/05, nie publ., z dnia 12 października 2005 r. III CZP 68/05, nie publ., z dnia 13 
grudnia 2005 r. II UZP 14/05, OSNP z 2006 r., nr 17-18, poz. 283 oraz z dnia 
12 kwietnia 2006 r. III SZP 2/06, nie publ.). 
   
W 
rozpoznawanej 
sprawie 
nie 
występuje 
taki 
związek 
pomiędzy 
sformułowanymi 
w 
przedstawionym 
pytaniu 
zagadnieniami 
prawnymi, 
a rozstrzygnięciem przez Sąd Okręgowy zażalenia małżonki dłużnika na 
postanowienie Sądu Rejonowego o nadaniu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli 
wykonalności przeciwko małżonkowi, co wynika zresztą wprost z uzasadnienia 
przedstawionego zagadnienia prawnego, w którym słusznie Sąd Okręgowy 
stwierdził, że decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku i zażalenia ma 
ocena, czy powinny być one rozpoznawane w oparciu o przepisy kodeksu 
postępowania cywilnego w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej wskazaną 
wyżej ustawą nowelizacyjną z dnia 17 czerwca 2004 r., czy w brzmieniu 

 
 
6 
zmienionym w jej wyniku. Bez wątpienia ocena w tym przedmiocie, zależy od 
dokonania właściwej wykładni przepisów przejściowych zamieszczonych w ustawie 
nowelizacyjnej, które jednak nie są przedmiotem przedstawionego zagadnienia 
prawnego, choć wskazane zostały w jego uzasadnieniu. Sąd Najwyższy nie jest 
uprawniony do samodzielnego formułowania zagadnienia prawnego na podstawie 
uzasadnienia 
Sądu 
drugiej 
instancji, 
nawet 
jeżeli 
wynika 
z 
niego, 
co w rzeczywistości budzi wątpliwości  i jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. 
  
W rozpoznawanej sprawie, jak słusznie wskazał Sąd Okręgowy, rozważenia 
wymagało, czy w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko 
małżonce dłużnika, mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego 
o postępowaniu klauzulowym w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną z dnia 
17 czerwca 2004 r., która zmieniła nie tylko przepisy kodeksu rodzinnego 
i opiekuńczego o współodpowiedzialności małżonków za długi jednego z nich, lecz 
również przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu o nadanie 
klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika oraz przepisy tego kodeksu 
o postępowaniu egzekucyjnym, czy też mają zastosowanie przepisy w brzmieniu 
dotychczasowym. Ma to decydujące znaczenie zarówno dla samej dopuszczalności 
nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, jak i dla zakresu 
egzekucji, a zatem w konsekwencji dla egzekucyjnej odpowiedzialności małżonka 
za zobowiązania dłużnika- współmałżonka. 
    
Ustawa nowelizacyjna z dnia 17 czerwca 2004 r. zawiera przepisy 
przejściowe w artykule 5, przy czym kolejne jego ustępy dotyczą różnych 
znowelizowanych stosunków: jedne materialnoprawnych, inne procesowych. 
Zgodnie z art. 5 ust. 1 przepisy ustawy stosuje się do stosunków w niej 
unormowanych, chociażby powstały przed jej wejściem w życie, chyba że przepisy 
ust. 2-7 stanowią inaczej. Odpowiedzialności materialnoprawnej małżonków za ich 
zobowiązania oraz wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności majątkiem 
wspólnym za zobowiązania jednego małżonka dotyczy ustęp 5 artykułu 5, 
który stanowi, że przepisy dotychczasowe stosuje się do oceny skutków czynności 
zobowiązujących lub rozporządzających małżonków i ich odpowiedzialności 
za zobowiązania sprzed wejścia w życie ustawy oraz do wyłączenia lub 
ograniczenia odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zobowiązania jednego 

 
 
7 
małżonka powstałe przed wejściem w życie ustawy. Natomiast postępowania 
egzekucyjnego dotyczy odrębny przepis zawarty w ustępie 6 artykułu 5  
stanowiący, że jeżeli roszczenie powstało przed wejściem w życie ustawy, 
egzekucję prowadzi się według przepisów dotychczasowych. Ustawa nie zawiera 
osobnej regulacji przejściowej odnoszącej się do postępowania o nadanie klauzuli 
wykonalności, które jest  postępowaniem odrębnym zarówno w stosunku 
do postępowania 
rozpoznawczego 
jak 
i 
postępowania 
egzekucyjnego 
(takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy między innymi w postanowieniu z dnia 
10 maja 2000 r., III CZ 48/00, nie publ.).  W tej sytuacji możliwe są dwa rozwiązania 
kwestii międzyczasowych w tym postępowaniu: albo zastosowanie reguły ogólnej 
wynikającej z art. 5 ust. 1 ustawy nowelizacyjnej, która odpowiada też ogólnej 
zasadzie bezpośredniego stosowania znowelizowanych przepisów procesowych od 
chwili ich wejścia w życie, albo przyjęcie, że do postępowania klauzulowego, 
jako najbardziej zbliżonego do postępowania egzekucyjnego, ma odpowiednie 
zastosowanie art. 5 ust. 6 ustawy nowelizacyjnej. Pierwsze rozwiązanie, gdy nowe 
przepisy o postępowaniu klauzulowym należałoby stosować od razu po ich wejściu 
w życie, niezależnie od tego kiedy powstał tytuł egzekucyjny ani kiedy wpłynął 
wniosek o nadanie klauzuli wykonalności, mogłoby doprowadzić w dalszym 
postępowaniu do rezultatów sprzecznych z zasadą wyrażoną w ustępie 6 artykułu 
5, dotyczącą postępowania egzekucyjnego. Z tych względów trzeba przyjąć, że do 
postępowania o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika ma 
odpowiednie zastosowanie, jako przepis przejściowy, art. 5 ust. 6 ustawy 
nowelizacyjnej z dnia 17 czerwca 2004 r. 
   
Dokonując wykładni tego przepisu dla potrzeb postępowania klauzulowego, 
rozważyć przede wszystkim należy rozumienie użytego w nim pojęcia „roszczenie”. 
W tym przedmiocie zgodzić się trzeba ze stanowiskiem doktryny, że ponieważ 
przepisy o postępowaniu egzekucyjnym, a w szczególności art. 804 k.p.c., 
pozbawiają organ egzekucyjny, w tym także sąd, możliwości badania roszczenia 
w znaczeniu materialnoprawnym, użyte w art. 5 ust. 6 ustawy nowelizacyjnej 
pojęcie „roszczenie” oznacza roszczenie w znaczeniu egzekucyjnym, to jest 
roszczenie stwierdzone i określone w tytule egzekucyjnym, nie zaś roszczenie 
w znaczeniu materialnoprawnym. Prowadzi to do wniosku, że jeżeli tytuł 

 
 
8 
egzekucyjny przeciwko dłużnikowi powstał przed wejściem w życie ustawy 
nowelizacyjnej  (przed dniem 20 stycznia 2005 r.), do postępowania o nadanie 
klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika (oraz do postępowania 
egzekucyjnego) stosuje się przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji, natomiast 
jeżeli tytuł egzekucyjny powstał po dniu 20 stycznia 2005 r., do postępowań tych  
stosuje się przepisy znowelizowane. 
   
Jeżeli 
zatem 
roszczenie 
wierzyciela 
zostało 
stwierdzone 
tytułem 
egzekucyjnym wydanym po dniu 20 stycznia 2005 r., do postępowania 
klauzulowego i egzekucyjnego mają zastosowanie nowe przepisy, a więc, zgodnie 
z art. 7761 § 1 k.p.c., tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi 
pozostającemu w związku małżeńskim jest podstawą do prowadzenia egzekucji nie 
tylko z majątku osobistego dłużnika, lecz także z wymienionych w tym przepisie 
składników majątku wspólnego: pobranego przez dłużnika wynagrodzenia za pracę 
lub dochodów uzyskanych z prowadzenia przez niego działalności zarobkowej oraz 
z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności 
przemysłowej oraz innych praw twórcy. Podstawę takiej egzekucji stanowi tytuł 
wykonawczy wystawiony tylko przeciwko dłużnikowi i jest ona ograniczona do 
niektórych składników majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka, co ma miejsce 
między innymi w sytuacji określonej w znowelizowanym art. 41 § 2 k.r.o., gdy 
zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej. Jeżeli zatem 
tytuł egzekucyjny powstał po dniu 20 stycznia 2005 r., a objęta nim wierzytelność 
nie wynika z czynności prawnej (co dotyczy między innymi wierzytelności 
powstałych na podstawie art. 299 § 1 ksh), tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi 
pozostającemu 
w 
związku 
małżeńskim 
upoważnia 
także 
do 
egzekucji 
z wymienionych w art. 7761 § 1 k.p.c. składników majątku wspólnego, bez 
nadawania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika.  
   
Klauzula taka może być natomiast nadana w sytuacji określonej w art. 787 
k.p.c., to jest gdy stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała 
z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika i wówczas 
dopuszczalna jest egzekucja z całego majątku wspólnego, oraz w sytuacji 
określonej w art. 7871 k.p.c., jeżeli stwierdzona tytułem egzekucyjnym 
wierzytelność 
powstała 
w 
związku 
z 
prowadzeniem 
przez 
dłużnika 

 
 
9 
przedsiębiorstwa, z tym że wówczas egzekucja z majątku wspólnego ograniczona 
jest do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład tego majątku..  
   
Regulacje zawarte w art. 804, 781, 7811, 782, 786, 787, 7871 k.p.c. 
przesądzają o tym, że w postępowaniu klauzulowym ani w postępowaniu 
egzekucyjnym sąd nie jest uprawniony do badania istnienia, wymagalności ani daty 
powstania zobowiązania objętego tytułem egzekucyjnym. Te kwestie, po powstaniu 
tytułu egzekucyjnego, mogą być badane jedynie w postępowaniu wszczętym na 
podstawie art. 840 k.p.c. 
    
Jeżeli natomiast tytuł egzekucyjny przeciwko osobie pozostającej w związku 
małżeńskim powstał przed dniem 20 stycznia 2005r., do postępowania o nadanie 
klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika oraz do postępowania 
egzekucyjnego mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego 
w brzmieniu sprzed nowelizacji, które przewidywały szerszy zakres kognicji sądu 
w postępowaniu klauzulowym. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 
5 grudnia 1984 r. III CZP 76/84 (OSP z 1986 nr 2, poz. 27), w postępowaniu 
o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika w oparciu o art. 
787 § 1 k.p.c. rozpoznaniu podlegał także zarzut małżonka, że wierzytelność 
powstała przed powstaniem wspólności ustawowej albo dotyczy majątku 
odrębnego dłużnika, co wynikało z przesłanek odpowiedzialności małżonka 
określonych w art. 41 § 2 kro. Szersze rozważanie tej kwestii jest jednak 
bezprzedmiotowe nie tylko ze względu na brak tego rodzaju zarzutów 
w rozpoznawanej 
sprawie, 
lecz 
przede 
wszystkim 
ze 
względu 
na 
to, 
że z uzasadnienia przedstawionego zagadnienia prawnego nie wynika, by Sąd 
Okręgowy przyjął, w oparciu o art. 5 ust. 6 ustawy nowelizacyjnej z dnia 17 czerwca 
2004 r., iż w sprawie mają zastosowanie przepisy k.p.c. w brzmieniu sprzed 
nowelizacji, 
jak 
również 
wniosku 
takiego 
nie 
można 
wyprowadzić 
z przedstawionego stanu faktycznego, w świetle wskazanej wyżej wykładni 
omawianego przepisu. 
  
 Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uznając, że rozstrzygnięcie 
przedstawionych 
zagadnień 
prawnych 
nie 
ma 
bezpośredniego 
wpływu 

 
 
10
na rozpoznanie przez Sąd Okręgowy środka zaskarżenia, odmówił podjęcia 
uchwały.