III CZP 4/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Rejonowy w Głubczycach, dotyczące tego, czy wyrok zamieniający prawo dożywocia na dożywotnią rentę stanowi podstawę do wykreślenia prawa dożywocia z księgi wieczystej. Sąd Rejonowy, rozpoznając skargę na orzeczenie referendarza, który wykreślił prawo dożywocia na podstawie takiego wyroku, powziął wątpliwość prawną. W ocenie Sądu Rejonowego, wpis w księdze wieczystej był nieaktualny, jednakże umowa dożywocia nie została rozwiązana, a utrzymywanie wpisu prawa dożywocia nie zabezpieczało zamienionych świadczeń rentowych. Sąd Najwyższy, analizując przesłanki formalne do podjęcia uchwały zgodnie z art. 390 § 1 k.p.c., stwierdził, że sąd przedstawiający zagadnienie prawne nie działał jako sąd drugiej instancji, a jedynie jako sąd pierwszej instancji rozpoznający skargę na orzeczenie referendarza. W związku z tym, Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały. Ubocznie, Sąd Najwyższy przychylił się do dominującego poglądu doktryny, że zamiana prawa dożywocia na rentę nie powoduje jego wygaśnięcia, a jedynie zmianę treści, co ma na celu wzmocnienie ochrony dożywotnika.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWartość praktyczna orzeczenia polega na wyjaśnieniu formalnych przesłanek przedstawiania zagadnień prawnych Sądowi Najwyższemu oraz na utrwaleniu poglądu dotyczącego skutków zamiany prawa dożywocia na rentę.
Orzeczenie ma charakter formalny w zakresie odmowy podjęcia uchwały. Uboczna wypowiedź Sądu Najwyższego dotycząca meritum sprawy ma charakter poglądu, a nie wiążącej uchwały.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wyrok o zamianie prawa dożywocia na dożywotnią rentę stanowi podstawę do wykreślenia z działu III księgi wieczystej prawa dożywocia?
Odpowiedź sądu
Nie, wyrok o zamianie prawa dożywocia na dożywotnią rentę nie stanowi podstawy do wykreślenia z działu III księgi wieczystej prawa dożywocia, ponieważ zamiana na rentę części albo całości uprawnień składających się na dożywocie nie powoduje wygaśnięcia tego prawa, a jedynie zmianę treści prawa dożywocia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, choć odmówił podjęcia uchwały z przyczyn formalnych, ubocznie wskazał, że zamiana dożywocia na rentę nie powoduje wygaśnięcia prawa dożywocia, a jedynie zmianę jego treści. Argumentacja opiera się na potrzebie wzmocnienia ochrony dożywotnika, wykładni systemowej i funkcjonalnej, a także na przepisach dotyczących zabezpieczenia roszczeń.
Czy sąd pierwszej instancji rozpoznający skargę na orzeczenie referendarza sądowego może przedstawić zagadnienie prawne Sądowi Najwyższemu w trybie art. 390 § 1 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd pierwszej instancji rozpoznający skargę na orzeczenie referendarza sądowego nie może przedstawić zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu w trybie art. 390 § 1 k.p.c.
Uzasadnienie
Instytucja zagadnień prawnych jest instytucją postępowania apelacyjnego i jest skierowana do sądu drugiej instancji, który rozpoznaje środek zaskarżenia. Sąd pierwszej instancji, rozpoznając skargę na orzeczenie referendarza, nie działa jako sąd drugiej instancji, a jego rozstrzygnięcie podlega kontroli instancyjnej. Wsparcie orzecznicze Sądu Najwyższego ma na celu eliminację wadliwości, których nie można skorygować w ramach kontroli instancyjnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. R. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| C. C. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| B.P. | osoba_fizyczna | dożywotnik |
Przepisy (12)
Główne
k.p.c. art. 390 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może przedstawić zagadnienie prawne Sądowi Najwyższemu przy rozpoznawaniu apelacji. Kompetencja do wystąpienia z pytaniem prawnym przysługuje sądowi rozpoznającemu środek zaskarżenia, do którego stosuje się przepisy o apelacji. Sąd pierwszej instancji nie może wystąpić z pytaniem prawnym.
Pomocnicze
k.c. art. 913 § 1
Kodeks cywilny
Przepis regulujący zamianę prawa dożywocia na rentę. Sąd Najwyższy uważa, że zamiana ta nie powoduje wygaśnięcia prawa dożywocia, a jedynie zmianę jego treści.
k.c. art. 914
Kodeks cywilny
Przepis regulujący zamianę prawa dożywocia na rentę. Sąd Najwyższy uważa, że zamiana ta nie powoduje wygaśnięcia prawa dożywocia, a jedynie zmianę jego treści.
k.c. art. 908 § 1
Kodeks cywilny
Dopuszczalność nałożenia w umowie o dożywocie na nabywcę obowiązku spełniania okresowych świadczeń pieniężnych lub niepieniężnych.
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o procesie do postępowania nieprocesowego.
k.p.c. art. 398 § 22
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 24
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 397 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
u.k.w.h. art. 16 § 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
k.p.c. art. 1000 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 753 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 753 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd pierwszej instancji rozpoznający skargę na orzeczenie referendarza nie jest sądem drugiej instancji i nie może przedstawić zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu.
Godne uwagi sformułowania
zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości • ścisła wykładnia przesłanek stosowania art. 390 k.p.c. • nie można wykorzystywać do przerzucenia na Sąd Najwyższy decyzji jurysdykcyjnej • zamiana części albo wszystkich uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na rentę nie skutkuje wygaśnięciem prawa dożywocia, lecz jedynie zmianą jego treści
Skład orzekający
Jacek Grela
przewodniczący
Adam Doliwa
członek
Krzysztof Grzesiowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wartość praktyczna orzeczenia polega na wyjaśnieniu formalnych przesłanek przedstawiania zagadnień prawnych Sądowi Najwyższemu oraz na utrwaleniu poglądu dotyczącego skutków zamiany prawa dożywocia na rentę."
Ograniczenia: Orzeczenie ma charakter formalny w zakresie odmowy podjęcia uchwały. Uboczna wypowiedź Sądu Najwyższego dotycząca meritum sprawy ma charakter poglądu, a nie wiążącej uchwały.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa jest interesująca dla prawników ze względu na analizę formalnych przesłanek procedury przedstawiania zagadnień prawnych Sądowi Najwyższemu oraz na kwestię prawną dotyczącą dożywocia i renty.
“Czy zamiana dożywocia na rentę usuwa je z księgi wieczystej? Sąd Najwyższy wyjaśnia formalne pułapki.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.