III CZP 4/09

Uchwała z dnia 5 marca 2009 r., III CZP 4/09 
 
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) 
Sędzia SN Marian Kocon (sprawozdawca) 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej ze skargi Izabeli B. przy uczestnictwie 
"T.G.C." S.A. w W. i Bożeny G. po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 5 marca 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Okręgowy w Tarnowie postanowieniem z dnia 11 grudnia 2008 r.: 
"1. Czy dla prowadzenia egzekucji na rzecz nabywcy wierzytelności objętej 
tytułem egzekucyjnym konieczne jest nadanie klauzuli wykonalności na rzecz 
cesjonariusza, jeżeli do przeniesienia wierzytelności (przelewu) doszło już po 
wszczęciu postępowania egzekucyjnego przez cedenta, ujawnionego w tytule jako 
wierzyciel? 
2. Czy dla określenia przesłanek wejścia do postępowania egzekucyjnego 
nabywcy wierzytelności w miejsce dotychczasowego wierzyciela należy stosować 
odpowiednio (art. 13 § 2 k.p.c.) art. 192 pkt 3 k.p.c.?" 
podjął uchwałę: 
 
1. Przepis art. 788 § 1 k.p.c. ma zastosowanie również w sytuacji, gdy 
uprawnienie objęte tytułem egzekucyjnym przeszło na inną osobę w drodze 
przelewu po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. 
2. Przepis art. 192 pkt 3 k.p.c. nie ma zastosowania w postępowaniu 
egzekucyjnym. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy oddalił skargę dłużnika na postanowienie komornika 
oddalające wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wyraził pogląd, że 
art. 788 § 1 k.p.c. ma zastosowanie tylko w razie przejścia uprawnienia lub 
obowiązku przed wszczęciem egzekucji. 

Sąd Okręgowy, rozpoznając zażalenie dłużnika, powziął poważne wątpliwości, 
które ujął w zagadnieniach prawnych przedstawionych Sądowi Najwyższemu do 
rozstrzygnięcia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Według art. 788 § 1 k.p.c., jeżeli uprawnienie lub obowiązek po powstaniu 
tytułu egzekucyjnego lub w toku sprawy przed wydaniem tytułu, przeszły na inną 
osobę, sąd nada klauzulę wykonalności na rzecz lub przeciwko tej osobie, gdy 
przejście to będzie wykazane dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem 
urzędowo poświadczonym. Powstaje zatem pytanie, czy określenie „po powstaniu 
tytułu" rozciąga się na postępowanie egzekucyjne, czy też podczas trwania tego 
postępowania nie można zmieniać klauzuli wykonalności, a przejście prawa lub 
obowiązku uwzględnia komornik. 
W doktrynie i orzecznictwie dominował pogląd, że określenie „po powstaniu 
tytułu" nie rozciąga się na postępowanie egzekucyjne, w związku z czym zmiana 
osoby wierzyciela lub dłużnika zaszła po wszczęciu tego postępowania, tj. po 
złożeniu wniosku o wszczęciu egzekucji, nie wymaga uwidocznienia jej w klauzuli 
wykonalności; wystarczy wykazanie przed organem egzekucyjnym przejścia 
uprawnienia lub obowiązku odpowiednim dokumentem (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 30 stycznia 1975 r., II CZ 5/75, OSPiKA 1976, nr 2, poz. 37, z 
dnia 2 lipca 1975 r., I CZ 98/75, OSNCP 1976, nr 6, poz. 142 i z dnia 9 czerwca 
1978 r., III CRN 97/78, OSPiKA 1979, nr 2, poz. 29). 
Od tego stanowiska Sąd Najwyższy odstąpił w uchwale z dnia 29 października 
2004 r., III CZP 63/04 (OSNC 2005, nr 10, poz. 174), przyjmując, że art. 788 § 1 
k.p.c. ma zastosowanie również w razie przeniesienia wierzytelności (przelewu) po 
wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Wskazał argumenty oparte na wykładni 
systemowej i funkcjonalnej oraz powołał się na nakaz praworządnego działania 
organów publicznych również przy ustalaniu podmiotów postępowania 
egzekucyjnego, stwierdzając, że o ile prawo żądania ochrony sądowej mieści w 
sobie ryzyko bezpodstawnego pozywania innej osoby, o tyle w fazie egzekucyjnej, 
zawierającej element przymusu, reguły zachowania się dłużnika powinny być ściśle 
określone. Dotyczy to również wierzyciela egzekwującego. 
Skład Sądu Najwyższego rozpoznający niniejsze zagadnienie prawne 
podziela stanowisko wyrażone w uchwale z dnia 29 października 2004 r., III CZP 
63/04, które opiera się na respektowaniu zasady, aby ostatecznym ukształtowaniem 

treści tytułu wykonawczego (podstawy egzekucji), jego elementów podmiotowych i 
przedmiotowych zajmował się sąd w postępowaniu o nadanie klauzuli 
wykonalności. Organ egzekucyjny powinien ograniczyć się do prowadzenia 
egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, z którego wynika zakres tej 
egzekucji. 
Punktem wyjścia było stwierdzenie, że obrót prawami majątkowymi, zwłaszcza 
wierzytelnościami, uległ zróżnicowaniu. Okoliczności te mają wpływ na rolę 
postępowania o nadanie klauzuli wykonalności, w którym sąd bada nie tylko 
formalną prawomocność oraz wykonalność orzeczeń i ugód sądowych, lecz 
również ustala treść i ważność oświadczeń woli stwierdzonych w aktach 
notarialnych, a także w dokumentach prywatnych stwierdzających przejście długu 
lub wierzytelności. Uogólnienie tego stwierdzenia pozwala na zmianę wykładni 
przepisów dotyczących postępowania o nadanie klauzuli wykonalności tytułom 
egzekucyjnym, które dotychczas rozumiano wąsko jako polegające wyłącznie na 
badaniu elementów formalnych. (...) 
Z argumentami przedstawionymi w uchwale z dnia 29 października 2004 r., III 
CZP 63/04, należy się zgodzić tym bardziej, że znajdują one poparcie również w 
wykładni językowej. Z art. 788 § 1 k.p.c. nie wynika, aby przejście uprawnienia lub 
obowiązku musiało nastąpić przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, tj. 
przed złożeniem wniosku o wszczęciu egzekucji, przepis ten bowiem expressis 
verbis mówi o przejściu uprawnienia lub obowiązku w toku sprawy lub po powstaniu 
tytułu egzekucyjnego, a zatem nie wiąże żadnych skutków ze złożeniem wniosku o 
wszczęcie egzekucji. W tej sytuacji trafny jest wniosek, że bez względu na to, czy 
przejście wierzytelności nastąpiło przed, czy też po złożeniu wniosku o wszczęcie 
egzekucji, sąd powinien nadać klauzulę na rzecz nabywcy, jeżeli przejście to będzie 
wykazane dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo 
poświadczonym. 
Z tych względów podjęto uchwałę, rozstrzygającą zagadnienie prawne 
przedstawione w pkt 1. 
Artykuł 192 k.p.c. dotyczy skutków związanych z zawisłością sprawy i 
niewątpliwie odnosi się tylko do sytuacji, w której sprawa nie została zakończona. 
Punkt 3 tego artykułu ma na celu nie tylko zapewnienie stabilności postępowania, 
ale daje wyraz rozszerzonej prawomocności wyroku. Sama zmiana materialna (np. 
cesja) nie powoduje zmian w postępowaniu rozpoznawczym. Zmiana ta jednak jest 

o tyle uwzględniana, że za zgodą stron sprawa może toczyć się dalej po wstąpieniu 
nabywcy prawa w miejsce zbywcy. 
Istota art. 192 k.p.c. sprawia, że może on mieć zastosowanie tylko do 
postępowania rozpoznawczego. Zgoda dłużnika na dokonywanie czynności 
zarówno w postępowaniu klauzulowym, jak i we właściwej egzekucji nie daje się 
pogodzić z celem postępowania egzekucyjnego. Przepisy art. 848 i 930 k.p.c. 
regulują sytuacje zbliżone do art. 192 pkt 3 k.p.c., co dodatkowo sprzeciwia się 
stosowaniu tego przepisu w postępowaniu egzekucyjnym. 
Z tych względów podjęto uchwałę, rozstrzygającą zagadnienie prawne 
przedstawione w pkt 2.