III CZP 40/06

Uchwała z dnia 28 czerwca 2006 r., III CZP 40/06 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) 
Sędzia SN Zbigniew Strus 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, 
Oddziału Regionalnego w Z.G. przeciwko Markowi T. o eksmisję, po rozstrzygnięciu 
w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 28 czerwca 2006 r. zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim 
postanowieniem z dnia 13 marca 2006 r.: 
"Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa Wojskowej 
Agencji Mieszkaniowej przeciwko osobie uprawnionej do zajmowania lokalu wraz z 
byłym najemcą, nienależącej do kręgu osób wymienionych w art. 45 ust. 3 ustawy z 
dnia 22 czerwca 1995 roku o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej 
Polskiej (Dz.U. z 2005 roku, Nr 41, poz. 398 ze zm.), zajmującej lokal mieszkalny 
będący w dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, po ustaniu stosunku najmu 
przed dniem 30 czerwca 2004 r.?" 
podjął uchwałę: 
 
We wszczętej po dniu 1 lipca 2004 r. przez Wojskową Agencję 
Mieszkaniową sprawie o opróżnienie lokalu mieszkalnego pozostającego w jej 
dyspozycji, przeciwko osobie zajmującej lokal bez tytułu prawnego, 
nienależącej do osób wymienionych w art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 22 czerwca 
1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (jedn. tekst: 
Dz.U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398), zamieszkałej w nim z byłym najemcą, wobec 
którego stosunek najmu ustał przed tym dniem, droga sądowa jest 
niedopuszczalna. 
 
Uzasadnienie 
 

Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2005 r. Sąd Rejonowy w Słubicach odrzucił 
pozew Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, Oddziału Regionalnego w Z.G. przeciwko 
Markowi T. o eksmisję z lokalu, uznając, że zachodzi niedopuszczalność drogi 
sądowej. W sprawie ustalono, że pozwana Anna T. wraz z małoletnim synem 
Michałem M. i bratem Markiem T. zajmowała pozostający w zasobach powódki 
lokal mieszkalny na podstawie umowy najmu, która wygasła z dniem 30 listopada 
2003 r. na skutek wypowiedzenia przez stronę powodową. Powództwo w stosunku 
do pozwanych Anny T. i Michała M. zostało uwzględnione – wyrokiem częściowym 
z dnia 18 października 2005 r. – na podstawie art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 22 
czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (jedn. 
tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm. – dalej: "ustawa"), w brzmieniu 
ustalonym ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu 
Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, 
poz. 1203 – dalej: "ustawa nowelizująca"), która weszła w życie w dniu 1 lipca 
2004 r. Sąd Rejonowy uznał, że po rozwiązaniu z Anną T. umowy najmu, co miało 
miejsce przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, pozwany Marek T. utracił 
tytuł prawny do zajmowanego lokalu. Ponieważ nie należy on do kręgu osób, o 
których mowa w art. 45 ust. 3 w brzmieniu ustalonym ustawą nowelizującą, 
właściwa do usunięcia go z lokalu jest droga postępowania administracyjnego, 
wobec czego zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej. 
Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim 
powziął poważną wątpliwość prawną, sformułowaną w przedstawionym 
zagadnieniu prawnym. Zdaniem tego Sądu, droga sądowa w sprawie przeciw 
Markowi T. nie jest dopuszczalna, gdyż sprawa została wszczęta po dniu 1 lipca 
2005 r., tj. po wejściu w życie ustawy nowelizującej. Wątpliwości wywołuje jednak 
cywilna natura sprawy, tj. fakt, że stosunek najmu został nawiązany na podstawie 
umowy oraz to, że wyłączenie stosowania przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 
2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie 
Kodeksu cywilnego (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) nastąpiło 
po ustaniu stosunku najmu, co może oznaczać, iż ustawa ta ma nadal 
zastosowanie do oceny skutków prawnych związanych z tym zdarzeniem. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Niedopuszczalność drogi sądowej zachodzi, gdy sprawa nie jest sprawą 
cywilną (art. 1 k.p.c.) lub wtedy, gdy ma taki charakter, ale została na mocy 

przepisu szczególnego wyłączona spod kompetencji sądów powszechnych (art. 2 § 
3 k.p.c.). Wyłączenie to musi być wyraźne, a brak przepisu przewidującego drogę 
sądową dla dochodzenia określonej kategorii spraw nie może być odczytywany jako 
wyłączenie w stosunku do tych spraw zasad powszechnie obowiązujących, w tym 
prawa do sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego  z dnia 5 maja 2005 r., IV 
CK 70/05, nie publ.). 
Nie może budzić wątpliwości, że sprawa, w której strona powodowa domaga 
się opróżnienia pozostającego w jej dyspozycji lokalu, zajmowanego po ustaniu 
stosunku najmu bez tytułu prawnego, jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c., 
w sprawie takiej chodzi bowiem o realizację cywilnoprawnego zobowiązania 
pozwanego do opróżnienia lokalu, powstałego w związku z utratą cywilnoprawnego 
tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. Cywilny charakter sprawy nie przesądza 
jeszcze dopuszczalności drogi sądowej, konieczne jest bowiem ustalenie, czy droga 
sądowa nie została wyłączona przez przepis szczególny na rzecz drogi 
sądowoadministracyjnej . 
Należy zwrócić uwagę, że art. 37a ust. 1 i 2 ustawy w brzmieniu 
obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r. stanowi, że dyrektor oddziału regionalnego 
Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wydaje w stosunku do osób zajmujących bez 
tytułu prawnego pozostający w jej dyspozycji lokal mieszkalny decyzję w sprawie 
opróżnienia lokalu oraz wysokości należnych opłat i odszkodowań. Z przepisu tego 
wynika wyraźne wyłączenie drogi sądowej w sprawach o opróżnienie zajmowanego 
bez tytułu prawnego lokalu mieszkalnego na rzecz drogi postępowania 
administracyjnego. Uzupełnieniem tego przepisu jest art. 45 ust. 1, przekazujący 
wykonanie obowiązku opróżnienia lokalu mieszkalnego do trybu egzekucji 
administracyjnej. Ponadto, zgodnie z art. 1a ustawy o ochronie praw lokatorów, 
dodanym przez ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o 
zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych 
ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 1203), jej przepisów nie stosuje się do lokali będących w 
dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Przepisem szczególnym w stosunku 
do art. 37a ust. 2 i art. 45 ust. 1 ustawy jest art. 45 ust. 3, zgodnie z którym, do 
przymusowego wykwaterowania kobiet w ciąży, małoletniego, niepełnosprawnego 
w rozumieniu ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, 
poz. 593 ze zm.) oraz emeryta i rencisty spełniającego kryteria do otrzymania 
świadczenia z pomocy społecznej nie stosuje się art. 45 ust. 1 i 2 ustawy. Dyrektor 

oddziału regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej występuje wobec takich 
osób z pozwem o nakazanie opróżnienia lokalu mieszkalnego, orzeczenie o 
uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, wezwanie do udziału w procesie 
gminy oraz określenie odszkodowania. W takim zatem wypadku droga sądowa jest 
dopuszczalna. Jak ustalono jednak, pozwany Marek T. nie należy do kręgu osób 
wymienionych w art. 45 ust. 3 ustawy, zatem jego to uregulowanie nie dotyczy. 
Wobec tego, że stosunek najmu ustał przed wejściem w życie ustawy 
nowelizującej, a sprawę wszczęto już po tym dniu, niezbędna jest analiza przepisów 
przejściowych ustawy nowelizującej, z których podstawowe znaczenie ma art. 19 
ust. 1. Istotne znaczenie ma też art. 25, pozostałe zaś przepisy przejściowe, tj. art. 
20, 21, 22 i 27 w okolicznościach faktycznych sprawy nie mają zastosowania i z tej 
przyczyny nie wymagają omówienia. 
Zgodnie z art. 19 ust. 1, do spraw wszczętych do dnia wejścia w życie ustawy 
nowelizującej, lecz niezakończonych ostatecznymi decyzjami lub umowami, stosuje 
się przepisy tej ustawy, z wyjątkiem postępowań egzekucyjnych i z zastrzeżeniem 
art. 19 ust. 2-5. Przepis ten wyraża zatem zasadę bezpośredniego działania ustawy 
nowej w odniesieniu do spraw wszczętych przed jej wejściem w życie, tym bardziej 
zatem reguła ta ma zastosowanie w sprawach, które – jak sprawa, w której 
przedstawiono zagadnienie prawne – zostały wszczęte po wejściu w życie ustawy 
nowelizującej. 
Poza wypadkiem określonym w art. 45 ust. 3 ustawy, droga sądowa 
przewidziana jest także w art. 25 ustawy nowelizującej. Zgodnie z tym przepisem, w 
stosunku do osób zajmujących na podstawie umowy najmu będący w dyspozycji 
Wojskowej Agencji Mieszkaniowej lokal mieszkalny, które wykraczają w sposób 
rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu, czyniąc uciążliwym 
korzystanie z innych lokali, dyrektor oddziału regionalnego Wojskowej Agencji 
Mieszkaniowej rozwiązuje umowę najmu za wypowiedzeniem, a w przypadku 
nieopuszczenia lokalu po okresie wypowiedzenia, występuje do sądu o 
pozbawienie prawa zajmowania tego lokalu i eksmisję. Rozważenia wymaga, czy 
przepis ten może stanowić podstawę twierdzenia, że droga sądowa jest 
dopuszczalna także w sprawie, w której wypowiedzenie najmu nastąpiło przed 
wejściem w życie ustawy nowelizującej z innych przyczyn niż wskazane w 
przepisie, a żądanie eksmisji skierowane jest przeciwko innej osobie niż były 
najemca. Odpowiedź na to pytanie jest negatywna, art. 25 ustawy nowelizującej 

dotyczy bowiem tylko wypadku wypowiedzenia najmu dokonanego po jej wejściu w 
życie, tj. po dniu 1 lipca 2004 r. i tylko z przyczyn ściśle w nim określonych, które w 
niniejszej sprawie nie wystąpiły. Ponadto przepis ten ma znaczenie wyjątku w 
stosunku do art. 37a ustawy w brzmieniu ustalonym przez ustawę nowelizującą, 
stosowanego w sytuacji, w której ze względu na ocenny charakter okoliczności 
stanowiących podstawę wypowiedzenia najmu uzasadnione jest wszczęcie procesu 
przed sądem powszechnym. Jako wyjątek przepis ten nie podlega wykładni 
rozszerzającej. 
Z powyższych względów orzeczono, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.). 
Należy przypomnieć, że sąd, odrzucając pozew z powodu niedopuszczalności 
drogi sądowej, powinien w uzasadnieniu postanowienia wskazać sąd, do którego 
właściwości rozpoznanie tej sprawy zostało zastrzeżone (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 21 maja 2002 r., III CK 53/02, OSNC 2003, nr 2, poz. 31, z dnia 
19 grudnia 2003 r., III CK 319/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 31 oraz uchwała składu 
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r., III CZP 85/02, OSNC 
2003, nr 10, poz. 129).