III CZP 33/12

Sygn. akt III CZP 33/12 
 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 18 lipca 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Dariusz Dończyk 
SSN Krzysztof Pietrzykowski 
 
 
w sprawie z powództwa T. M. 
przeciwko J. Ś. 
przy udziale interwenienta ubocznego H. T. 
o zapłatę, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 18 lipca 2012 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 2 marca 2012 r.,  
 
 
"Czy w skład kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia 
praw lub celowej obrony (art. 98 § 3 k.p.c.) wchodzą koszty przejazdu 
do sądu pełnomocnika będącego adwokatem?" 
 
 
podjął uchwałę: 
 
Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić 
przeciwnikowi zastępowanemu przez pełnomocnika będącego 
adwokatem 
koszty 
jego 
przejazdu 
do 
sądu, 
jeżeli 
w  okolicznościach sprawy były one niezbędne do celowego 
dochodzenia praw i celowej obrony. 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
W wyroku oddalającym powództwo T. M. przeciwko J. Ś. o zapłatę, Sąd 
Rejonowy – orzekając o kosztach procesu – nie uwzględnił kosztów dojazdu 
pełnomocnika powoda ze Z., gdzie ma kancelarię adwokacką, do siedziby Sądu 
pierwszej instancji w L., gdzie toczyło się postępowanie. Koszty te wynosiły – 
według spisu złożonego przez pełnomocnika – kwotę 1439,24 zł, na którą składały 
się koszty siedmiu przejazdów samochodem na trasie Z. – L. – Z. oraz podatek od 
towarów i usług. Sąd Rejonowy uznał, że w świetle art. 98 § 2 i 3 k.p.c. zwrot 
kosztów dojazdu do sądu przysługuje wyłącznie stronie prowadzącej sprawę 
osobiście lub z pomocą pełnomocnika niebędącego adwokatem, radcą prawnym 
lub rzecznikiem patentowym. 
Przy rozpoznawaniu zażalenia powoda od postanowienia o kosztach 
procesu Sąd Okręgowy powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagad-
nieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
W art. 98 § 1 k.p.c. ustanowione zostały dwie fundamentalne zasady 
rozstrzygania o kosztach procesu – zasada odpowiedzialności za wynik procesu 
oraz zasada ponoszenia kosztów niezbędnych i celowych. Pierwsza z nich 
oznacza, że strona, która sprawę przegrała, zobowiązana jest zwrócić 
przeciwnikowi poniesione przez niego koszty procesu, druga zaś przesądza, 
że strona przegrywająca zwraca przeciwnikowi tylko te koszty, które były niezbędne 
do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony. 
 
Pojęcie niezbędności oraz celowości kosztów procesu jest nieostre, toteż 
podlega ono ocenie sądu, która zależy od konkretnych okoliczności sprawy oraz od 
jej charakteru (por. art. 109 § 2 k.p.c.). Sąd powinien w szczególności rozważyć, 
czy czynność, która spowodowała koszty, była – w ujęciu obiektywnym – potrzebna 
do realizacji praw strony, a także czy i do jakiego poziomu poniesione koszty 
stanowiły – również z obiektywnego punktu widzenia – wydatek konieczny. 
W niektórych wypadkach ustawodawca ograniczył jednak swobodę sądu w tym 

 
3 
zakresie, wskazując, które koszty zalicza – mocą normatywnego ustanowienia – 
do  niezbędnych. Ograniczenia te zawarte są w art. 98 § 2 i 3, art. 981 § 1 oraz 
art. 47944 § 2 k.p.c. (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1955 r., 
4 CO 38/55, NP 1957, nr 5, s. 118). 
 
Do niezbędnych, a w praktyce także celowych kosztów procesu, niezależnie 
od doraźnej oceny sądu w konkretnej sprawie, ustawodawca zaliczył m.in. – 
jeżeli  proces prowadziła strona osobiście lub przez pełnomocnika niebędącego 
adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym – poniesione przez stronę 
koszty sądowe, koszty przejazdu do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz 
równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 98 § 2 
k.p.c.). Z kolei w sprawach, w których strona była reprezentowana przez adwokata, 
koszty niezbędne (i celowe) stanowi wynagrodzenie, ograniczone do stawek 
określonych w odrębnych przepisach, oraz wydatki jednego adwokata, a także 
koszty sądowe i koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa przez 
strony (art. 98 § 3 k.p.c.).  
 
Wątpliwości uwypuklone w zagadnieniu prawnym przedstawionym do 
rozstrzygnięcia oraz powodujące ostatnio pewne rozbieżności w orzecznictwie 
wynikają z tego, że nie jest jasne, co obejmuje użyte w art. 98 § 3 k.p.c. pojęcie 
„wydatki”, a porównanie treści § 3 z treścią § 2 może sugerować, że w jego zakres 
nie 
wchodzą 
koszty 
przejazdu 
pełnomocnika 
(por. 
postanowienia 
Sądu 
Najwyższego z dnia 16 lutego 2011 r., II CZ 202/10, nie publ., z dnia 8 kwietnia 
2011 r., II CZ 137/10, OSNC-ZD 2011, nr C, poz. 7 oraz z dnia 20 kwietnia 2011 r., 
I CZ 22/11, nie publ.). Brak precyzji językowej oraz niejednoznaczna stylizacja art. 
98 § 2 i 3 k.p.c. nie dostarczają jednak przekonujących argumentów na rzecz tezy, 
że koszty przejazdu pełnomocnika będącego adwokatem nie mieszczą się 
w wydatkach, przez które należy rozumieć koszt pieniężny jakiegoś działania lub 
czynności. Przeciwnie, koszty przejazdu do sądu, a więc miejsca, w którym 
odbywają się posiedzenia sądowe, należy uznać za jeden z typowych wydatków 
ponoszonych przez adwokata reprezentującego stronę.  
W szczególności należy stwierdzić, że wyraźne wymienienie w art. 98 § 2 
k.p.c. kosztów przejazdu nie daje podstaw do wnioskowania a contrario, że tej 

 
4 
kategorii kosztów nie obejmuje także art. 98 § 3 k.p.c. Formuła użyta w § 2 jest 
wynikiem założenia, że niezbędne koszty strony występującej osobiście lub przez 
pełnomocnika niezawodowego nie obejmują wszystkich wydatków, lecz tylko 
wydatek w postaci kosztów przejazdu do sądu, a ponadto równowartość 
utraconego zarobku i koszty sądowe. Nie przeczy temu stwierdzenie, że suma 
kosztów przejazdów i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać 
wynagrodzenia jednego adwokata, który wykonuje zawód w siedzibie sądu 
rozpoznającego sprawę; regulacja ta nie oznacza, że koszty przejazdu mieszczą 
się w pojęciu wynagrodzenia adwokata, lecz służy wyłącznie określeniu 
maksymalnej 
wysokości 
sumy 
kosztów 
przejazdów 
i 
równowartości 
utraconego zarobku. 
 
Zaliczenie kosztów przejazdu adwokata do sądu do kategorii wydatków ma 
uzasadnienie historyczne. Wprawdzie kodeks postępowania cywilnego z 1930 r. 
także nie przesądzał wyraźnie tej kwestii, jednak w § 23 i 24 rozporządzenia 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 kwietnia 1933 r. w sprawie wynagrodzenia 
adwokatów za wykonywanie czynności zawodowych (Dz.U. Nr 24, poz. 201 ze 
zm.), wydanego na podstawie art. 8 pkt 3 ustawy z dnia 7 października 1932 r. – 
Prawo o ustroju adwokatury (Dz.U. Nr 86, poz. 733), przyjęto, że adwokatowi – 
oprócz zwrotu kosztów opłat pocztowych, telegraficznych i telefonicznych – należy 
się także zwrot innych wydatków wyłożonych przy wykonywaniu zastępstwa 
(„zlecenia”), a w razie wyjazdu do innej miejscowości, również zwrot kosztów 
podróży. Podobne unormowania obowiązywały także po wejściu w życie kodeksu 
postępowania cywilnego z 1964 r. (por. np. § 9 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 1967 r. w sprawie opłat za czynności zespołów 
adwokackich, Dz.U. Nr 48, poz. 241), jednak od 1998 r., tj. od utraty mocy 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 czerwca 1992 r. w sprawie opłat 
za 
czynności 
adwokackie 
w 
postępowaniu 
przed 
organami 
wymiaru 
sprawiedliwości (Dz.U. Nr 48, poz. 220 ze zm.), brak unormowań regulujących 
zakres i wysokość wydatków adwokatów.   
 
Włączenie kosztów przejazdów adwokata do sądu do wydatków, o których 
mowa w art. 98 § 3 k.p.c., nie oznacza jednak automatycznego zaliczenia ich do 
kosztów niezbędnych i celowych w rozumieniu art. 98 § 1 k.p.c.; ocena w tym 

 
5 
zakresie należy do sądu orzekającego, który powinien uwzględniać wszystkie 
okoliczności konkretnej sprawy. Ustalenie w orzecznictwie uniwersalnych kryteriów 
tej oceny nie jest jednak możliwe, zwłaszcza że różne mogą być powody 
przejazdów adwokata do sądu; w jednym wypadku są wynikiem wyboru przez 
stronę adwokata mającego kancelarię poza siedzibą sądu właściwego, w innym 
przejazdy stają się konieczne, gdyż dochodzi do przeniesienia sprawy do innego 
sądu już po ustanowieniu pełnomocnika, np. w toku instancji, etc. Można jedynie 
ogólnie stwierdzić, że przedmiotem oceny sądu w omawianym zakresie powinno 
być to, czy w okolicznościach konkretnej sprawy – uwzględniając także jej 
przedmiot 
i 
stopień 
skomplikowania 
– 
uzasadnione 
było 
ustanowienie 
pełnomocnika (adwokata), który nie wykonuje zawodu w siedzibie sądu 
rozpoznającego sprawę. Jeżeli z tej oceny wynika, że ustanowienia takiego 
pełnomocnika było niezbędne, należy mu się zwrot kosztów w wysokości 
rzeczywiście poniesionej, chyba że wydatek w takiej właśnie wysokości nie był 
w ujęciu obiektywnym konieczny; wówczas może być ustalony na niższym 
poziomie, determinowanym przez kryterium konieczności. 
 
Z tych względów, ograniczając brzmienie uchwały – stosownie do treści 
przedstawionego zagadnienia prawnego – tylko do pełnomocnika będącego 
adwokatem, choć poczynione rozważania mogą w pewnym zakresie dotyczyć także 
innych zawodowych pełnomocników, orzeczono, jak na wstępie.