III CZP 39/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny, dotyczące możliwości dochodzenia kary umownej za opóźnienie po odstąpieniu od umowy wzajemnej, gdy w umowie przewidziano także karę za samo odstąpienie. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanej spółki na rzecz miasta kwotę tytułem kary umownej za opóźnienie w wykonaniu robót budowlanych, mimo że obie strony złożyły oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Sąd Apelacyjny powziął wątpliwości, czy można kumulować kary umowne za opóźnienie i za odstąpienie. Sąd Najwyższy, analizując przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące kar umownych i odstąpienia od umowy, stwierdził, że kara umowna jest związana z naprawieniem szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Rozróżnił karę za nienależyte wykonanie (np. opóźnienie) od kary za niewykonanie (w następstwie odstąpienia). Podkreślił, że nie można jednocześnie dochodzić obu tych kar, gdyż wzajemnie się wykluczają. Uchwała stanowi, że roszczenie o zapłatę kary umownej na wypadek zwłoki lub opóźnienia nie przysługuje stronie odstępującej od umowy, jeżeli w umowie zastrzeżono również karę w związku z odstąpieniem od umowy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących kar umownych w kontekście odstąpienia od umowy, zwłaszcza w umowach o roboty budowlane.
Dotyczy sytuacji, gdy w umowie zastrzeżono zarówno karę za opóźnienie, jak i karę za odstąpienie.
Zagadnienia prawne (1)
Czy odstąpienie od umowy wzajemnej pozbawia stronę dokonującą takiego odstąpienia roszczenia o zapłatę przez drugą stronę kary umownej, zastrzeżonej na wypadek zwłoki lub opóźnienia za okres poprzedzający odstąpienie od umowy, jeśli strony w umowie nie zastrzegły prawa dochodzenia tej kary również w przypadku odstąpienia od umowy, zastrzegły natomiast karę umowną przysługującą z tytułu odstąpienia od umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Roszczenie o zapłatę kary umownej na wypadek zwłoki lub opóźnienia nie przysługuje stronie odstępującej od umowy wzajemnej, jeżeli w umowie zastrzeżono również taką karę w związku z odstąpieniem od umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił karę umowną za nienależyte wykonanie zobowiązania (np. opóźnienie) od kary za niewykonanie zobowiązania (w następstwie odstąpienia). Stwierdzono, że te dwa rodzaje kar wzajemnie się wykluczają i nie można ich kumulować. Kara umowna na wypadek odstąpienia ma rekompensować szkodę wynikającą z niewykonania zobowiązania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| miasto W. | instytucja | powód |
| M. sp. z o.o. w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 494
Kodeks cywilny
Wskutek odstąpienia od umowy powstaje stan, który należy zakwalifikować jako niewykonanie zobowiązania; strona może dochodzić naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.
Pomocnicze
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Kara umowna jest związana z odpowiedzialnością odszkodowawczą za szkodę spowodowaną niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania niepieniężnego.
k.c. art. 491
Kodeks cywilny
Dotyczy uprawnienia do odstąpienia od umowy wzajemnej w następstwie zwłoki w wykonaniu zobowiązania.
k.c. art. 492
Kodeks cywilny
Dotyczy umownego prawa odstąpienia od umowy wzajemnej.
k.c. art. 493
Kodeks cywilny
Dotyczy odstąpienia od umowy wzajemnej w przypadku niemożliwości jednego ze świadczeń wzajemnych.
k.c. art. 395 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy umownego prawa odstąpienia od umowy.
k.c. art. 395 § § 2
Kodeks cywilny
Przewiduje, że w przypadku wykonania umownego prawa odstąpienia od umowy, umowę uważa się za niezawartą.
k.p.c. art. 390 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna orzeczenia Sądu Najwyższego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kara umowna za opóźnienie i kara umowna za odstąpienie od umowy wzajemnie się wykluczają i nie mogą być dochodzone łącznie. • Kara umowna na wypadek odstąpienia od umowy ma rekompensować szkodę wynikającą z niewykonania zobowiązania, a nie nienależytego wykonania.
Odrzucone argumenty
Możliwość kumulowania kar umownych za opóźnienie i za odstąpienie od umowy.
Godne uwagi sformułowania
Nie sposób bowiem jednocześnie spełnić wymagań, od których naliczenie tych kar jest uzależnione, tj. wykonać, choćby w sposób nienależyty, i nie wykonać tego samego zobowiązania. • Wierzyciel nie może zażądać zapłaty obu wymienionych kar umownych, gdyż wzajemnie się one wykluczają. • Kara umowna na wypadek odstąpienia od umowy ma rekompensować szkodę wierzyciela (w szerszym ujęciu, niż szkodę majątkową wynikającą z art. 361 § 2 k.c.) spowodowaną niewykonaniem zobowiązania wynikającego z umowy, od której odstąpiono.
Skład orzekający
Jacek Gudowski
przewodniczący
Dariusz Dończyk
sprawozdawca
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących kar umownych w kontekście odstąpienia od umowy, zwłaszcza w umowach o roboty budowlane."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy w umowie zastrzeżono zarówno karę za opóźnienie, jak i karę za odstąpienie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Rozstrzyga częsty problem praktyczny związany z karami umownymi w umowach, szczególnie budowlanych, i wyjaśnia kluczowe rozróżnienie między różnymi rodzajami kar.
“Kara umowna za opóźnienie czy za odstąpienie? Sąd Najwyższy wyjaśnia, której nie można dochodzić łącznie.”
Dane finansowe
WPS: 607 499 PLN
kara umowna za opóźnienie: 607 499 PLN
skapitalizowane odsetki: 100 028 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.