III CZP 35/07

Uchwała z dnia 16 maja 2007 r., III CZP 35/07 
 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krzysztofa S. i Jadwigi S. przeciwko 
Gminie Miejskiej K. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 16 maja 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 2 lutego 2007 r.: 
„Czy w sprawie o zwrot części opłaty za kartę pojazdu pobranej na podstawie 
§ 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie 
wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137, poz. 1310) dopuszczalna jest 
droga sądowa, a w razie pozytywnej odpowiedzi czy istniał w dniu 22 lutego 2006 r. 
obowiązek złożenia opłaty od karty pojazdu w kwocie 500 zł w sytuacji, gdy w dniu 
17 stycznia 2006 r. Trybunał Konstytucyjny do sygn. U 6/04 stwierdził niezgodność 
powołanego wyżej rozporządzenia z Konstytucją przy jednoczesnym odroczeniu 
utraty mocy obowiązującej przepisu rozporządzenia z dniem 1 maja 2006 r.?” 
podjął uchwałę: 

 
Dopuszczalna jest droga sądowa do dochodzenia roszczenia o zapłatę, 
którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie karty 
pojazdu, określonej w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 
28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137, 
poz. 1310); 
odmówił udzielenia odpowiedzi w pozostałym zakresie. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia wyrokiem z dnia 24 lipca 2006 r. 
zasądził na rzecz powodów Krzysztofa S. i Jadwigi S. od pozwanej Gminy Miejskiej 
K. kwotę 425 zł wraz z należnościami ubocznymi. Ustalił, że powodowie w dniu 22 
lutego 2006 r. uiścili opłatę w wysokości 500 zł za wydanie tzw. karty pojazdu, który 
kupili wcześniej na terenie Niemiec. Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r. Trybunał 
Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjny § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra 
Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu 
(Dz.U. Nr 137, poz. 1310 – dalej "rozporządzenie z 2003 r."), orzekając, że przepis 
ten traci moc z dniem 1 maja 2006 r. Sąd Rejonowy uznał, że skoro w chwili, w 
której powodowie dokonali opłaty za kartę pojazdu, przepis ustanawiający 
obowiązek jej uiszczenia został już uznany za niekonstytucyjny, to odpadła 
podstawa świadczenia w tym zakresie. Powodowie zasadnie domagali się zatem 
zasądzenia kwoty 425 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą przez nich 
zapłaconą a ustaloną w później wydanych przepisach wysokością opłaty za kartę 
pojazdu w wysokości 75 zł. 
Sąd Okręgowy w Krakowie, rozpoznając apelację strony pozwanej, powziął 
wątpliwość co do dopuszczalności drogi sądowej w sprawie o zwrot części opłaty za 
kartę pojazdu oraz uznał za budzące wątpliwość zagadnienie, czy w okresie 
pomiędzy datą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. a datą 
utraty mocy obowiązującej przepisu, którego wyrok ten dotyczył, istniał obowiązek 
uiszczenia opłaty za kartę pojazdu pobieranej na jego podstawie i zagadnienia te na 
podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

Wątpliwości prawne Sądu Okręgowego wzbudziło przede wszystkim 
zagadnienie dopuszczalności drogi sądowej w sprawie o zwrot części opłaty 
pobranej za wydanie karty pojazdu na podstawie rozporządzenia z 2003 r.  
Uwzględniając, że opłata za kartę pojazdu, której charakter upodabnia ją do 
podatku, ma jednocześnie cechy świadczenia ekwiwalentnego, a przepisy 
rozporządzenia przewidującego obowiązek jej uiszczenia nie określały trybu zwrotu 
pobranej opłaty, oraz fakt, że powodowie jako podstawę swojego żądania wskazali 
zwrot nienależnego świadczenia, Sąd drugiej instancji wyraził ocenę, że powyższe 
wskazuje na dopuszczalność drogi sądowej dla roszczenia dochodzonego przez 
powodów. Ocena ta jest trafna, a jej argumentacja wymaga jedynie uzupełnienia. 
Powodowie twierdzili, że opłata pobrana na podstawie niekonstytucyjnego 
przepisu stanowiła świadczenie nienależne i na tej podstawie domagali się 
zasądzenia kwoty odpowiadającej części tej opłaty. Wskazali zatem na zdarzenie, 
które w ich ocenie było źródłem roszczenia cywilnoprawnego i odpowiednio 
sformułowali żądanie pozwu. Tak sformułowana treść żądania pozwu i okoliczności 
faktyczne powołane dla jego uzasadnienia, które mogą być cywilnoprawnym 
źródłem roszczenia, stanowią dostateczne oparcie dla dopuszczalności drogi 
sądowej. Odrębnym zagadnieniem jest natomiast, czy tak sformułowane roszczenie 
rzeczywiście po stronie powodów istnieje (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 
dnia 22 kwietnia 1998 r., I CKN 1000/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 6, i z dnia 10 
marca 1999 r., II CKN 340/ 98, OSNC 1999, nr 9, poz. 161, oraz uchwałę składu 
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r., III CZP 121/05, 
OSNC 2006, nr 11, poz. 178). 
W rozpoznawanej sprawie za dopuszczalnością drogi sądowej przemawia 
dodatkowo okoliczność, że nie ma podstaw do stosowania do dochodzonego przez 
powodów roszczenia przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja 
podatkowa (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Opłaty za wydanie 
karty pojazdu nie zostały wymienione w art. 2 § 1 tej ustawy. Nie może mieć do nich 
zastosowania także art. 2 § 2, gdyż dotyczy on opłat oraz niepodatkowych 
należności budżetu państwa, a opłaty za kartę pojazdu są należnościami 
stanowiącymi dochody samorządu terytorialnego. Nienależnie pobrane opłaty za 
kartę pojazdu nie mogą być zatem traktowane jako nadpłaty podatku podlegające 
szczególnemu unormowaniu w zakresie zasad i trybu ustalania nadpłaty 
podatkowej i jej zwrotu, co wyłączałoby dla ich dochodzenia drogę sądową (por. 

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2003 r., III CZP 84/03, OSNC 2005, 
nr 1, poz. 5). Wysokość opłaty za kartę pojazdu nie jest też określana w drodze 
decyzji administracyjnej, co wyłącza możliwość zastosowania instytucji wznowienia 
postępowania administracyjnego dla prawidłowego określenia jej wysokości. 
Uwzględniając dodatkowo, że w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r.– Prawo o ruchu 
drogowym (Dz.U. Nr 98, poz. 602 ze zm.) także nie uregulowano na zasadach 
szczególnych kwestii związanych ze zwrotem opłaty za kartę pojazdu, należy 
przyjąć, iż roszczenia o zwrot części opłaty jako nienależnego świadczenia można 
dochodzić na drodze sądowej. 
Drugie zagadnienie dotyczy problematyki związanej z odroczeniem przez 
Trybunał Konstytucyjny utraty mocy § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. 
W rozpoznawanej sprawie opłata za kartę pojazdu została pobrana po wydaniu 
wyroku przez Trybunał Konstytucyjny i przed upływem określonego przez Trybunał 
terminu utraty mocy przepisu. Sąd drugiej instancji powziął wątpliwość, czy 
powołany przepis mógł mieć zatem zastosowanie. (...) 
Kwestii tej dotyczył wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 r., 
IV CSK 28/06 (OSNC 2007, nr 2, poz. 31), w którym stwierdzono, że w razie 
odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny mocy obowiązującej przepisu uznanego 
za niezgodny z Konstytucją, sąd powinien stosować wadliwą normę prawną przy 
podejmowaniu rozstrzygnięć, które zapadają po utracie mocy obowiązującej 
przepisu, dla oceny zdarzeń, które nastąpiły przed tą datą. Odmienny pogląd Sąd 
Najwyższy wyraził w wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r., I CK 457/04 (nie publ.).  
Sąd Najwyższy w obecnym składzie, opowiadając się za zasadnością 
stanowiska zajętego w wyroku z dnia 20 kwietnia 2006 r. , IV CSK 28/06, miał na 
względzie, że Trybunał Konstytucyjny niewątpliwie ma kompetencję do określenia 
chwili utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (art. 190 pkt 3 Konstytucji). W 
takim wypadku przepis uznany za niekonstytucyjny pozostaje w systemie prawnym 
aż do upływu terminu określonego przez Trybunał Konstytucyjny. Trudno zatem co 
do zasady kwestionować skuteczność oddziaływania takiego przepisu, pomimo 
uznania jego niekonstytucyjności. 
Ocena ta nie jest jednak wystarczająca do rozstrzygnięcia przedstawionego 
przez Sąd Okręgowy zagadnienia, czy na skutek obowiązywania § 1 ust. 1 
rozporządzenia z 2003 r., w dniu 22 lutego 2006 r. istniał obowiązek uiszczenia 
opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł. Przy rozpoznaniu tej kwestii nie można  

pomijać obowiązku uiszczenia opłaty za kartę pojazdu zakupionego na terenie 
państwa należącego do Unii Europejskiej i sprowadzonego do Polski już w okresie 
jej członkostwa w Unii Europejskiej. Okoliczność ta wymagała oceny zgodności 
przepisu przewidującego uiszczenie przez kupującego opłaty za kartę pojazdu z 
prawem wspólnotowym, czego Sąd Okręgowy nie uczynił. Wymaga podkreślenia, 
że w przypadku sprzeczności przepisu regulującego pobieranie opłaty za kartę 
pojazdu z prawem wspólnotowym ocena, że skutki wyroku Trybunału 
Konstytucyjnego odraczającego utratę mocy obowiązującej przepisu mają charakter 
prospektywny, nie wyłącza możliwości dochodzenia roszczenia związanego z 
pobraniem takiej opłaty. 
Należało również uwzględnić, że przepis uznany wyrokiem Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. za niekonstytucyjny był przepisem rangi 
podustawowej. Oznacza to konieczność rozważenia, czy mimo prospektywnego 
skutku dotyczącego go wyroku, istniały podstawy do odmowy jego zastosowania 
przez Sąd w rozpoznawanej sprawie, co miało dla jej rozstrzygnięcia istotne 
znaczenie. Problem ten nie był przedmiotem rozważań Sądu drugiej instancji ani 
zagadnienia prawnego dotyczącego obowiązku uiszczenia opłaty za kartę pojazdu 
należnej na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny. Podkreślenia 
wymaga fakt, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 
2006 r., II OSK 1403/05 ("Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2007, 
nr 1, s. 136) stwierdzono, iż sąd może odmówić zastosowania przepisu 
rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją, również w okresie odroczenia utraty 
mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału 
Konstytucyjnego. Zasygnalizowania wymaga także stanowisko zajmowane w tym 
zakresie przez Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 7 marca 2003 r., III RN 33/02, 
(OSNP 2004, nr 7, poz. 111) i z dnia 9 czerwca 2005 r., V KK 41/05 (OSNKW 2005, 
nr 9, poz. 83). 
Z tych względów Sąd Najwyższy, orzekając na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., 
podjął uchwałę, jak na wstępie, a w pozostałym zakresie odmówił jej podjęcia.