III CZP 43/07

Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07 
 
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) 
Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca) 
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Joanny Marty L. przeciwko 
Andrzejowi L. o rozwód, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 17 maja 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 5 marca 2007 r.: 
"Czy strona, wnosząca apelację, w której domaga się ustalenia obowiązku 
ponoszenia kosztów wychowania i utrzymania małoletniego dziecka na wyższym 
niż ustalony w orzeczeniu poziomie, w sytuacji niezaskarżenia wyroku 
rozwiązującego małżeństwo przez rozwód, ma obowiązek uiszczenia opłaty 
przewidzianej art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach 
sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398-), czy też jest zwolniona 
od opłaty na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 2 powyżej przywoływanej ustawy?" 
podjął uchwałę: 
Nie ma obowiązku uiszczenia opłaty od apelacji małżonek, który 
zaskarża wyrok orzekający rozwód jedynie w części rozstrzygającej o 
kosztach utrzymania i wychowania małoletniego dziecka, domagając się 
podwyższenia zasądzonej kwoty (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 
2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 167, poz. 1398 
ze zm.). 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne 
powstało przy rozpoznawaniu zażalenia powódki Joanny L. na postanowienie Sądu 
Okręgowego, zaskarżone przez nią w części oddalającej wniosek o zwolnienie od 
opłaty od apelacji. 

Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2007 r. orzekającym rozwód małżeństwa 
powódki z pozwanym Andrzejem L. z winy pozwanego Sąd Okręgowy zobowiązał 
obydwoje rodziców do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania małoletniej 
córki i ustalił udział w nich ojca na kwotę 350 zł miesięcznie, płatną do rąk powódki 
sprawującej osobistą pieczę nad małoletnią. Ponadto oddalił powództwo w części 
dotyczącej alimentów na rzecz powódki. 
Sąd Apelacyjny powziął wątpliwość, czy powódka, wnosząc apelację, w której 
domaga się ustalenia obowiązku ponoszenia przez pozwanego kosztów utrzymania 
i wychowania małoletniej córki w wyższej kwocie niż ustalona w wyroku, jest 
zobowiązana do uiszczenia opłaty stałej przewidzianej od pozwu w sprawie o 
rozwód, czy też jest zwolniona od opłaty na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z 
dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, 
poz. 1398ze zm. – dalej: "u.k.s.c."). (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Sprawa o rozwód jest w ujęciu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego 
sprawą, w której nie chodzi wyłącznie o rozwiązanie małżeństwa, lecz sprawą, w 
której sąd rozstrzyga także o całości spraw rodziny. Takie ukształtowanie sprawy o 
rozwód realizuje przyjęte przez ustawodawcę założenie określane jako „zasada 
integralności wyroku rozwodowego” (uchwała Sądu Najwyższego  z dnia 12 
października 1970 r., III CZP 6/70, OSNCP 1971, nr 7-8, poz. 117). Rozstrzygnięcia 
wyroku orzekającego rozwód pozostają w ścisłej łączności, która powoduje, że 
stanowią one nierozerwalną całość. W związku z tym, mimo zaskarżenia tylko 
niektórych rozstrzygnięć – innych niż rozwiązanie małżeństwa – pozostałe, 
niezaskarżone rozstrzygnięcia, nie mogą się uprawomocnić. 
Zasada integralności wyroku rozwodowego nie ma jednak charakteru 
absolutnego. Po rozszerzeniu kognicji sądu przez ustawę z dnia 19 grudnia 1975 r. 
o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 45, poz. 234), która 
objęła także orzekanie o sposobie korzystania ze wspólnie zajmowanego przez 
małżonków mieszkania oraz o podziale majątku wspólnego, w orzecznictwie 
zgodnie przyjęty został pogląd, że zaskarżenie wyroku rozwodowego jedynie w 
części dotyczącej wspólnego mieszkania oraz podziału wspólnego majątku nie 
oznacza zaskarżenia wyroku rozwodowego w całości (uchwała Sądu Najwyższego  
z dnia 12 listopada 1976 r., III CZP 54/76, OSNCP 1977, nr 7, poz. 109 oraz 
uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 13 stycznia 1978 r., III CZP 30/77, 

OSNCP 1978, nr 3, poz. 39). Z drugiej strony wyróżniano części orzeczenia 
rozwodu – orzeczenie o rozwiązaniu małżeństwa oraz o winie małżonków – co do 
których bez wątpienia obowiązuje zasada integralności wyroku rozwodowego 
(uzasadnienie uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego  z dnia 12 
października 1970 r., III CZP 6/70, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 
czerwca 2005 r., V CZ 59/05, nie publ., oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 
listopada 1999 r., III CKN 468/98, OSP 2000, nr 7-8, poz. 117). 
Odnośnie do rozstrzygnięcia o kosztach utrzymania i wychowania dzieci Sąd 
Najwyższy początkowo stał na stanowisku obowiązywania zasady także w tym 
przypadku (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 5 stycznia 1953 r., C 688/51, 
OSN 1954, nr 2, poz. 26, uzasadnienie uchwały z dnia 11 września 1992 r., III CZP 
107/92, OSNCP 1993, nr 5, poz. 73, oraz uchwała z dnia 30 września 1961 r., 4 CO 
13/61, OSNCP 1963, nr 1, poz. 2). W nowszym orzecznictwie dominuje jednak 
pogląd przeciwny, zainicjowany postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 25 
marca 1999 r., III CKN 124/99 (OSNC 1999, nr 10, poz. 182), który Sąd Najwyższy 
w obecnym składzie podziela (por. również postanowienia z dnia 28 czerwca 
2001 r., I CZ 89/01, nie publ., oraz z dnia 13 października 2004 r., I CZ 11/04, nie 
publ.). 
Można sformułować wniosek, że zasada integralności wyroku rozwodowego 
ma pełne zastosowanie do roszczeń procesowych o charakterze osobistym, które 
nie mogą być dochodzone w innym postępowaniu niż postępowanie odrębne w 
sprawie o rozwód (np. roszczenie o orzekanie lub zaniechanie orzekania o winie). 
W przypadku roszczeń majątkowych dotyczących podziału majątku wspólnego, 
eksmisji lub podwyższenia alimentów na rzecz wspólnych małoletnich dzieci zasada 
integralności wyroku rozwodowego nie obowiązuje. We wszystkich tych 
przypadkach istnieje możliwość dochodzenia roszczeń w innym postępowaniu, nie 
można zatem twierdzić, że stanowią one integralną część wyroku rozwodowego. 
Włączenie wymienionych spraw do kognicji sądu orzekającego w sprawie o rozwód 
podyktowane jest względami ekonomiki procesowej. (...) 
Do rozważenia pozostaje, czy małżonek wnoszący apelację od wyroku 
rozwodowego jedynie w części dotyczącej kosztów utrzymania i wychowania 
dziecka jest stroną dochodzącą roszczeń alimentacyjnych w rozumieniu art. 96 
ust.1 pkt 2 u.k.s.c., niemającą obowiązku uiszczania kosztów sądowych. (...) 

Od pozwu o rozwód, a także od apelacji w sprawie o rozwód pobierana jest 
opłata stała w kwocie 600 zł (art. 26 i 3 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.). Żądanie rozwodu 
stanowi obligatoryjną cześć pozwu. Uprawnienie do żądania rozwiązania 
małżeństwa przez rozwód przysługuje wyłącznie małżonkowi. W pozwie 
rozwodowym małżonek nie dochodzi roszczenia alimentacyjnego na rzecz 
małoletniego dziecka. Na podstawie art. 58 § 1 k.r.o. sąd orzeka z urzędu w jakiej 
wysokości każdy z małżonków obowiązany jest do ponoszenia kosztów utrzymania 
i wychowania dziecka. Także w razie pominięcia w pozwie żądania w tym 
przedmiocie sąd rozstrzygnie o nim z urzędu. (...) 
W przypadku apelacji od wyroku rozwodowego, która jest ograniczona do 
orzeczenia o kosztach utrzymania i wychowania dziecka, przedmiotem sprawy nie 
jest rozwód, gdyż strona nie kwestionuje przesłanek rozwodowych, a oderwane od 
nich roszczenie objęte zaskarżeniem jest roszczeniem samodzielnym, które może 
być dochodzone także odrębnie. Bez znaczenia dla przedmiotowego zwolnienia od 
kosztów sądowych, na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 2 jest w tej sytuacji kognicja 
przysługująca sądowi drugiej instancji w sprawie rozwodowej, obejmująca zawsze 
badanie przesłanek rozwodu określonych w art. 56 k.r.o. 
Użyta w art. 96 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c. forma liczby mnogiej, przy braku 
jakiegokolwiek rozróżnienia wymienianych tam „roszczeń alimentacyjnych”, 
pozwala przyjąć, że chodzi w nim o wszystkie sytuacje, w których dochodzenie tego 
roszczenia jest możliwe. Zawarte w nim zwolnienie nie ogranicza się więc jedynie 
do dochodzenia roszczeń alimentacyjnych w samodzielnym postępowaniu, w 
których zostaje wniesiony pozew o alimenty lub ich podwyższenie. Przyznanie 
przez ustawę zwolnienia stronie „dochodzącej roszczeń” oznacza, że roszczenie 
alimentacyjne powinno być samodzielnym roszczeniem, które nie może być łączone 
z innymi roszczeniami. (...) 
Za przyjętą wykładnią art. 96 ust. 1 pkt u.k.s.c. przemawia także ogólny cel 
zawartego w nim unormowania, który stanowi ułatwienie dochodzenia roszczeń 
alimentacyjnych. Nie budzi wątpliwości, że zwolnienie zawarte w tym przepisie 
dotyczy żądania roszczeń alimentacyjnych wobec współmałżonka, tym bardziej 
więc powinno ono obejmować dochodzenie roszczeń alimentacyjnych na rzecz 
dzieci. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się znaczenie ochrony dobra 
dziecka jako naczelnej zasady wykładni przepisów prawa rodzinnego 
(postanowienia Sądu Najwyższego  z dnia 16 stycznia 1998 r., II CKN 855/97, 

OSNC 1998, nr 9, poz. 142, i z dnia 7 lipca 2000 r., III CKN 796/00, "Biuletyn SN" 
2000, nr 10, s. 13, oraz wyrok Sądu Najwyższego  z dnia 8 czerwca 2000 r., V CKN 
1237/00, nie publ.). Zasada ta powinna znaleźć zastosowanie w omawianym 
przypadku. 
Z tych względów orzeczono, jak w uchwale.