III CZP 37/09

Uchwała z dnia 4 czerwca 2009 r., III CZP 37/09 
 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski 
Sędzia SN Marek Sychowicz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzycieli Banku Polska Kasa Opieki 
S.A., II Oddziału w S.S. i Banku BPH S.A. w K. przeciwko dłużnikom Maciejowi Ł. i 
Anecie M. z domu Ł. przy udziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w 
S. o egzekucję z nieruchomości, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 4 czerwca 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez 
Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 7 stycznia 2009 r.: 
„Czy wystarczającą podstawą uczestnictwa wierzyciela – Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych, realizującego należności z tytułu składek i innych 
świadczeń w ramach ubezpieczenia społecznego, w dokonywanym przez sąd 
podziale sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, jest administracyjny tytuł 
wykonawczy, czy też dla spełnienia wymogu art. 1036 k.p.c. w zakresie obowiązku 
przedłożenia przez zgłaszającego się wierzyciela tytułu wykonawczego konieczne 
jest uprzednie zaopatrzenie administracyjnego tytułu wykonawczego w sądową 
klauzulę wykonalności?" 
podjął uchwałę: 
 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel należności z tytułu 
składek na ubezpieczenie społeczne i innych świadczeń, dla których droga 
egzekucji sądowej jest dopuszczalna, zgłaszając uczestnictwo w podziale 
sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości (art. 1036 k.p.c.), spełnia 
wymaganie polegające na złożeniu tytułu wykonawczego tylko wtedy, gdy 
administracyjny tytuł wykonawczy jest zaopatrzony w sądową klauzulę 
wykonalności. 
 
Uzasadnienie 
 

Przedstawione do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. zagadnienie 
prawne powstało w sprawie, w której Sąd pierwszej instancji zatwierdził plan 
podziału sumy uzyskanej w egzekucji z nieruchomości, pomijając w nim, zgłoszone 
w postępowaniu podziałowym, należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 
tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz 
Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Sąd Rejonowy 
uzasadnił to rozstrzygnięcie stwierdzeniem, że administracyjnym tytułom 
wykonawczym, przedłożonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie została 
nadana klauzula wykonalności. 
Rozpoznając zażalenie, Sąd Okręgowy powziął wątpliwości co do rozumienia 
użytego w art. 1036 k.p.c. pojęcia „tytuł wykonawczy”. Stwierdził, że można bronić 
poglądu, iż występujące w nim pojęcie „tytuł wykonawczy” ma taką samą treść, jak 
termin „tytuł wykonawczy”, którym posługuje się art. 776 k.p.c., co oznacza, że jest 
nim tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Wychodząc jednak z 
założenia, że uczestnictwo w podziale sumy uzyskanej z egzekucji nie jest tożsame 
z prowadzeniem egzekucji, a zarazem mając na względzie, iż art. 1036 k.p.c. nie 
określa, o jaki tytuł wykonawczy chodzi, możliwa jest również – zważywszy na 
jednolitość systemu prawa cywilnego i administracyjnego – wykładnia obejmująca 
tym terminem sam administracyjny tytuł wykonawczy, a więc tytuł niezaopatrzony w 
sądową klauzulę wykonalności. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
(...) Przed wejściem w życie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o zmianie 
ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw 
(Dz.U. Nr 125, poz. 1368 – dalej: „ustawa z dnia 6 września 2001 r.”) nie było 
możliwości prowadzenia egzekucji z nieruchomości w ramach administracyjnego 
postępowania egzekucyjnego. Według wówczas obowiązującego art. 70 (przed 
zmianą numeracji – art. 67) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu 
egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. 
– dalej: „u.p.e.a.”), administracyjny organ egzekucyjny – w razie spełnienia 
przesłanek określonych w tym przepisie – mógł wystąpić do komornika sądowego o 
przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości dłużnika w trybie sądowym. Na tle tego 
przepisu oraz art. 26 § 1 i 2 u.p.e.a. w literaturze prawniczej i orzecznictwie Sądu 
Najwyższego przyjmowano, że wierzyciel mógł nie tylko żądać wszczęcia egzekucji 
z nieruchomości, ale także przyłączyć się do niej bądź przyłączyć się do podziału 

sumy uzyskanej z egzekucji (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1995 r., 
III CZP 71/95, OSP 1996, nr 2, poz. 30 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 
dnia 11 lutego 2000 r., III CKN 731/99, OSNC 2000, nr 9, poz. 159 i z dnia 22 
stycznia 2003 r., IV CKN 1683/00, OSP 2005, nr 1, poz. 2). 
Po zmianach dokonanych ustawą z dnia 6 września 2001 r. sądowe i 
administracyjne postępowania egzekucyjne są postępowaniami odrębnymi i 
autonomicznymi; pierwsze służy przymusowej realizacji obowiązków o charakterze 
cywilnym, drugie zaś administracyjnym. Autonomia ta obejmuje również fazę 
postępowania podziałowego z tym skutkiem, że wierzyciele należności 
podlegających egzekucji administracyjnej nie tylko nie mogą wszcząć ani 
przyłączyć się do egzekucji sądowej (zająć pozycji wierzyciela egzekwującego), 
lecz także nie mogą wziąć udziału w podziale sumy uzyskanej z tej egzekucji. 
W celu zapewnienia uczestnictwa w podziale wierzyciele ci powinny wykorzystać 
instytucję zbiegu egzekucji (art. 773 k.p.c.). Przypadki, w których w podziale sumy 
uzyskanej z egzekucji sądowej biorą udział wierzyciele należności 
publicznoprawnych dotyczą przede wszystkim wierzycieli, na rzecz których 
ustanowiono zabezpieczenie materialnoprawne – hipotekę (art. 1036 k.p.c.), gdy 
chodzi zaś o egzekucję z ruchomości – zastaw skarbowy (art. 1030 k.p.c.). 
Przypadki te potraktować należy jako wyjątki, nie zaś za podstawę do dalszych 
uogólnień, których konsekwencją byłaby zgoda na zaspokajanie w podziale sumy 
uzyskanej z egzekucji sądowej wszelkich długów egzekwowanego dłużnika bez 
względu na ich cywilnoprawną lub publicznoprawną naturę (por. uzasadnienie 
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2007 r., III CZP 114/07, OSNC 2009, 
nr 1, poz. 1). 
Tezy zaprezentowane w powołanej uchwale, które Sąd Najwyższy w składzie 
rozstrzygającym przedstawione zagadnienie prawne aprobuje, nie przesądzają 
kierunku prowadzącego do jego rozstrzygnięcia. Stanowią jedynie punkt wyjścia do 
dalszych rozważań, należy bowiem pamiętać, że należności z tytułu składek 
należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych mogą być zaspokajane zarówno w 
postępowaniu egzekucyjnym sądowym, jak i w postępowaniu egzekucyjnym w 
administracji, co wyraźnie rozstrzyga art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, 
poz. 74 ze zm. – dalej: „u.s.u.s.”; por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 
2008 r., III CZP 150/07, OSNC 2009 nr 3, poz. 41). Należy dodać, że de lege lata 

alternatywa pomiędzy sądowym i administracyjnym trybem egzekucji istnieje w 
odniesieniu do składek na ubezpieczenie społeczne (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), 
zdrowotne (art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki 
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 
164, poz.1027 ze zm.) oraz na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń 
Pracowniczych (art. 30 ust. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń 
przewidzianych w razie niewypłacalności pracodawcy, Dz.U. Nr 158, poz. 1121), nie 
dotyczy natomiast składek na Fundusz Pracy, które podlegają zaspokojeniu w 
trybie egzekucji administracyjnej (art. 107 ust. 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o 
promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jedn. tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 69, 
poz. 415). Wskazane rozróżnienie jest istotne, w sprawie rozpoznawanej przez Sąd 
Okręgowy wnioskiem wierzyciela o zaspokojenie należności w podziale sumy 
uzyskanej z egzekucji objęte zostały również składki na Fundusz Pracy. Kwestii tej 
– jak się wydaje – nie dostrzegł Sąd Okręgowy, traktując na równi wszystkie 
należności zgłoszone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do zaspokojenia w 
podziale. 
Okoliczność, że art. 24 ust. 2 u.s.u.s. otwiera drogę egzekucji sądowej dla 
należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (z wyjątkiem składki na Fundusz 
Pracy) rodzi pytanie, czy w razie wyboru przez wierzyciela egzekucji sądowej jako 
trybu ich zaspokojenia, wystarczający jest – do prowadzenia tej egzekucji – 
administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony przez dyrektora oddziału Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych, który zgodnie z art. 19 § 4 u.p.e.a. jest szczególnym 
organem egzekucji administracyjnej, uprawnionym do prowadzenia egzekucji 
należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności 
pochodnych od składek sposobami wymienionymi w tym przepisie, czy też 
administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony przez dyrektora Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych ma z punktu widzenia egzekucji sądowej jedynie status 
tytułu egzekucyjnego (art. 777 § 1 pkt 3 k.p.c.) i do wszczęcia na jego podstawie 
egzekucji sądowej niezbędne jest uzyskanie klauzuli wykonalności (art. 776 k.p.c.). 
W uchwałach z dnia 23 maja 2003 r., III CZP 27/03 (OSNC 2004, nr 3, poz. 
37) oraz z dnia 16 października 2008 r., III CZP 99/08 (OSNC 2009, nr 10, poz. 
133) Sąd Najwyższy uznał, że z punktu widzenia egzekucji sądowej administracyjne 
tytuły wykonawcze pochodzące od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy 
kwalifikować jako inne akty, które z mocy ustawy podlegają egzekucji sądowej (art. 

777 § 1 pkt 3 k.p.c.). Stanowisko to należy podzielić, trudno bowiem dopatrzyć się 
podstaw prawnych, dla których administracyjny tytuł wykonawczy obejmujący 
należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych miałby być dla egzekucji sądowej 
czymś więcej niż tylko tytułem egzekucyjnym. Artykuł 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazuje 
jedynie na prawo wyboru między trybem egzekucji administracyjnej i sądowej, nie 
określa natomiast podstawy egzekucji, a tym bardziej nie zmienia katalogu podstaw 
egzekucji sądowej określonych w kodeksie postępowania cywilnego. Zmiana 
brzmienia art. 70 u.p.e.a. spowodowała, że rozróżnianie w egzekucji sądowej 
statusu administracyjnych tytułów wykonawczych pochodzących od wierzyciela 
będącego administracyjnym organem egzekucyjnym i pochodzących od wierzyciela 
niebędącego takim organem, utraciło rację bytu. De lege lata brak zatem podstaw 
do wyodrębnienia szczególnej grupy administracyjnych tytułów wykonawczych, 
które ex lege są tytułami wykonawczymi w egzekucji sądowej ze względu na 
charakter organu, od którego pochodzą. Uznanie na gruncie egzekucji sądowej 
administracyjnego tytułu wykonawczego pochodzącego od Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych tylko za tytuł egzekucyjny prowadzi do wniosku, że do wszczęcia i 
prowadzenia egzekucji sądowej Zakład musi uzyskać klauzulę wykonalności (art. 
776 k.p.c.). 
Wniosek ten, istotny z punktu widzenia analizowanego zagadnienia prawnego, 
nie ma jednak przesądzającego znaczenia dla jego rozstrzygnięcia, gdyż 
zagadnienie prawne nie obejmuje sytuacji, w której Zakład Ubezpieczeń 
Społecznych wnosi o wszczęcie egzekucji sądowej z nieruchomości, ani też 
sytuacji, w której Zakład przyłącza się do toczącego się postępowania 
egzekucyjnego (art. 927 k.p.c.). Zagadnienie prawne powstało w sprawie, w której 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych – jako wierzyciel składający administracyjny tytuł 
wykonawczy z dowodem doręczenia dłużnikowi wezwania do zapłaty (art.1036 
k.p.c.) – zmierza jedynie do zaspokojenia swojej należności w podziale sumy 
uzyskanej z egzekucji sądowej. 
Za przyjęciem jednakowej oceny prawnej wszystkich wskazanych sytuacji, a 
więc uznaniem, że także składany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w trybie 
art.1036 k.p.c. administracyjny tytuł wykonawczy powinien być zaopatrzony w 
sądową klauzulę wykonalności przemawia przede wszystkim wykładnia 
gramatyczna, trzeba się bowiem zgodzić z poglądem, że pojęcie „tytuł wykonawczy” 
użyte w tym przepisie powinno być rozumiane w taki sam sposób, w jaki definiuje je 

art. 776 zdanie drugie k.p.c. Odstępstwo od tej reguły wymagałoby wyraźnego 
przepisu, za który nie można uznać ani art. 1030 k.p.c., określającego krąg 
podmiotów uczestniczących w podziale sumy uzyskanej z egzekucji z 
wynagrodzenia za pracę, ani art. 1036 k.p.c. Charakter art. 776 zdanie drugie k.p.c. 
jako wyrażającego definicję legalną – obowiązującą w całym sądowym 
postępowaniu egzekucyjnym – silnie podkreśla judykatura Sądu Najwyższego na tle 
wymagań, którym musi odpowiadać wniosek organu administracyjnego lub 
wierzyciela administracyjnego o wyjawienie majątku. Sąd Najwyższy konsekwentnie 
stoi na stanowisku, że tytułem wykonawczym w rozumieniu art. 914 k.p.c. może być 
jedynie tytuł określony w art. 776 k.p.c., ponieważ odmienne pojmowanie 
tożsamych określeń użytych w tych przepisach nie znajduje uzasadnienia (uchwały 
Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2003 r., III CZP 98/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 
148 i z dnia 20 lipca 1995 r., III CZP 90/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 171). 
Także argumenty wypływające z wykładni historycznej przemawiają za 
prezentowanym stanowiskiem. Zawarte w art. 799 d.k.p.c. wymaganie 
przedstawienia tytułu wykonawczego oznaczało, że do uczestnictwa w podziale 
nieodzowny był tytuł wykonawczy, nie zaś tytuł egzekucyjny. Można stąd 
wyprowadzić wniosek, że w art. 799 d.k.p.c. – co należałoby odnieść również do art. 
1036 k.p.c. – chodziło nie o dokument potwierdzający samo istnienie wierzytelności, 
bo do tego wystarczający byłby tytuł egzekucyjny, lecz o dokument, z którego 
wynika uprawnienie do prowadzenia egzekucji. Takim dokumentem w sądowym 
postępowaniu egzekucyjnym jest niewątpliwie tytuł wykonawczy określony w art. 
776 zdanie drugie k.p.c. 
Pojawiający się w literaturze, a także orzecznictwie argument, że uczestnictwo 
w podziale nie jest tożsame z prowadzeniem egzekucji, nie może skłaniać do 
odmiennych wniosków. Jest poza sporem, że postępowanie podziałowe, choć 
dochodzi do skutku po ukończeniu egzekucji, jest elementem postępowania 
egzekucyjnego, które zmierza do uzyskania konkretnych kwot i wydania ich 
wierzycielowi, co w określonych przypadkach zakłada konieczność 
przeprowadzenia podziału (art. 1023 k.p.c.). Chcąc uzyskać zaspokojenie wierzyciel 
może zdecydować się na wszczęcie oraz prowadzenie egzekucji i zachować w ten 
sposób wpływ na jej tok oraz szansę na zaspokojenie w wyższej kategorii (art. 1025 
§ 1 pkt 9 k.p.c.) albo oczekiwać na spieniężenie przedmiotu egzekucji i wziąć udział 
w podziale. Z funkcjonalnego punktu widzenia prowadzenie egzekucji i zgłoszenie 

wierzytelności do zaspokojenia w podziale mają zatem ten sam cel; przyłączenie 
się wierzyciela do podziału w istocie ma takie same skutki, jak złożenie wniosku o 
wszczęcie egzekucji. 
Podniesiona w literaturze kwestia szerokiego rozumienia tytułu wykonawczego 
na tle art. 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. 
Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej: "u.k.w.h.") daje się wytłumaczyć kontekstem 
językowym, w jakim pojęcie to zostało użyte. W przepisie tym mowa jest bowiem 
nie o tytule wykonawczym w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego lub 
przepisów o sądowym postępowaniu egzekucyjnym, lecz o tytule wykonawczym 
określonym „w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym”, bez wskazania, o jakie 
postępowanie egzekucyjne chodzi. Poza tym, podstawa wpisu hipoteki 
przymusowej do księgi wieczystej została uregulowana poza kodeksem, co 
sprawia, że definicja zawarta w art. 776 k.p.c. nie ma w tej sytuacji takiej samej siły 
oddziaływania. 
Do innych wniosków nie skłania również argument, że postępowanie 
klauzulowe w rozważanym przypadku prowadziłoby do przedłużenia postępowania. 
Jest oczywiste, że sprawność egzekucji jest warunkiem sine qua non uznania 
ochrony prawnej udzielanej w postępowaniu cywilnym za należytą. Pomijając 
postanowienie z dnia 22 stycznia 2003 r., IV CKN 1683/00 (OSP 2005, nr 1, poz. 2), 
w którym posłużono się tym argumentem, orzecznictwo Sądu Najwyższego jest 
ostrożne w odstępowaniu od wymagań o charakterze konstrukcyjnym w imię 
przyspieszenia postępowania (por. uchwała z dnia 24 marca 2007 r., III CZP 10/06, 
OSNC 2007, nr 1, poz.10). 
Ponadto należy zważyć, że gdy do zaspokojenia w podziale sumy uzyskanej 
w egzekucji sądowej należności podlegających egzekucji administracyjnej droga 
egzekucji sądowej jest niedopuszczalna z zastrzeżeniem określonych wyjątków, co 
podkreślił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 14 grudnia 2007 r., III CZP 114/07, 
musi istnieć odpowiednie postępowanie, zapewniające możliwość przesądzenia, 
czy administracyjny tytuł wykonawczy opiewa na taką należność, której 
zaspokojenie w egzekucji sądowej jest w ogóle dopuszczalne. O tym właśnie 
powinien orzekać sąd w postępowaniu klauzulowym, badając, czy przedłożony 
administracyjny tytuł wykonawczy jest aktem, który z mocy ustawy podlega 
wykonaniu w drodze egzekucji sądowej (art. 777 § 1 pkt 3 k.p.c.). 

Przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, że Zakład Ubezpieczeń 
Społecznych jako wierzyciel należności z tytułu składek na ubezpieczenie 
społeczne i innych świadczeń, dla których droga egzekucji sądowej jest 
dopuszczalna, zgłaszając uczestnictwo w podziale sumy uzyskanej z egzekucji z 
nieruchomości (art.1036 k.p.c.), spełnia wymaganie polegające na złożeniu tytuł 
wykonawczego tylko wtedy, gdy administracyjny tytuł wykonawczy jest zaopatrzony 
w sądową klauzulę wykonalności. 
Z tych przyczyn należało podjąć uchwałę, jak wyżej (art. 390 § 1 k.p.c.).