III CZP 39/10

Uchwała z dnia 17 czerwca 2010 r., III CZP 39/10 
 
Sędzia SN Mirosław Bączyk (przewodniczący) 
Sędzia SN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marka W. i Marka Z. przeciwko 
Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji "W." S.A. w W. o zapłatę, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 17 czerwca 2010 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Warszawie 
postanowieniem z dnia 19 stycznia 2010 r.: 
„Czy zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku o 
sporządzenie uzasadnienia orzeczenia podlega opłacie podstawowej w wysokości 
30 zł wynikającej z art. 14 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach 
cywilnych czy też opłacie stosunkowej obliczonej w oparciu o art. 19 ust. 3 pkt 2 w 
związku z art. 13 tej ustawy?" 
podjął uchwałę: 
 
Od zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku o 
sporządzenie uzasadnienia orzeczenia w sprawach o prawa majątkowe 
pobiera się opłatę podstawową (art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o 
kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.). 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawa w Warszawie w sprawie o zapłatę 
postanowieniem z dnia 5 października 2009 r. odrzucił zażalenie powodów na 
postanowienie o odrzuceniu ich wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku i 
doręczenie tego wyroku wraz z uzasadnieniem. Powodowie reprezentowani przez 
profesjonalnego pełnomocnika uiścili opłatę podstawową od zażalenia w wysokości 
30 zł. W ocenie Sądu Rejonowego, opłata od zażalenia powinna być obliczona na 
podstawie art. 19 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w 

sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej: "u.k.s.c."), a zatem 
wynosiła, przy uwzględnieniu wartości przedmiotu sporu, kwoty 103 zł. Uzasadniało 
to odrzucenie zażalenia na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. 
Zażalenie wnieśli powodowie, którzy podnieśli naruszenie przez Sąd pierwszej 
instancji art. 14 ust. 1 i 3 u.k.s.c. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2010 r. Sąd 
Okręgowy w Warszawie na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi 
Najwyższemu zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości (...). 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie na postanowienie sądu odrzucające wniosek o doręczenie 
uzasadnienia orzeczenia podlega opłacie. Wynika to z ogólnej reguły zawartej w 
art. 3 ust. 1 u.k.s.c., według której opłacie podlega pismo, jeżeli przepis ustawy 
przewiduje jej pobranie. W art. 3 ust. 2 pkt 2 u.k.s.c. przewidziano, że opłacie 
podlega zażalenie. W art. 95 ust. 1 i 2 u.k.s.c. ustawodawca określił wyjątki od tej 
zasady, wymieniając zażalenia, od których nie pobiera się opłaty. Wśród tych 
zażaleń nie wymieniono zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia 
wniosku o doręczenia uzasadnienia orzeczenia. 
Według art. 19 ust. 3 pkt 2 u.k.s.c., od zażalenia pobiera się piątą część 
opłaty, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W uzasadnieniu uchwały Sądu 
Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2009 r., II PZP 1/2009 (OSNP 2009, nr 17-18, poz. 
220) przyjęto, że art. 19 ust. 3 pkt 2 u.k.s.c. jest przepisem ogólnym regulującym 
wysokość opłaty od wszystkich zażaleń przewidzianych w kodeksie postępowania 
cywilnego; wyjątki od tej zasady powinny być wprost określone w przepisach prawa. 
Stanowisko to, wynikające z wykładni językowej, uzasadnia wniosek, że skoro nie 
ma przepisu szczególnego, stanowiącego wprost, że od zażalenia w przedmiocie 
odrzucenia wniosku o doręczenie uzasadnienia orzeczenia pobiera się inną opłatę 
niż przewidzianą w art. 19 ust. 3 pkt 2 u.k.s.c., to przepis ten powinien mieć 
zastosowanie także do opłaty należnej od takiego zażalenia. 
W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2008 r., III 
CZP 88/08 (OSNC 2009, nr 10, poz. 122) przyjęto, że ułamkowa część opłaty, 
określona w art. 19 u.k.s.c. powinna być obliczona przy uwzględnieniu opłaty 
pobieranej od pisma wszczynającego postępowanie, o jakim stanowi art. 18 ust. 1 
u.k.s.c. W konsekwencji podstawą obliczenia opłaty od zażalenia na postanowienie 
w przedmiocie odrzucenia wniosku o doręczenie uzasadnienia orzeczenia – w 
sprawach majątkowych – stanowiłaby, zgodnie z art. 19 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 

18 ust. 1 u.k.s.c., opłata stosunkowa obliczona od pisma wszczynającego 
postępowanie w sprawie, tj. prima facie od pozwu. 
Według art. 19 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 18 ust. 1 u.k.s.c., opłata od 
zażalenia stanowi pochodną od opłaty pobieranej od pisma wszczynającego 
postępowanie, która w sprawach majątkowych jest pochodną wartości przedmiotu 
sporu wskazanej w pozwie (art. 13 u.k.s.c.). Wartość przedmiotu sporu może 
jednak ulegać zmianie po wszczęciu postępowania, np. wskutek rozszerzenia 
powództwa lub wniesienia pozwu wzajemnego. W takich sytuacjach pobierane są 
odrębne opłaty, zgodnie z art. 18 ust. 1 w związku z art. 13 u.k.s.c. w wysokości 
zależnej od wskazanej wartości przedmiotu sporu w zakresie rozszerzonego 
powództwa albo pozwu wzajemnego. W takich przypadkach przyjęcie, że do 
ustalenia wysokości opłaty od zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji 
odrzucające wniosek o doręczenie uzasadnienia orzeczenia rodzi wątpliwość, czy 
podstawą obliczenia opłaty od tego zażalenia, zgodnie z art. 19 ust. 3 pkt 2 w 
związku z art. 18 ust. 1 u.k.s.c., powinna stanowić tylko pierwsza opłata pobierana 
od pisma, które wszczęło postępowanie w sprawie (pozwu), czy też jej podstawę 
powinna stanowić suma opłat pobranych w sprawie od wszystkich czynności, które 
ukształtowały aktualną na chwilę orzekania przez sąd pierwszej instancji wartość 
przedmiotu sporu. 
Podobnie, gdy wyrok sądu drugiej instancji zawiera rozstrzygnięcia o kilku 
apelacjach, trudno wskazać właściwą opłatę, która – zgodnie z art. 19 ust. 3 pkt 2 w 
związku z art. 18 ust. 1 u.k.s.c. – powinna stanowić podstawę obliczenia opłaty od 
zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o doręczenie uzasadnienia tego 
wyroku. W istocie należałoby wyłącznie na potrzeby ustalenia opłaty od zażalenia 
ustalić sumę opłat wniesionych od apelacji, które spowodowały wszczęcie 
postępowania odwoławczego. Sprawa komplikowałaby się w sytuacji, w której 
przedmiotem rozstrzygnięcia w wyroku sądu drugiej instancji byłyby nie tylko 
apelacje, ale również zażalenie wniesione odrębnie na postanowienie sądu 
pierwszej instancji. Zastosowanie art. 19 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 18 ust. 1 do 
obliczenia opłaty należnej od zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o 
sporządzenie uzasadnienia orzeczenia prowadziłoby, przez art. 13 u.k.s.c., do 
powiązania wysokości tej opłaty z wartością przedmiotu sporu (w odniesieniu do 
orzeczenia sądu pierwszej instancji) albo wartością przedmiotu zaskarżenia (w 
odniesieniu do orzeczenia sądu drugiej instancji), gdy sama czynność procesowa, 

będąca przedmiotem tego orzeczenia, byłaby całkowicie oderwana od tych 
wartości. 
Dokonując wykładni przepisów ustawy o kosztach sądowych w zakresie 
ustalenia regulacji, która powinna mieć zastosowanie do ustalenia wysokości opłaty 
od zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku o sporządzenie 
uzasadnienia orzeczenia, należy wziąć pod uwagę specyfikę wniosku o doręczenie 
uzasadnienia orzeczenia jako czynności procesowej. Wniosek ten nie wszczyna 
postępowanie w sprawie ani jego części, nie ma też żadnego związku z meritum 
rozstrzyganej sprawy. Tylko w przypadku skargi kasacyjnej jest to czynność 
warunkująca jej wniesienie. Na skutek złożenia przez stronę w terminie wniosku o 
sporządzenie i doręczenie uzasadnienia orzeczenia stronie jest doręczany odpis 
orzeczenia wraz z jego pisemnym uzasadnieniem, co ma na celu szczegółowe 
wyjaśnienie motywów wydanego orzeczenia (por. uzasadnienie uchwały Sądu 
Najwyższego z dnia 27 października 2005 r., III CZP 65/05, OSNC 2006, nr 3, poz. 
50). Złożenie takiego wniosku może, ale nie musi być związane z zamiarem strony 
zaskarżenia orzeczenia; wniosek o doręczenie uzasadnienia orzeczenia może 
złożyć także strona, która wygrała sprawę. Treść pisemnego uzasadnienia 
orzeczenia powinna przekonać stronę o trafności wydanego przez sąd orzeczenia, 
a w konsekwencji do rezygnacji przez nią z jego zaskarżenia albo przynajmniej 
ograniczenia jego zakresu. Pisemne uzasadnienie ma także ułatwić stronie 
zaskarżenie orzeczenia przez sprecyzowanie zarzutów wobec orzeczenia. 
Doręczenie stronie pisemnego uzasadnienia orzeczenia spełnia więc istotną funkcję 
w zakresie racjonalizacji i przyspieszenia postępowania odwoławczego. Z tych 
przyczyn wniosek o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia orzeczenia 
nie jest czynnością związaną z koniecznością uiszczenia wysokiej opłaty, w 
szczególności zależnej od wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu 
zaskarżenia. 
W poprzednio obowiązującej regulacji prawnej (por. art. 38 ust. 2 ustawy z 
dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, jedn. tekst: 
Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm. w związku z § 2 i 3 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 15 listopada 1996 r. w sprawie wysokości opłat 
kancelaryjnych w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 139, poz. 650 ze zm.) od 
omawianego wniosku były pobierane niskie opłaty kancelaryjne. Również w obecnie 
obowiązującym stanie prawnym ustawodawca dał wyraz temu, że – co do zasady – 

wniosek taki powinien podlegać opłacie kancelaryjnej, gdyż art. 4 ust. 3 u.k.s.c. 
stanowi, że nie podlega opłacie wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia 
oraz doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem zgłoszony w terminie 
tygodniowym od jego ogłoszenia. Zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty, 
przewidziane w wymienionym przepisie, dotyczy opłaty kancelaryjnej. A contrario 
nie jest to czynność procesowa, od której pobiera się opłatę stałą, stosunkową albo 
podstawową. Z kolei inne czynności procesowe stron mające wpływ na przebieg 
postępowania i merytoryczne rozpoznanie sprawy, skutkujące koniecznością 
wydania orzeczeń sądu podlegających zaskarżeniu, nie podlegają, co do zasady, 
opłacie kancelaryjnej. Okoliczności brane przez ustawodawcę pod uwagę przy 
zwalnianiu strony z obowiązku uiszczenia i tak niskiej opłaty kancelaryjnej od 
wniosku o doręczenie uzasadnienia orzeczenia, powinny być także uwzględniane 
przy rozważaniu właściwej podstawy prawnej dla obliczenia opłaty należnej od 
zażalenia na postanowienie odrzucające pismo obejmujące tę czynność procesową 
strony. Również zażalenie na to postanowienie nie powinno podlegać wysokiej 
opłacie, a taką jest zazwyczaj opłata zależna od wartości przedmiotu sporu albo 
zaskarżenia. 
Zastosowanie art. 19 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 18 u.k.s.c. prowadziłoby do 
tego, że jednakowa co do wysokości opłata byłaby pobierana od zażaleń 
kwestionujących odrzucenie wniosku o doręczenie wyroków, jak również innych 
zaskarżalnych orzeczeń rozstrzygających kwestie incydentalne, ogłoszonych na 
posiedzeniu jawnym, w tym wymienionych w art. 22 u.k.s.c. – niepozostających w 
związku z meritum sprawy – od których zażalenie podlega stałej, niewysokiej 
opłacie, oderwanej od wartości przedmiotu sporu albo wartości przedmiotu 
zaskarżenia. Prowadziłoby to do znacznego i nieuzasadnionego – przy 
uwzględnieniu rodzaju i stopnia skomplikowania materii rozstrzyganej w 
postanowieniu o odrzuceniu wniosku o doręczenie uzasadnienia – zróżnicowania 
wysokości opłat należnych od zażalenia na odrzucenie wniosku o doręczenie 
uzasadnienia jednego z tych orzeczeń oraz od zażalenia na jedno z rozstrzygnięć 
wymienionych w art. 22 u.k.s.c. Byłoby to sprzeczne z jednym z celów, jakie 
zamierzał osiągnąć ustawodawca ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach 
sądowych w sprawach cywilnych, tj. uzależnieniem wysokości opłaty od doniosłości 
i stopnia skomplikowania sprawy (por. Sejm IV kadencji, druk nr 2582). 

Przedstawione argumenty uzasadniają wniosek, że podstawą obliczenia 
opłaty od zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku o 
sporządzenie uzasadnienia orzeczenia w sprawach majątkowych nie powinna 
stanowić opłata obliczona zgodnie z art. 19 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 18 ust. 1 i 
art. 13 u.k.s.c. Nie wyłącza to możliwości zastosowania art. 14 ust. 1 u.k.s.c. także 
do opłat należnych od zażaleń (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 
października 2008 r., III CZP 88/08, oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego 
z dnia 16 marca 2007 r., III CZP 4/07, OSNC 2008, nr 2, poz. 18). Według art. 14 
ust. 1 u.k.s.c., opłatę podstawową pobiera się w sprawach, w których przepisy nie 
przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej. Przepis ten ma więc 
zastosowanie także do ustalenia opłaty należnej od zażalenia na postanowienie – 
wydane w sprawie majątkowej – odrzucające wniosek o sporządzenie uzasadnienia 
orzeczenia sądu. 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. podjął 
uchwałę, jak na wstępie.