III CZP 42/10
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpatrzył zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy, dotyczące tego, czy dochody małżonka pozostającego w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, uzyskane z przestępstwa, wchodzą w skład majątku wspólnego na podstawie art. 32 § 2 pkt 1 K.r. i op. w brzmieniu obowiązującym przed 20 stycznia 2005 r. Sprawa dotyczyła podziału majątku wspólnego wnioskodawcy i uczestniczki postępowania, gdzie wnioskodawca twierdził, że jego była żona nabyła mieszkanie za pieniądze pochodzące z przestępstwa (handel narkotykami, wymuszenia). Sąd Rejonowy oddalił wniosek, uznając, że środki z przestępstwa nie wchodzą do majątku wspólnego, a prawo cywilne nie chroni mienia uzyskanego nielegalnie. Sąd Okręgowy, rozpatrując apelację, zwrócił uwagę na brzmienie art. 32 § 2 pkt 1 K.r.o. i aktualne brzmienie art. 412 k.c., sugerując, że korzyści z przestępstwa mogą wchodzić do majątku wspólnego, ale uznał to za sprzeczne z zasadami państwa prawa. Sąd Najwyższy, analizując przepisy, stwierdził, że art. 32 § 1 k.r.o. (w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją) stanowił, że dorobkiem małżonków są przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez jednego z małżonków, abstrahując od źródła nabycia. Choć art. 32 § 2 pkt 1 k.r.o. wymieniał wynagrodzenie za pracę i inne usługi świadczone osobiście, Sąd Najwyższy uznał, że korzyści z przestępstwa, jeśli wynikają z czynności prawnych (np. sprzedaż narkotyków), mogą być uznane za nienależne świadczenia na podstawie nieważnych umów, co wyklucza ich kwalifikację jako wynagrodzenia w rozumieniu tego przepisu. Jednakże, zgodnie z ogólną zasadą z art. 32 § 1 k.r.o., przedmioty nabyte choćby przez jednego z małżonków w czasie trwania wspólności wchodzą do majątku wspólnego. Sąd podkreślił, że istnieją mechanizmy karne (przepadek korzyści, naprawienie szkody) i cywilne (art. 412 k.c.) pozwalające na pozbawienie sprawcy bezprawnie uzyskanej korzyści, a odmowa podziału majątku nie rozwiązuje problemu. Wnioskując, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, że przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez jednego z małżonków, uzyskane z przestępstwa, wchodzą w skład majątku wspólnego na podstawie art. 32 § 1 k.r.o.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że dochody uzyskane z przestępstwa przez jednego z małżonków wchodzą do majątku wspólnego na gruncie przepisów k.r.o. obowiązujących przed nowelizacją z 2005 r., a także ogólna zasada, że przepisy k.r.o. dotyczące majątku wspólnego abstrahują od legalności źródła pochodzenia środków.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacją Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 2005 r. Obecnie obowiązujące przepisy mogą być interpretowane inaczej, choć ogólna zasada dotycząca majątku wspólnego pozostaje podobna.
Zagadnienia prawne (1)
Czy dochody małżonka pozostającego w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej uzyskane z przestępstwa wchodzą w skład majątku wspólnego w trybie art. 32 § 2 pkt 1 K.r. i op. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 stycznia 2005 r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez jednego z małżonków, uzyskane z przestępstwa, wchodzą w skład majątku wspólnego na podstawie art. 32 § 1 k.r.o.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 32 § 1 k.r.o. (w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją) stanowił, iż dorobkiem małżonków są przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez jednego z małżonków, abstrahując od źródła nabycia. Choć art. 32 § 2 pkt 1 k.r.o. wymieniał wynagrodzenie za pracę i inne usługi świadczone osobiście, Sąd uznał, że korzyści z przestępstwa, jeśli wynikają z czynności prawnych, mogą być uznane za nienależne świadczenia na podstawie nieważnych umów, co wyklucza ich kwalifikację jako wynagrodzenia w tym przepisie. Jednakże, zgodnie z ogólną zasadą z art. 32 § 1 k.r.o., przedmioty nabyte choćby przez jednego z małżonków w czasie trwania wspólności wchodzą do majątku wspólnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Przemysław R. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Iryna J. – K. | osoba_fizyczna | uczestniczka postępowania |
Przepisy (17)
Główne
k.r.o. art. 32 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dorobkiem małżonków są przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej, niezależnie od źródła nabycia.
Pomocnicze
k.r.o. art. 32 § § 2 pkt 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
W brzmieniu obowiązującym przed 20 stycznia 2005 r. stanowił, że dorobkiem małżonków jest m.in. wynagrodzenie za pracę oraz za inne usługi świadczone osobiście przez któregokolwiek z małżonków. Korzyści z przestępstwa, jeśli wynikają z czynności prawnych, mogą być uznane za nienależne świadczenia na podstawie nieważnych umów, co wyklucza ich kwalifikację jako wynagrodzenia w tym przepisie.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna dokonana w celu przestępczym jest nieważna.
k.c. art. 412
Kodeks cywilny
Możliwość skorzystania przez Skarb Państwa z przepisu pozwalającego pozbawić sprawcę świadczenia uzyskanego w zamian za dokonanie czynu zabronionego lub w celu niegodziwym.
k.k. art. 44
Kodeks karny
Przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa.
k.k. art. 45
Kodeks karny
Przepadek korzyści osiągniętej z przestępstwa, choćby pośrednio lub jej równowartości.
k.k. art. 46
Kodeks karny
Obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody.
k.p.c. art. 390 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna uchwały Sądu Najwyższego.
k.p.c. art. 59
Kodeks postępowania cywilnego
Możliwość zawiadomienia prokuratora o toczącym się postępowaniu.
u.p.n. art. 40 § ust. 2
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii
Dotyczy kwalifikowanej postaci przestępstwa popełnionego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (w brzmieniu sprzed nowelizacji).
u.p.n. art. 42 § ust. 3
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii
Dotyczy kwalifikowanej postaci przestępstwa popełnionego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (w brzmieniu sprzed nowelizacji).
u.p.n. art. 45
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii
Dotyczy kwalifikowanej postaci przestępstwa popełnionego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (w brzmieniu sprzed nowelizacji).
u.p.n. art. 53 § ust. 2
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii
Dotyczy kwalifikowanej postaci przestępstwa popełnionego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (w brzmieniu po nowelizacji).
u.p.n. art. 55 § ust. 2
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii
Dotyczy kwalifikowanej postaci przestępstwa popełnionego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (w brzmieniu po nowelizacji).
u.p.n. art. 59
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii
Dotyczy kwalifikowanej postaci przestępstwa popełnionego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (w brzmieniu po nowelizacji).
Dz. U. Nr 162, poz. 1691
Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw
Nowelizacja kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Dz.U. 2000 r., nr 14, poz. 176 art. 2 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
Wyłączenie dochodów z przestępstwa z zakresu regulacji ustawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Dochody uzyskane z przestępstwa wchodzą w skład majątku wspólnego na podstawie art. 32 § 1 k.r.o., ponieważ przepis ten abstrahuje od źródła nabycia. • Istnieją odrębne mechanizmy prawne (karne i cywilne) pozwalające na pozbawienie sprawcy bezprawnie uzyskanej korzyści, co czyni odmowę podziału majątku niecelową.
Odrzucone argumenty
Dochody uzyskane z przestępstwa nie wchodzą do majątku wspólnego, ponieważ prawo cywilne nie chroni mienia uzyskanego nielegalnie. • Rozliczenie nakładów pochodzących z przestępstwa w postępowaniu o podział majątku jest nadużyciem prawa i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Godne uwagi sformułowania
Przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez jednego z małżonków, uzyskane z przestępstwa, wchodzą w skład majątku wspólnego na podstawie art. 32 § 1 k.r.o. • Przepis ten całkowicie abstrahuje od źródła nabycia. • System prawa stanowi bowiem jedność i dlatego działania zakazane normami prawa publicznego nie mogą być przedmiotem ważnych zobowiązań podjętych w umowach cywilnoprawnych.
Skład orzekający
Katarzyna Tyczka-Rote
przewodniczący, sprawozdawca
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Krzysztof Strzelczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że dochody uzyskane z przestępstwa przez jednego z małżonków wchodzą do majątku wspólnego na gruncie przepisów k.r.o. obowiązujących przed nowelizacją z 2005 r., a także ogólna zasada, że przepisy k.r.o. dotyczące majątku wspólnego abstrahują od legalności źródła pochodzenia środków."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacją Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 2005 r. Obecnie obowiązujące przepisy mogą być interpretowane inaczej, choć ogólna zasada dotycząca majątku wspólnego pozostaje podobna.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy niecodziennego problemu prawnego, jakim jest wliczanie dochodów z przestępstwa do majątku wspólnego małżonków, co budzi wątpliwości moralne i prawne. Rozstrzygnięcie SN jest istotne dla zrozumienia zasad podziału majątku w takich sytuacjach.
“Czy pieniądze z narkotyków i wymuszeń mogą trafić do wspólnego majątku małżonków? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.