III CZP 34/06

Sąd Najwyższy2006-06-07
SNinneprawo upadłościoweWysokanajwyższy
prawo upadłościowekoszty sprzedażywierzytelności zabezpieczonehipotekanieruchomościkoszty utrzymaniapodatek od nieruchomościwieczyste użytkowanie

Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że opłaty za użytkowanie wieczyste, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie mienia i ochrona nieruchomości nie należą do kosztów związanych ze sprzedażą w rozumieniu Prawa upadłościowego i naprawczego.

Sprawa dotyczyła wykładni art. 345 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, a konkretnie tego, czy pojęcie 'koszty związane ze sprzedażą' obejmuje jedynie koszty bezpośrednio związane z czynnością sprzedaży, czy także koszty utrzymania nieruchomości, takie jak podatek od nieruchomości czy opłaty za użytkowanie wieczyste. Sąd Najwyższy, analizując przepisy i dotychczasowe orzecznictwo, uznał, że do kosztów tych nie należą wydatki z tytułu opłaty za użytkowanie wieczyste, podatku od nieruchomości, ubezpieczenia mienia oraz ochrony nieruchomości, podkreślając brak bezpośredniego związku przyczynowego tych wydatków ze sprzedażą.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 czerwca 2006 r. (sygn. III CZP 34/06) rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące wykładni art. 345 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze. Sprawa dotyczyła tego, czy pojęcie 'koszty związane ze sprzedażą' obciążonego hipoteką prawa użytkowania wieczystego i związanego z nim prawa własności budynków obejmuje jedynie koszty bezpośrednio związane z czynnością sprzedaży, czy również koszty utrzymania nieruchomości, takie jak opłaty za użytkowanie wieczyste, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie mienia oraz ochrona nieruchomości. Sąd Najwyższy, po analizie przepisów prawnych, piśmiennictwa i dotychczasowego orzecznictwa, stwierdził, że zwrot 'koszty związane ze sprzedażą' należy interpretować wąsko. Podkreślono, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy ponoszeniem opłat za użytkowanie wieczyste, podatku od nieruchomości, ubezpieczenia mienia czy ochrony nieruchomości a samą czynnością sprzedaży. Obowiązki te wynikają z odrębnych zobowiązań cywilnoprawnych lub podatkowych i nie są sprzężone ze sprzedażą. W związku z tym, Sąd Najwyższy orzekł, że wymienione wydatki nie należą do kosztów związanych ze sprzedażą w rozumieniu art. 345 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, co oznacza, że nie mogą być zaspokojone z sumy uzyskanej ze sprzedaży przedmiotu obciążonego przed zaspokojeniem wierzycieli hipotecznych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Pojęcie 'koszty związane ze sprzedażą' w rozumieniu art. 345 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego nie obejmuje wydatków z tytułu opłaty za użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej, podatku od nieruchomości, ubezpieczenia mienia oraz ochrony nieruchomości.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy ponoszeniem opłat za użytkowanie wieczyste, podatku od nieruchomości, ubezpieczenia mienia czy ochrony nieruchomości a samą czynnością sprzedaży. Obowiązki te wynikają z odrębnych zobowiązań cywilnoprawnych lub podatkowych i nie są sprzężone ze sprzedażą. Interpretacja językowa i funkcjonalna przepisu przemawia za wąskim rozumieniem 'kosztów związanych ze sprzedażą'.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strona wygrywająca

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w L.

Strony

NazwaTypRola
"A.C." S.A. w L.spółkaupadły
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w L.instytucjawierzyciel

Przepisy (29)

Główne

Pr.u.n. art. 345 § 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Pojęcie 'koszty związane ze sprzedażą' obejmuje jedynie koszty bezpośrednio związane z czynnością sprzedaży, a nie koszty utrzymania przedmiotu sprzedaży.

Pr.u.n. art. 345 § 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Pomocnicze

k.p.c. art. 390 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Pr.u.n. art. 222 § 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Pr.upadł. art. 117 § § 4

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe

Ustawa z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów

Pr.upadł. art. 118

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe

d.k.p.c. art. 800 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Pr.upadł. art. 118 § 2

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe

Pr.upadł. art. 204 § 1

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe

Ustawa z dnia 31 lipca 1997 r. o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe i niektórych innych ustaw

Pr.u.n. art. 336

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Pr.u.n. art. 346

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Pr.u.n. art. 339

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

k.p.c. art. 969 § 3

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 254 § 4

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 277

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 858 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 872 § 4

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 1855

Kodeks postępowania cywilnego

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 listopada 2005 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce gruntami art. 73 § 5

Pr.u.n. art. 306

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Pr.u.n. art. 320 § 2

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Pr.u.n. art. 320 § 6

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Pr.u.n. art. 179 § 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Pr.u.n. art. 179 § 3

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Pr.u.n. art. 320

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Pr.u.n. art. 230 § 3

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Argumenty

Skuteczne argumenty

Koszty utrzymania nieruchomości (opłaty za użytkowanie wieczyste, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie, ochrona) nie są bezpośrednio związane ze sprzedażą i nie powinny obciążać sumy uzyskanej ze sprzedaży przed wierzycielami hipotecznymi.

Odrzucone argumenty

Koszty utrzymania nieruchomości, jako ponoszone w trakcie procesu sprzedaży, powinny być zaliczone do kosztów związanych ze sprzedażą, zgodnie z szerszą wykładnią art. 345 ust. 1 Pr.u.n.

Godne uwagi sformułowania

pojęcie 'koszty związane ze sprzedażą' winno być rozumiane w sposób szerszy nie należą wydatki z tytułu opłaty za użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej, podatku od nieruchomości, ubezpieczenia mienia oraz ochrony nieruchomości brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy ponoszeniem opłat za użytkowanie wieczyste, podatku od nieruchomości, ubezpieczenia mienia czy ochrony nieruchomości a samą czynnością sprzedaży

Skład orzekający

Iwona Koper

przewodniczący

Jan Górowski

członek

Hubert Wrzeszcz

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia pojęcia 'koszty związane ze sprzedażą' w postępowaniu upadłościowym, w szczególności w kontekście nieruchomości obciążonych hipoteką."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji w postępowaniu upadłościowym, gdzie sprzedawane jest prawo użytkowania wieczystego i związane z nim budynki, obciążone hipoteką.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego w postępowaniach upadłościowych, które ma bezpośrednie przełożenie na zaspokojenie wierzycieli hipotecznych i koszty ponoszone przez masę upadłości. Wykładnia przepisu jest kluczowa dla praktyków.

Czy opłaty za wieczyste użytkowanie i podatek od nieruchomości to koszty sprzedaży w upadłości?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Uchwała z dnia 7 czerwca 2006 r., III CZP 34/06 
 
Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący) 
Sędzia SN Jan Górowski 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie upadłości "A.C." S.A. w L. w przedmiocie zażalenia 
wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w L. na postanowienie 
sędziego-komisarza z dnia 9 grudnia 2005 r. oddalające zarzuty wierzyciela 
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w L. przeciwko planowi podziału 
funduszów uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości położonej w L. przy ul. T. nr 
11, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 7 czerwca 
2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Rejonowy w Lublinie 
postanowieniem z dnia 21 marca 2006 r.: 
„Czy w świetle art. 345 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo 
upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.) pojęcie "koszty związane 
ze sprzedażą" obejmuje jedynie koszty bezpośrednio związane z czynnością 
sprzedaży rzeczy lub prawa rzeczowo obciążonego, czy też pojęcie to winno być 
rozumiane w sposób szerszy, tj. obejmujący wszelkie wydatki związane z 
przedmiotem sprzedaży, w tym koszty jego utrzymania, zabezpieczenia, a w 
odniesieniu do nieruchomości koszty związane z podatkiem od nieruchomości i 
opłaty z tytułu wieczystego użytkowania gruntu?” 
podjął uchwałę: 

 
Do kosztów związanych ze sprzedażą – w rozumieniu art. 345 ust. 1 
ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 
60, poz. 535 ze zm.) – obciążonego hipoteką prawa użytkowania wieczystego i 
związanego z nim prawa własności budynków i innych urządzeń nie należą 
wydatki z tytułu opłaty za użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej, 
podatku od nieruchomości, ubezpieczenia mienia oraz ochrony 
nieruchomości. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2005 r. sędzia-komisarz oddalił zarzuty 
wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w L. przeciwko planowi 
podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży obciążonego hipoteką prawa użytkowania 
wieczystego i związanego z nim prawa własności budynków i innych urządzeń (art. 
350 w związku z art. 339 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i 
naprawcze, Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm. – dalej: "Pr.u.n."). W zażaleniu wierzyciel 
zarzucił naruszenie art. 345 ust. 1 Pr.u.n., polegające na uznaniu, że w planie 
podziału sumy uzyskanej ze zbycia wymienionych praw podlegają uwzględnieniu 
jako koszty związane ze sprzedażą opłaty za użytkowanie wieczyste nieruchomości 
gruntowej, podatek od nieruchomości, wydatki z tytułu ubezpieczenia mienia i 
koszty ochrony nieruchomości. 
Sąd Rejonowy, rozpoznając zażalenie, przedstawił – na podstawie art. 390 § 1 
k.p.c. w związku z art. 222 ust. 1 Pr.u.n. – przytoczone na wstępie zagadnienie 
prawne. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Wykładnia art. 345 ust. 1 Pr.u.n. nie była dotychczas przedmiotem rozważań 
Sądu Najwyższego, poszukiwanie odpowiednich wypowiedzi w orzecznictwie z 
okresu obowiązywania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 
października 1934 r. – Prawo upadłościowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118 poz. 
512 ze zm. – dalej: "Pr.upadł.") jest natomiast niecelowe, ponieważ przytoczony 
przepis zawiera nowe rozwiązanie. Wprawdzie art. 117 Pr.upadł. – po nowelizacji 
dokonanej ustawą z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze 

zastawów (Dz.U. Nr 149, poz. 703) – zawierał w § 4 podobne rozwiązanie do 
przewidzianego w art. 345 ust. 1 Pr.u.n., jednak odnosiło się ono wyłącznie do 
sprzedaży zastawu rejestrowego. Ponadto występujące w tym przepisie 
sformułowanie „koszty sprzedaży” nie było przedmiotem rozważań w judykaturze. 
Przedstawiony w rozstrzyganym zagadnieniu prawnym problem w zasadzie 
nie wzbudził zainteresowania w piśmiennictwie. W literaturze w ogóle się go pomija 
lub ogranicza do wzmianki, że suma uzyskana ze sprzedaży rzeczy i praw 
wymienionych w art. 336 Pr.u.n. nie wchodzi do masy upadłości i podlega – zanim 
zostanie przeznaczona na zaspokojenie wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo 
– pomniejszeniu o koszty związane ze sprzedażą, bez bliższego jednak 
wyjaśnienia, o jakie koszty chodzi. 
Wyjątkiem jest jedyne odnoszące się wprost do rozważnego problemu 
stanowisko, że koszty, o które ma być pomniejszona suma uzyskana ze sprzedaży, 
to wyłącznie koszty sprzedaży tej rzeczy, a nie koszty całego postępowania 
upadłościowego. Suma uzyskana ze sprzedaży może być – według tego 
stanowiska – pomniejszona tylko o koszty bezpośrednio związane ze sprzedażą, 
czyli koszty licytacji. 
Wskazówek, jak rozumieć zwrot „koszty związane ze sprzedażą”, nie zawiera 
także uzasadnienie projektu Prawa upadłościowego i naprawczego. 
Regulacje dotyczące sposobu zaspakajania wierzycieli posiadających 
wierzytelności zabezpieczone hipoteką na składnikach masy upadłości podlegały 
istotnym zmianom. W pierwotnej wersji Prawa upadłościowego kluczowe znaczenie 
miał art. 118, zgodnie z którym wchodząca w skład masy upadłości nieruchomość 
(instytucja użytkowania wieczystego nie była wówczas znana) podlegała sprzedaży 
przez licytację publiczną według przepisów kodeksu postępowania cywilnego o 
egzekucji, a za zezwoleniem rady wierzycieli mogła być sprzedana z wolnej ręki. 
Z osiągniętej ceny – zgodnie z art. 118 § 2 Pr.upadł. – zaspokojeniu podlegały 
według kodeksu postępowania cywilnego należności korzystające z pierwszeństwa 
przed wierzytelnościami zabezpieczonymi hipotecznie, a następnie te 
wierzytelności i prawa wraz z objętymi wpisem przy kapitale odsetkami za ostatnie 
dwa lata przed licytacją i kosztami procesu w wysokości nieprzewyższającej 
dziesiątej części kapitału. Kwota pozostała po zaspokojeniu tych wierzytelności 
podlegała przekazaniu do masy upadłości. 

Takie ujęcie eliminowało rozważany problem, m.in. dlatego, że w ramach 
kosztów egzekucji, korzystających – zgodnie z art. 800 § 1 pkt 1 d.k.p.c. – z 
pierwszeństwa przed wierzytelnościami zabezpieczonymi hipoteką, mieściły się 
koszty zarządu nieruchomością, obejmujące także – jak przyjmowano w literaturze 
– „wszelkie wydatki z prowadzeniem gospodarstwa na administrowanej 
nieruchomości połączone”. Z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami 
zabezpieczonymi hipotecznie korzystały też podatki i inne daniny publiczne należne 
ze sprzedanej nieruchomości za ostatnie dwa lata przed licytacją (art. 800 § 1 pkt 3 
d.k.p.c.). Nie zachodziło więc niebezpieczeństwo, że ciężar tych kosztów i danin 
publicznych zostanie przerzucony, pomimo ich związku z likwidacją składnika masy 
służącego zaspokojeniu wierzytelności zabezpieczonych hipotecznie, na wierzycieli, 
których wierzytelności podlegają zaspokojeniu w podziale funduszów masy 
upadłości. 
Nowelizacja art. 118 Pr.upadł., dokonana ustawą z dnia 31 lipca 1997 r. o 
zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 
1934 r. – Prawo upadłościowe i niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 117, poz. 751), 
zlikwidowała tzw. prawo odrębności, przysługujące dotychczas wierzycielom 
posiadającym wierzytelności zabezpieczone hipoteką. Sumy uzyskane ze 
sprzedaży nieruchomości, a także prawa użytkowania wieczystego (nie był 
kwestionowany pogląd, że art. 118 Pr.upadł. obejmuje wszystkie składniki mienia 
upadłego, do których stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego o 
egzekucji z nieruchomości), wchodziły od tej chwili bezpośrednio do masy upadłości 
(art. 118 § 2 Pr.upadł.). Z tych sum mogli się zaspokoić wierzyciele hipoteczni, 
którym przyznano prawo do uczestniczenia w podziale funduszów masy. Możliwość 
ta otwierała się jednak dopiero po zaspokojeniu wierzycieli należących do wyższych 
kategorii podziału, w szczególności tzw. długów upadłości (204 § 1 pkt 1 i 2 
Pr.upadł.). Pojęcie to obejmowało m.in. wydatki połączone z zarządem i likwidacją 
masy upadłości, nie wyłączając podatków i innych danin publicznych, a także 
należności powstałe wskutek czynności syndyka i należności z zawartych przez 
upadłego przed ogłoszeniem upadłości umów wzajemnych, których wykonania 
zażądał syndyk. To rozwiązanie, podobnie jak poprzednie, eliminowało wprawdzie 
rozważany problem, jednakże obniżało wartość zabezpieczenia hipotecznego i było 
oceniane jako niekorzystne dla wierzycieli hipotecznych. 

W Prawie upadłościowym i naprawczym – na skutek krytyki dotychczasowego 
rozwiązania dotyczącego statusu wierzycieli posiadających wierzytelność 
zabezpieczoną rzeczowo na składnikach masy upadłości – doszło do restytucji tzw. 
prawa odrębności (art. 336 Pr.u.n.). Przywracając je, prawodawca nadał mu jednak 
nieco inną postać niż w pierwotnej wersji Prawa upadłościowego. Wierzytelności 
zabezpieczone rzeczowo podlegają zaspokojeniu według kolejności odpowiadającej 
materialnoprawnemu pierwszeństwu ograniczonych praw rzeczowych z sumy 
uzyskanej ze sprzedaży przedmiotu obciążonego, która jednak najpierw ulega 
pomniejszeniu o koszty związane ze sprzedażą (art. 345 ust. 1 Pr.u.n.), a następnie 
o wartość oznaczonych wierzytelności uprzywilejowanych, jeżeli podlegająca 
podziałowi suma pochodzi ze sprzedaży nieruchomości, prawa użytkowania 
wieczystego, spółdzielczego prawa do lokalu lub statku morskiego wpisanego do 
rejestru okrętowego (art. 346 Pr.u.n.). Obecnie wierzyciel posiadający wierzytelność 
zabezpieczoną rzeczowo na składnikach masy upadłości nie może – odmiennie niż 
w prawie upadłościowym – prowadzić egzekucji z przedmiotu zabezpieczenia, lecz 
jego prawo odrębności jest realizowane w drodze sprzedaży i podziału 
dokonywanych przez syndyka (art. 339 Pr.u.n.). 
Dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego zasadnicze 
znaczenia ma wykładnia art. 345 ust. 1 Pr.u.n., a zawarty w nim zwrot „koszty 
związane ze sprzedażą” należy poddać przede wszystkim wykładni językowej. 
Przytoczony zwrot – w zakresie, w jakim wskazuje na powiązanie kosztów ze 
sprzedażą – nie jest semantycznie ostry, a ustawa nie zawiera wskazówek, w jaki 
sposób należy go rozumieć. 
Poszukując odniesień w innych aktach prawnych, należy zwrócić uwagę na 
art. 969 § 3 k.p.c., który stanowi, że w razie niewykonania przez nabywcę 
nieruchomości warunków licytacyjnych, z utraconej rękojmi pokrywa się koszty 
egzekucji związane ze sprzedażą, a resztę przelewa się na dochód Skarbu 
Państwa. Tłumacząc ten przepis, w piśmiennictwie opowiedziano się za 
ograniczeniem zakresu kosztów egzekucji związanych ze sprzedażą, 
podlegających pokryciu z rękojmi. Przyjmuje się, że z utraconej rękojmi pokrywane 
są tylko te koszty, których powstanie przyczynowo jest związane z 
bezskutecznością pierwszej licytacji, a więc koszty ponownego obwieszczenia i 
koszty ponownego jej przeprowadzenia. Nie podlegają natomiast pokryciu z rękojmi 

koszty związane ze sporządzeniem planu podziału, gdyż obciążałyby one strony 
także w wypadku skuteczności pierwszego przybicia. 
Ustawodawca, chcąc określić zakres zwrotu oznaczonych wydatków, 
posługuje się kryterium związku pomiędzy poniesionymi wydatkami a określonym 
zdarzeniem także w innych przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z 
art. 254 § 4 oraz art. 277 k.p.c., osoba trzecia i świadek mogą żądać zwrotu 
wydatków koniecznych związanych ze stawiennictwem w sądzie. W myśl art. 858 § 
1 k.p.c. dozorca ma prawo żądać zwrotu wydatków koniecznych związanych z 
przechowywaniem. Według art. 872 § 4 k.p.c., z sumy ściągniętej od nabywcy 
ruchomości pokrywa się koszty związane z licytacją. Mediator – zgodnie z art. 1855 
k.p.c. – ma prawo do wynagrodzenia i zwrotu wydatków związanych z 
przeprowadzeniem mediacji, zakres zwrotu wydatków w tym wypadku został jednak 
bliżej określony w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 listopada 
2005 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków 
mediatora w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 239, poz. 2018). 
Z wyjątkiem regulacji dotyczącej zakresu podlegających zwrotowi wydatków 
mediatora, ustawodawca, posługując się wskazanym wyżej kryterium powiązania, 
pozostawia organowi stosującemu prawo pewną sferę swobody interpretacyjnej. 
Doprecyzowanie nieostrego pojęcia następuje wówczas w drodze wykładni 
funkcjonalnej. W wypadku art. 345 ust. 1 Pr.u.n. samo brzmienie przepisu pozwala 
zdecydowanie wykluczyć jedynie pomniejszenie sumy uzyskanej ze sprzedaży o 
takie koszty, które nie są związane ze sprzedażą. 
Argumenty funkcjonalne przemawiają za szeroką wykładnią analizowanego 
zwrotu. Ważny argument stanowią eksponowane przez Sąd Rejonowy skutki 
obciążenia kosztami utrzymania nieruchomości obciążonej rzeczowo masy 
upadłości, a w konsekwencji wszystkich wierzycieli zaspakajanych w podziale 
funduszów masy. Porównując obecne unormowanie dotyczące zaspokajania 
wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo na składnikach masy upadłości z 
poprzednimi regulacjami, można przyjąć, że ustawodawca, dążąc do polepszenia 
sytuacji wierzycieli posiadających wierzytelności zabezpieczone rzeczowo, posunął 
się za daleko. Nałożenie na masę upadłości całości kosztów likwidacji 
nieruchomości lub prawa, które są przeznaczone w zasadzie wyłącznie na 
zaspokojenie wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo, budzi uzasadnione 
wątpliwości. 

Warto także podkreślić, że w istocie nie chodzi tu o to, że samo obciążenie 
niektórych składników masy upadłości zmniejsza szansę pełnego zaspokojenia 
pozostałych wierzycieli, to daje się bowiem wytłumaczyć sensem instytucji 
zabezpieczeń rzeczowych wierzytelności. Problem polega na tym, że przyjęty w 
Prawie upadłościowym i naprawczym mechanizm zaspakajania wierzytelności 
zabezpieczonych rzeczowo obciąża masę upadłości kosztami utrzymania 
składników majątku, z których korzyści – po ich spieniężeniu – czerpią wierzyciele 
zaspokajani poza podziałem funduszów masy. Można oczywiście twierdzić, że 
nieruchomość lub prawo, zwłaszcza jeżeli są składnikami przedsiębiorstwa, 
przyczyniają się do wzrostu wartości funduszów masy (art. 335 Pr.u.n.) oraz że 
niektóre uprzywilejowane wierzytelności biorą udział w podziale sumy uzyskanej ze 
sprzedaży przedmiotu obciążonego zabezpieczeniem rzeczowym z 
pierwszeństwem przed wierzytelnościami zabezpieczonymi rzeczowo (art. 346 
Pr.u.n.), jednakże te okoliczności jedynie łagodzą niedostatki konstrukcji tzw. prawa 
odrębności. 
Wskazane mankamenty zostały dostrzeżone, o czym świadczy projekt 
nowelizacji art. 345 Pr.u.n., przewidujący pomniejszenie sumy przeznaczonej na 
zaspokojenie wierzycieli, o których mowa w art. 346 Pr.u.n., oraz wierzycieli 
posiadających wierzytelności zabezpieczone rzeczowo, o koszty utrzymania i 
likwidacji przedmiotu obciążonego. Z projektowanego unormowania wynika więc 
jasno, że ustawodawca zamierza nałożyć na wierzycieli zaspokajanych z sumy 
uzyskanej ze sprzedaży przedmiotu obciążonego nie tylko koszty jego likwidacji, 
lecz także koszty jego utrzymania w toku postępowania upadłościowego. Nie ulega 
też wątpliwości, że według projektowanego unormowania koszty utrzymania 
przedmiotu obciążonego objęłyby sporne w sprawie wydatki. 
Taki rezultat nie jest jednak możliwy do osiągnięcia – nawet przy 
uwzględnieniu wskazanych wyżej argumentów funkcjonalnych – na podstawie 
obecnego stanu prawnego. Nie chodzi przy tym o to – jak sugeruje Sąd Rejonowy – 
czy przez koszty związane ze sprzedażą należy rozumieć koszty bezpośrednio 
związane ze sprzedażą rzeczy, czy też wszelkie wydatki związane z przedmiotem 
sprzedaży. Racje funkcjonalne nie dają podstaw do przyjęcia, że art. 345 ust. 1 
Pr.u.n. nakazuje zaspokoić z sumy uzyskanej ze sprzedaży obciążonego hipoteką 
prawa użytkowania wieczystego i związanego z nim prawa własności budynków i 
innych urządzeń wyłącznie koszty bezpośrednio związane ze sprzedażą tych praw. 

Nie oznacza to jednak, że de lege lata z sumy uzyskanej ze sprzedaży 
wymienionych praw mogą być zaspokajane wszelkie wydatki związane z 
przedmiotem sprzedaży. 
Przepis art. 345 ust.1 Pr.u.n. zawiera warunek, aby koszty, o które należy 
pomniejszyć sumę uzyskaną ze sprzedaży przedmiotu obciążonego, były związane 
ze sprzedażą. Związek ten należy rozumieć szeroko, jest on pojęciem nieostrym i 
jego interpretacja wymaga – o czym była mowa – uzupełnienia argumentami 
funkcjonalnymi. Kosztami związanymi ze sprzedażą będą zatem nie tylko koszty 
bezpośrednio związane z samą transakcją (np. opłaty notarialne), lecz także koszty 
oszacowania nieruchomości lub prawa (art. 306 Pr.u.n.), podziału geodezyjnego, 
jeżeli okaże się potrzebny, koszty obwieszczeń (art. 320 pkt 2 i 6 Pr.u.n.) i koszty 
prawnej obsługi transakcji, jeżeli czynności te zostały zlecone przez syndyka za 
zgodą sędziego-komisarza lub ujęte w zatwierdzonym przez sędziego-komisarza 
preliminarzu wydatków (art. 179 ust. 1 i 3 Pr.u.n.). Ujmując rzecz ogólnie, kosztami 
tymi będą wszystkie koszty przetargu (art. 320 Pr.u.n.). Niemniej jednak, zgodnie z 
art. 345 ust. 1 Pr.u.n., każdorazowo musi zachodzić związek pomiędzy kosztami a 
sprzedażą. 
W tym aspekcie podlegają też ocenie wymagalne po ogłoszeniu upadłości 
wydatki, których umieszczenie w planie podziału – jako kosztów związanych ze 
sprzedażą w rozumieniu art. 345 ust. 1 Pr.u.n. – zostało zakwestionowane przez 
wierzyciela hipotecznego. Nie ma podstaw do przyjęcia, że powstanie 
zakwestionowanych koszów jest przyczynowo powiązane ze sprzedażą 
obciążonego hipoteką prawa użytkowania wieczystego i związanego z nim prawa 
własności budynków i innych urządzeń. Obowiązek uiszczania opłat za użytkowanie 
wieczyste nieruchomości gruntowej wynika z umowy (art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 21 
sierpnia 1997 r. o gospodarce gruntami, jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 
2603), a podatku od nieruchomości – bezpośrednio z ustawy. W obu wypadkach 
nie jest on w żaden sposób sprzężony, nie zależy, nie łączy się ani nie oddziałuje 
na sprzedaż wymienionych praw. Tymczasem słowo „związek” w języku polskim 
oznacza właśnie „stosunek rzeczy, zjawisk łączących się ze sobą, wpływających, 
oddziałujących na siebie” bądź „łączność, powiązanie, spójność, zależność” 
(Słownik języka polskiego, t. III, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1993). Tę 
uwagę należy odnieść także do wydatków z tytułu ubezpieczenia mienia i ochrony 
nieruchomości. 

Nie ma przekonujących racji przemawiających na rzecz przeciwnego poglądu. 
Za zaliczeniem wydatków z tytułu opłaty za użytkowanie wieczyste i podatku od 
nieruchomości do kosztów związanych ze sprzedażą nie przemawia zwłaszcza 
argument, że poniesienie tych wydatków pozwoliłoby uzyskać wyższą cenę 
sprzedaży. Związane z prawem użytkowania wieczystego opłaty i podatki są 
płacone nie dlatego, aby uzyskać wyższą cenę za sprzedaż tego prawa, lecz 
dlatego, że taki obowiązek wynika ze zobowiązania cywilnoprawnego lub 
podatkowego, które nie pozostają w związku ze sprzedażą. 
Poszukując powiązania pomiędzy zakwestionowanymi wydatkami a 
sprzedażą obciążonego hipoteką prawa użytkowania wieczystego, można 
natomiast rozważać, czy przez sprzedaż w ujęciu art. 345 ust. 1 Pr.u.n. nie 
należałoby rozumieć pewnego procesu trwającego w czasie, a nie samej tylko 
transakcji. Wówczas można by dowodzić, że wskazane wydatki są związane ze 
sprzedażą, ponieważ fakt, iż owa sprzedaż trwa w czasie, powoduje powstanie tych 
wydatków. Podobnie, choć jeszcze dalej, zdaje się zmierzać Sąd Rejonowy, 
argumentując, że w sytuacji, w której celem wszystkich czynności syndyka jest 
spieniężenie masy upadłości, można uznać za usprawiedliwione twierdzenie, iż 
koszty związane z utrzymaniem i zabezpieczeniem nieruchomości, zyskują walor 
kosztów związanych ze sprzedażą. 
Relacja pomiędzy sprzedażą rozumianą jako pewien proces a ponoszeniem 
spornych wydatków polegałaby tylko na tym, że oba te zdarzenia zachodziłyby w 
tym samym czasie. Powtórzyć jednak należy, że likwidacja i sama upadłość nie 
spowodowały tych wydatków ani na nie w żaden sposób nie oddziaływały. Wątpliwe 
jest również, aby sam fakt współwystępowania wskazanych zdarzeń w czasie 
pozwalał uznać, że są one ze sobą „związane” w rozumieniu art. 345 ust. 1 Pr.u.n. 
Warto zwrócić w tym miejscu uwagę na projekt nowelizacji art. 345 ust. 1 Pr.u.n. 
Wyodrębniono w nim dwie kategorie kosztów: koszty likwidacji oraz koszty 
utrzymania przedmiotu obciążonego, najwyraźniej zatem uznano, że formuła 
„koszty związane ze sprzedażą” jest zbyt mało pojemna językowo, by posłużyć się 
np. zwrotem „koszty związane ze sprzedażą przedmiotu obciążonego, w tym koszty 
jego utrzymania”. 
Przytoczone stanowisko Sądu Rejonowego należało uznać – z punktu 
widzenia obecnego stanu prawnego – za zbyt daleko idące. Prowadzi ono do 
zatarcia różnicy pomiędzy kosztami związanymi z zarządem masą upadłości oraz 

kosztami związanymi z jej likwidacją. Tymczasem takie rozróżnienie, choć silniej 
widoczne w dawnym stanie prawnym (art. 204 § 1 pkt 1 pr. upadł), wynika z art. 230 
ust. 3 Pr.u.n., w którym ustawodawca w pkt 1 wyodrębnił koszty likwidacji masy 
upadłości, a więc koszty przeprowadzenia przetargu, podziału i wyceny majątku, 
negocjacji i koniecznych ogłoszeń oraz – w pkt 2-5 tego samego ustępu – wydatki 
związane z zarządem masą upadłości. Do tego rozróżnienia wyraźnie nawiązuje 
również projekt nowelizacji art. 345 ust. 1 Pr.u.n. 
Argumentu wspierającego rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia 
prawnego dostarcza także podobieństwo konstrukcyjne art. 345 ust. 1 Pr.u.n. i art. 
969 § 3 k.p.c. Przemawia ono za tym, aby de lege lata oba przepisy interpretować 
podobnie. 
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI