III CZP 44/06

Sygn. akt III CZP 44/06 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 27 lipca 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Barbara Myszka (przewodniczący) 
SSN Irena Gromska-Szuster 
SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca) 
 
Protokolant Bożena Kowalska 
 
w sprawie ze skargi Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy w R.) zastępowanego przez 
Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa 
na czynność Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. 
w sprawie egzekucyjnej z wniosku Syndyka Masy Upadłości "O." S.A.  
przeciwko „M.” Ltd. w Londynie, sygn. akt [...], 
oraz w sprawie ze skargi Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy w R.) 
zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa 
na czynność Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R.  
w sprawie egzekucyjnej z wniosku Syndyka Masy Upadłości "O." S.A.  
przeciwko „M.” Ltd. w Londynie i „P.” Ltd. w Londynie, sygn. akt [...]   
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 27 lipca 2006 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w R. 
postanowieniem z dnia 31 marca 2006 r., sygn. akt [...],: 
 
 
"Czy w świetle art. 112 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 
1 marca 2006 r. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i w związku z art. 771 
k.p.c. Skarb Państwa zobowiązany był do zwrotu należnych 
komornikowi, na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 1991 roku w sprawie taksy za 
czynności komorników (Dz.U. Nr 62 poz. 264, z późn. zm.), opłat, 
ryczałtu kancelaryjnego oraz należności na pokrycie wydatków 

 
2 
w sytuacji, gdy wierzyciel zwolniony był od kosztów sądowych przez 
Sąd a egzekucja świadczeń pieniężnych umorzona została bez 
wyegzekwowania żadnej kwoty?" 
 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 
 
 
Sąd Okręgowy w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego 
przytoczył ustalenia faktyczne, z których wynika, że wierzyciel syndyk masy 
upadłości „O.” S.A. złożył dnia 21 października 1997 r. do Komornika Sądu 
Rejonowego w R. wniosek o wykonanie postanowień Sądu Wojewódzkiego w W. z 
dnia 27 sierpnia i 29 września 1997 r. o zabezpieczeniu powództwa przez zajęcie 
ruchomości. Wniosek ten został uwzględniony w sprawach [...] i [...]. Wierzyciel, 
korzystający w toku postępowania rozpoznawczego ze zwolnienia od kosztów 
sądowych, złożył dnia 31 grudnia 1999 r. tytuł wykonawczy z wyroku Sądu 
Okręgowego w W. Egzekucja okazała się bezskuteczna. Po ukończeniu 
postępowania upadłościowego wobec wierzyciela został on postanowieniem z dnia 
29 września 2003 r. wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego. Kolejnymi 
postanowieniami z dnia 25 stycznia i 26 stycznia 2005 r. komornik umorzył 
postępowanie egzekucyjne w obu sprawach wobec bezskuteczności egzekucji 
i ustalił koszty obciążając nimi Skarb Państwa. Postanowienia te nie zostały 
zaskarżone. 
 
Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2005 r. w sprawie [...] komornik ustalił 
koszty postępowania egzekucyjnego na kwotę 25.150,94 zł oraz obciążył nimi 
Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w R. i wezwał go do uiszczenia tych kosztów. 
Wymieniona kwota obejmuje: 
- 
36,34 zł opłaty stałej wobec bezskuteczności egzekucji, 
- 
24.300 zł ryczałtu kancelaryjnego, 
- 
37,25 zł wydatków gotówkowych, 

 
3 
- 
847,35 zł kosztów wyceny ruchomości przez biegłego. 
Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie [...] komornik ustalił 
koszty postępowania egzekucyjnego na kwotę 24342,04 zł oraz obciążył nimi Skarb 
Państwa – Sąd Rejonowy w R. i wezwał go do uiszczenia tych kosztów. 
Wymieniona kwota obejmuje: 
- 
36,34 zł opłaty stałej wobec bezskuteczności egzekucji, 
- 
24.230 zł ryczałtu kancelaryjnego, 
- 
5,70 zł wydatków gotówkowych. 
W obu tych postanowieniach komornik powołał się na wykonanie 
zabezpieczenia na podstawie powołanych postanowień Sądu Wojewódzkiego w W. 
W uwzględnieniu skarg Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w R. na postanowienia 
komornika z dnia 18 i 20 kwietnia 2005 r. – Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 6 
października 2005 r. uchylił te postanowienia w zakresie obciążenia Skarbu 
Państwa kosztami wskazując na brak podstaw do nałożenia tego obowiązku na 
skarżący Skarb Państwa w wypadku bezskuteczności egzekucji. 
Rozpoznając zażalenie komornika na wskazane postanowienie Sąd 
Okręgowy przedstawił sformułowane na wstępie zagadnienie prawne budzące 
poważne wątpliwości. 
Sąd Okręgowy wskazał, że postępowanie w obu sprawach [...] i [...] zostało 
wszczęte przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach 
sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze zm.). Powołując się na art. 104 
ust. 1 tej ustawy stwierdził, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie taksy 
za czynności komorników (Dz. U. Nr 62, poz. 292 ze zm.). Przepis § 3 ust. 1 tego 
rozporządzenia, realizując zasadę wyrażoną w art. 771 k.p.c. stanowił, że 
zwolnienie od kosztów sądowych przez sąd lub z mocy ustawy obejmuje także 
zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat, ryczałtu kancelaryjnego i należności na 
pokrycie wydatków. W takiej sytuacji kwestię zwrotu wydatków regulował § 28 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie 
czynności komorników (Dz. U. Nr 10, poz. 52 ze zm.). Nie regulował on natomiast 

 
4 
kwestii opłat i ryczałtu kancelaryjnego w sytuacji, gdy wierzyciel został zwolniony od 
kosztów sądowych. 
Zdaniem Sądu Okręgowego § 4 oraz 6 ust. 1 i 2 powołanego rozporządzenia 
w sprawie taksy za czynności komornika nie stanowiły podstawy prawnej do zwrotu 
komornikowi przez Skarb Państwa opłat i ryczałtu kancelaryjnego. 
Natomiast kwestię kosztów wykonania postanowienia o zabezpieczeniu 
regulował § 31 rozporządzenia z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie czynności 
komorników stanowiąc, że po wykonaniu zarządzenia tymczasowego w sprawie, 
w której wierzyciel na skutek zwolnienia z ustawy lub przez sąd od kosztów 
sądowych nie wniósł zaliczki na koszty egzekucyjne, komornik przesyła sądowi 
zestawienie 
kosztów 
wykonania 
tymczasowego 
zarządzenia. 
O 
kosztach 
postępowania zabezpieczającego rozstrzyga sąd  w orzeczeniu kończącym 
postępowanie w sprawie (art. 745 § 1 k.p.c.). 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W myśl art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach 
sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze zm.) sprawy egzekucyjne 
wszczęte przed wejściem w życie ustawy rozliczane są do dnia jej zakończenia 
według przepisów dotychczasowych, z tym że ryczałty kancelaryjne w całości 
zatrzymują komornicy bez obowiązku rozliczenia. Bezspornym jest, że zarówno 
wnioski o wykonanie postanowień o zabezpieczeniu wydanych – w ówczesnym 
stanie prawnym – jak i ich wykonanie polegające na zajęciu ruchomości zdziałane 
zostały w stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie powołanej 
ustawy o komornikach sądowych. Artykuł 104 tej ustawy reguluje – jak trafnie 
wskazał Sąd Okręgowy – kwestię rozliczania spraw egzekucyjnych wszczętych 
przed wejściem w życie ustawy. Jako przepis przejściowy – zgodnie ze swą treścią 
– nie normuje sposobu rozliczania później wszczętych spraw egzekucyjnych, tzn. 
wszczętych od dnia wejścia w życie omawianej ustawy, czyli od 30 listopada 1997 
r. Do takich spraw, na ogólnych zasadach obowiązywania aktów prawnych, 
stosowane są przepisy tej ustawy. Podkreślenia wymaga, że art. 104 ust. 1 ustawy 
jako 
kryterium 
stosowania 
tego 
przepisu 
przyjmuje 
„wszczęcie 
sprawy 
egzekucyjnej”, a nie dokonanie czynności egzekucyjnej. Rozliczeniu według 

 
5 
przepisów dotychczasowych podlega więc cała sprawa egzekucyjna, jeżeli jej 
wszczęcie nastąpiło przed wejściem w życie ustawy o komornikach sądowych 
i egzekucji. 
W 
aspekcie 
rozpatrywanych 
kosztów 
wniosek 
o 
wykonanie 
zabezpieczenia należy traktować tak samo jak wniosek o wszczęcie postępowania 
egzekucyjnego, jednakże udzielone zabezpieczenie nie polegało na egzekwowaniu 
roszczenia a przez wykonanie tego zabezpieczenia – przed wejściem w życie 
ustawy o komornikach sądowych i egzekucji – nastąpiła pełna realizacja żądania 
wierzyciela, co nie pozostaje bez wpływu na wykładnię pojęcia sprawy 
egzekucyjnej z art. 104 ust. 1 ustawy.  
Skutecznie przeprowadzone wykonanie przez komornika postanowienia 
zabezpieczającego w sytuacji, gdy to postępowanie zostało wszczęte i zakończone 
przed wejściem w życie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, powodowało, 
że podlegało ono odrębnemu rozliczeniu z zachowaniem przepisów rozporządzenia 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie czynności komorników 
(Dz.U. Nr 10, poz. 52 ze zm.). Stosownie do § 28 ust. 1 powołanego 
rozporządzenia, o    wyasygnowanie sumy potrzebnej na tymczasowe pokrycie 
wydatków gotówkowych związanych z postępowaniem egzekucyjnym lub 
zabezpieczającym w   sprawie wierzyciela, którego zwolniono lub który korzysta 
z ustawowego 
zwolnienia 
od 
kosztów 
sądowych, 
oraz 
postępowaniem 
egzekucyjnym lub zabezpieczającym wszczętym z urzędu na żądanie sądu lub na 
wniosek prokuratora, komornik zwraca się do prezesa sądu, przy którym działa. 
Natomiast przepis § 34 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 
1991 r. w sprawie taksy za czynności komorników (Dz.U. Nr 86, poz. 393 ze zm.) 
stanowił, że komornikowi należy się w całości zwrot wszelkich wydatków 
gotówkowych w wysokości rzeczywiście poniesionej, takich jak wydatki na: opłaty 
pocztowe, opłaty za doręczenia dokonywane przez organy sądowe i inne 
należności 
biegłych, 
koszty 
ogłoszeń 
w 
pismach, 
koszty 
przeniesienia, 
przechowywania i ubezpieczenia ruchomości, należności osób przywołanych do 
udziału w dokonaniu czynności. Przytoczone przepisy § 28 rozporządzenia 
w sprawie czynności komorników i § 34 rozporządzenia w sprawie taksy za 
czynności komornika miały na celu zapewnienie komornikowi gwarancji 
każdorazowej 
kompensaty 
wydatków 
poczynionych 
przez 
niego 
w 
toku 

 
6 
postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z dyspozycją art. 745 § 1 k.p.c., o kosztach 
postępowania zabezpieczającego, a więc także o kosztach związanych 
z  wykonaniem zarządzenia tymczasowego wydanego na podstawie art. 730 i nast. 
k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania przez Sąd Wojewódzki 
postanowień o zabezpieczeniu powództwa, rozstrzyga sąd w orzeczeniu 
kończącym postępowanie w sprawie. Wierzyciel zwolniony od kosztów sądowych 
nie ponosił kosztów wykonania zarządzenia tymczasowego o zabezpieczeniu 
powództwa. Zwolnienie od kosztów sądowych przez sąd obejmowało także 
zwolnienie od obowiązku uiszczania opłat, ryczałtu kancelaryjnego i należności na 
pokrycie wydatków. 
 
W przedmiotowej sprawie nastąpił zbieg szeregu elementów, które podniósł 
także Sąd Okręgowy, tj. po udzieleniu zwolnienia od kosztów wystąpiła niemożność 
wyegzekwowania należności od dłużnika, komornik nie pobrał zaliczek wcześniej, 
nie rozliczył odrębnie kosztów poniesionych w toku wykonania zabezpieczenia, 
postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania o zabezpieczenie (łącznie 
z   kosztami egzekucji) wydał już po zakończeniu postępowania co do istoty sprawy 
rozstrzygając kto w całości te koszty ma ponieść. Niewątpliwym jest – jak to już 
stwierdzono – że koszty postępowania związane z wykonaniem zabezpieczenia 
podlegają odrębnemu rozliczeniu. W myśl powołanego art. 745 o kosztach 
postępowania zabezpieczającego rozstrzyga sąd w orzeczeniu kończącym 
postępowanie w sprawie. Postanowienie o udzieleniu zabezpieczania nie kończy 
postępowania, 
dlatego 
też 
rozstrzygnięcie 
o 
kosztach 
postępowania  
zabezpieczającego powinno nastąpić w orzeczeniu kończącym postępowanie 
w  sprawie (art. 108 § 1 k.p.c.). By umożliwić sądowi rozliczenie kosztów wykonania 
zarządzenia tymczasowego, poniesionych przed wydaniem orzeczenia kończącego 
postępowanie w sprawie, § 31 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie 
czynności komorników stanowił, że po wykonaniu zarządzenia tymczasowego 
w  sprawie, w której wierzyciel na skutek zwolnienia przez sąd od kosztów 
sądowych nie wniósł zaliczki na koszty egzekucyjne, komornik przesyła sądowi 
zestawienie kosztów wykonania zarządzenia tymczasowego. W toku postępowania 
i orzekania w  zakresie, o którym stanowi art. 745 § 1 k.p.c. stosuje się odpowiednio 
art. 98 i nast. k.p.c. Oznacza to, że w tym postępowaniu znajduje zastosowanie 

 
7 
zasada kosztów celowych. Rozliczenie kosztów wynikających z wykonania 
zarządzenia tymczasowego w postępowaniu zabezpieczającym było – w stanie 
prawnym obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. 
o  komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.) – ściśle 
powiązane z postępowaniem oraz orzeczeniem kończącym postępowanie 
w sprawie (art. 754 § 1 k.p.c.) i dlatego nie mogło być zgłoszone po prawomocnym 
zakończeniu tego postępowania ani też dochodzone jako odrębne żądanie 
zgłoszone w toku postępowania egzekucyjnego. Skutku przewidzianego w art. 109 
k.p.c. nie uchyla fakt, iż koszty wykonania zarządzenia tymczasowego poniósł 
komornik, który nie pobrał wcześniej od Skarbu Państwa należnej zaliczki 
a  postanowienie o ustaleniu tych kosztów – powstałych przed wydaniem 
orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie – wydał po prawomocnym 
zakończeniu postępowania w tej sprawie. Komornik nie może skutecznie żądać 
przywrócenia terminu do zgłoszenia wniosku o uiszczenie przez Skarb Państwa 
kosztów 
wykonania 
zabezpieczenia 
zawartych 
w 
zakwestionowanych 
postanowieniach o  ustaleniu wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. 
Skoro żądanie takie w  całości wygasło (art. 109 § 1 k.p.c.), przedstawione 
zagadnienie prawne nie wymaga odrębnej analizy w odniesieniu do innych 
należności i podstaw prawnych, w  tym do żądanej kompensaty ryczałtu 
kancelaryjnego i opłat. 
Ubocznie należy zauważyć, że w uchwale z dnia 5 września 1997 r. III CZP 
33/97 (Lex nr 30511) Sąd Najwyższy wskazał, że w sprawie egzekucyjnej 
niebędącej sprawą wszczętą na polecenie sądu lub prokuratora, w której egzekucja 
nie dała wyniku, nie ma podstawy do obciążenia Skarbu Państwa opłatą i ryczałtem 
kancelaryjnym, które nie zostały uiszczone przez wierzyciela i nie podlegają 
wyegzekwowaniu od niego. 
 
Nie można natomiast podzielić zapatrywania Sądu Okręgowego, który 
z   powołaniem się na art. 104 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji 
stwierdził, że przepisy obowiązujące przed wejściem w życie tej  ustawy będą miały 
zastosowanie do postępowania egzekucyjnego. Złożenie przez wierzyciela wniosku 
o  wszczęcie egzekucji nastąpiło 31 grudnia 1999 r. Nastąpiło to zatem pod 
rządami powołanej ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, Od momentu jej 

 
8 
wejścia w życie istniała powinność - zgodnie z zasadą bezpośredniego stosowania 
nowej ustawy – jej stosowania w toku całego wszczętego pod rządami tej ustawy 
postępowania 
egzekucyjnego. 
Żaden 
z 
przepisów 
omawianej 
ustawy 
o komornikach sądowych i egzekucji nie daje podstaw do przyjęcia, aby wszczęte 
pod rządem tej ustawy postępowanie egzekucyjne regulowane było nadal przez 
dawny reżim prawny. Stosowanie obowiązującej ustawy odpowiada typowej 
sytuacji działania aktu prawnego, które to działanie – jeśli przepisy nie stanowią 
inaczej – zawsze dotyczy aktualnego stanu prawnego, czyli działania przepisów 
w takim kształcie, jaki w  danym czasie obowiązuje. W świetle przepisów ustawy 
o komornikach sądowych i egzekucji uległa zmianie zarówno pozycja ustrojowa 
komornika jak i  system finansowania egzekucji. Poza ustawami nowelizacyjnymi – 
wskazanymi przez Sąd Okręgowy – przepisy tej ustawy stanowiły przedmiot 
licznych wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego. Jednakże ten 
miarodajny – w   odniesieniu do przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego – 
stan prawny został – w tym zakresie - pominięty przez Sąd Okręgowy przy 
formowaniu przedstawionego zagadnienia prawnego, co uzasadnia orzeczenie 
o treści na wstępie przytoczonej.