III CZP 33/06

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 13 lipca 2006 r., III CZP 33/06 
 
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk 
Sędzia SN Antoni Górski 
Sędzia SN Jacek Gudowski 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) 
Sędzia SN Marek Sychowicz 
Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski 
 
Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 lipca 
2006 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, po 
rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego przez Rzecznika Praw 
Obywatelskich we wniosku z dnia 28 marca 2006 r.: 
"Czy wynikające z art. 219 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo 
spółdzielcze (Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym 
do dnia 24 kwietnia 2001 r., roszczenie członka spółdzielni mieszkaniowej o 
przekształcenie przysługującego mu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu 
w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu podlega dziedziczeniu przez 
spadkobierców?" 
podjął uchwałę: 

 
Roszczenie członka spółdzielni mieszkaniowej o przekształcenie 
spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w spółdzielcze własnościowe 
prawo do lokalu, wynikające z art. 219 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – 
Prawo spółdzielcze (Dz.U. Nr 30, poz. 210 ze zm.; jedn. tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 
54, poz. 288 ze zm.), podlegało dziedziczeniu, jeżeli nie było osób 
uprawnionych na podstawie art. 221 § 1 tej ustawy. 
 
Uzasadnienie 
 
Zagadnienie prawne, przedstawione przez Rzecznika Praw Obywatelskich, 
dotyczy stanu prawnego, który obowiązywał do dnia 24 kwietnia 2001 r. i 
sprowadza się do tego, czy podlegało dziedziczeniu roszczenie wynikające z art. 
219 § 1 (Dz.U. Nr 30, poz. 210 ze zm.; jedn. tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 
ze zm. – dalej: "Pr.spółdz."). Rzecznik wskazał na rozbieżności występujące w tym 
względzie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a także w piśmiennictwie. Jego 
zdaniem, określone w art. 219 § 1 Pr.spółdz. uprawnienie członka spółdzielni do 
przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w prawo 
własnościowe było ściśle związane z lokatorskim prawem do lokalu, gdyż bez niego 
nie mogłoby powstać. Skoro zaś prawo lokatorskie, jako niezbywalne i 
niepodlegające dziedziczeniu ani egzekucji, wygasało z chwilą śmierci członka, to 
również uprawnienie do przekształcenia prawa musiało wygasnąć w tej samej 
chwili. Rzecznik przychylił się do poglądu wyrażonego w piśmiennictwie, że 
absurdalna byłaby sytuacja, w której spadkobiercy przysługiwałoby roszczenie o 
przekształcenie prawa już nieistniejącego. Odmienna interpretacja oznaczałaby 
również, że ustanie członkostwa w spółdzielni nie prowadziło do wygaśnięcia 
roszczenia o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, a w 
rezultacie roszczenie to przysługiwałoby nadal także w wypadku utraty członkostwa 
w spółdzielni z innych przyczyn niż śmierć członka (np. w wyniku wykluczenia). 
Rzecznik podkreślił ponadto, że ustawodawca przyznał w art. 221 Pr.spółdz. 
określone roszczenia na rzecz osób bliskich zmarłego członka, któremu 
przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu. Uregulowanie to było 
podyktowane ważnymi względami społecznymi i zmierzało do zapewnienia ochrony 

osobom bliskim zmarłego przed pogorszeniem się ich sytuacji mieszkaniowej w 
wyniku śmierci członka spółdzielni. Wzgląd na potrzebę ochrony osób bliskich 
przemawiał za odrzuceniem możliwości dziedziczenia roszczenia o przekształcenie 
spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w prawo własnościowe, gdyż 
dziedziczność tego roszczenia mogła prowadzić w konsekwencji do niemożności 
zrealizowania roszczenia przyznanego osobom bliskim zmarłego. Brak należytej 
ochrony roszczeń przysługujących osobom bliskim byłby niezgodny z art. 64 
Konstytucji gwarantującym ochronę praw majątkowych, w związku z czym Rzecznik 
odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 czerwca 2001 r., 
K 23/00. 
Prokurator Prokuratury Krajowej przedstawił propozycję udzielenia 
następującej odpowiedzi na przedstawione wyżej zagadnienie prawne: „Wynikające 
z art. 219 § 1 Pr.spółdz. uprawnienie członka spółdzielni mieszkaniowej o 
przekształcenie przysługującego mu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu 
w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu – nie jest dziedziczne.” 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
1. Ustawa z dnia  17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz.U. Nr 
12, poz. 61 ze zm.) nie zawierała regulacji prawnej w zakresie przekształcenia 
spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w prawo własnościowe. 
Jednakże na podstawie zasady statutowej, sformułowanej w załączniku do uchwały 
nr 6 Rady Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego z dnia 
10 kwietnia 1972 r. ("Informacje i Komunikaty CZSBM" 1972, nr 7-8, poz. 24), 
członek spółdzielni mógł żądać zmiany przysługującego mu spółdzielczego prawa 
do lokalu mieszkalnego typu lokatorskiego w takie prawo typu własnościowego. 
Wszystkie spółdzielnie mieszkaniowe lokatorsko-własnościowe były obowiązane 
wprowadzić taką regulację w swoich statutach (art. 3 § 3 ustawy o spółdzielniach i 
ich związkach). Nie było to wówczas przekształcenie prawa w ścisłym znaczeniu, 
ponieważ spółdzielnia, realizując stosowny wniosek zgłoszony przez członka, 
dokonywała na jego rzecz nowego przydziału tego samego lokalu na zasadach 
prawa typu własnościowego, a spółdzielcze prawo do lokalu typu lokatorskiego 
wygasało. 
Instytucja przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu w prawo 
własnościowe została wyraźnie uregulowana w przepisach ustawy z dnia 16 
września 1982 r. – Prawo spółdzielcze, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 

1983 r. Zgodnie z art. 219 § 1 Pr.spółdz., „Na pisemne żądanie członka i po 
wniesieniu przez niego wkładu budowlanego na zasadach określonych w art. 226 
spółdzielnia obowiązana jest, w terminie określonym w statucie, dokonać 
przekształcenia przysługującego mu prawa na własnościowe prawo do lokalu. 
Oświadczenie spółdzielni powinno być pod nieważnością złożone w formie 
pisemnej.” Przepisy art. 219 Pr.spółdz. zostały zmienione przez ustawę z dnia 7 
lipca 1994 r. o zmianie ustawy – Prawo spółdzielcze oraz o zmianie niektórych 
ustaw (Dz.U. Nr 90, poz. 419), która weszła w życie z dniem 26 września 1994 r. 
Artykuł 219 § 1 Pr.spółdz. otrzymał wówczas następujące brzmienie: „Na pisemne 
żądanie członka spółdzielnia obowiązana jest, w terminie określonym w statucie, 
dokonać przekształcenia przysługującego członkowi prawa na własnościowe prawo 
do lokalu. Oświadczenie spółdzielni powinno być pod rygorem nieważności złożone 
w formie pisemnej.”  Zgodnie z dodanym przez wymienioną ustawę art. 219 § 1a 
Pr.spółdz., „Wraz z przekształceniem uprawnień, o których mowa w § 1, członek 
jest obowiązany w terminie określonym przez spółdzielnię wnieść wkład budowlany 
w wysokości odpowiadającej równowartości lokalu ustalonej w sposób przewidziany 
w art. 229 § 1. Na poczet wymaganego wkładu budowlanego zalicza się wkład 
mieszkaniowy członka przeliczony w sposób przewidziany w art. 218 § 4. 
Szczegółowe zasady rozliczeń z tytułu przekształcenia uprawnień lokatorskich na 
własnościowe określa statut spółdzielni.” 
Artykuł 219 Pr.spółdz. został uchylony przez art. 29 pkt 11 ustawy z dnia 15 
grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 4, poz. 27 ze 
zm.; jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm. – dalej: "u.s.m."), która 
weszła w życie z dniem 24 kwietnia 2001 r. Od tego dnia nie było w obowiązującym 
prawie regulacji dotyczącej przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do 
lokalu mieszkalnego w prawo własnościowe, zgodnie natomiast z art. 12 u.s.m. 
spółdzielnia mieszkaniowa została zobowiązana do zawarcia umowy przeniesienia 
własności lokalu mieszkalnego z członkiem, któremu przysługuje spółdzielcze 
lokatorskie prawo do lokalu. Warunków finansowych zawarcia takiej umowy 
dotyczył ponadto art. 46 ust. 1 u.s.m., zamieszczony wśród przepisów 
przejściowych i końcowych ustawy, który jednak w wyroku Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 29 maja 2001 r., K 5/01 (OTK-A Zb.Urz. 2001, nr 4, poz. 87) 
został uznany za niezgodny z art. 64 w związku z art. 21 Konstytucji. 

Instytucja przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu 
mieszkalnego w prawo własnościowe została przywrócona w art. 111 u.s.m., 
dodanym przez ustawę z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach 
mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 240, poz. 2058 ze zm.), 
która weszła w życie z dniem 15 stycznia 2003 r. Na mocy tej samej ustawy został 
dodany art. 481 ust. 1 u.s.m. w brzmieniu: „Po śmierci członka spółdzielni, który 
wystąpił z żądaniem przeniesienia własności lokalu określonym w art. 12, jeżeli brak 
jest osób uprawnionych, o których mowa w art. 15 ust. 2, jego spadkobiercy mogą 
żądać przeniesienia na nich własności lokalu, nawet jeżeli żaden z nich nie jest 
członkiem spółdzielni. W tym przypadku nie stosuje się art. 11 ust. 2 oraz uznaje 
się, że wniosek o przeniesienie własności lokalu został złożony w dniu pierwszego 
wystąpienia z żądaniem przez członka spółdzielni.”. Przepis ten przewiduje 
warunkowe dziedziczenie ekspektatywy odrębnej własności lokalu przysługującej 
członkowi będącemu podmiotem spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu 
mieszkalnego. Nie ma jednak w ustawie analogicznego przepisu, który dotyczyłby 
dziedziczenia roszczenia o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do 
lokalu mieszkalnego w prawo własnościowe. 
Jak wspomniano, zagadnienie prawne przedstawione przez Rzecznika Praw 
Obywatelskich odnosi się do wykładni art. 219 § 1 Pr.spółdz., który obowiązywał do 
dnia 24 kwietnia 2001 r. Sformułowanie tego zagadnienia, w tym zwłaszcza 
wskazanie w nim na tekst jednolity ustawy z 1995 r., mogłoby oznaczać, że odnosi 
się ono wyłącznie do stanu prawnego obowiązującego po nowelizacji art. 19 
Pr.spółdz. przez ustawę z dnia 7 lipca 1994 r. o zmianie ustawy – Prawo 
spółdzielcze oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 90, poz. 419). Z 
uzasadnienia wniosku Rzecznika zdaje się jednak wynikać, że zakresem tego 
wniosku jest objęte zarówno pierwotne brzmienie art. 219 § 1 Pr.spółdz., jak też 
brzmienie późniejsze, nadane temu przepisowi przez ustawę z dnia 7 lipca 1994 r. 
Należy w związku z tym podkreślić, że zmiana rozważanego przepisu polegała na 
tym, iż po jego nowelizacji wniesienie przez członka spółdzielni wkładu 
budowlanego nie było już przesłanką przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu 
w prawo własnościowe, ale następowało w terminie określonym w statucie, zgodnie 
z art. 219 § 1a Pr.spółdz., dodanym przez ustawę z dnia 7 lipca 1994 r. Okoliczność 
ta oczywiście musi być uwzględniona przy określaniu chwili, w której powstawało 
roszczenie o przekształcenie prawa. 

2. W wyroku z dnia 27 kwietnia 1983 r., I CR 432/82 (OSPiKA 1984, nr 12, 
poz. 249), Sąd Najwyższy stwierdził, że w razie śmierci członka spółdzielni 
mieszkaniowej lokatorsko-własnościowej, któremu przysługiwało spółdzielcze 
prawo do lokalu typu lokatorskiego, wygasa nie tylko członkostwo i to prawo do 
lokalu, ale także uprawnienie do żądania przekształcenia tego prawa na prawo typu 
własnościowego, natomiast podlega dziedziczeniu już powstałe roszczenie członka 
o przydział jego lokalu na warunkach prawa własnościowego. Wyrok ten odnosi się 
do stanu prawnego w okresie obowiązywania ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o 
spółdzielniach i ich związkach. Sąd Najwyższy podkreślił, że w świetle art. 147 § 1 
oraz art. 148 § 2 wymienionej ustawy podlegają dziedziczeniu wszelkie prawa 
majątkowe członka spółdzielni budowlano-mieszkaniowej, w tym roszczenie 
członka o przydział lokalu na warunkach własnościowego prawa do tego lokalu. 
Zdaniem Sądu Najwyższego, tak też należy traktować już powstałe roszczenie o 
przydział lokalu na zasadach prawa własnościowego, przysługujące członkowi, 
który ma uprawnienie do lokalu typu lokatorskiego i wniósł wkład budowlany, są to 
bowiem roszczenia takie same, a jedynie powstałe w odmiennych sytuacjach 
prawnych, przy czym odmienność ta nie uzasadnia różnej oceny ich dziedziczności. 
Sąd Najwyższy wskazał ponadto, że sama niezbywalność tego roszczenia nie 
oznacza jego niedziedziczności. Nie ustosunkował się natomiast do problemu 
ewentualnej kolizji między uprawnieniami spadkobierców oraz uprawnieniami osób 
bliskich zmarłego wynikającymi z art. 145, który był odpowiednikiem później 
obowiązującego art. 221 Pr.spółdz. 
Pogląd, że roszczenie o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa 
do lokalu w prawo własnościowe do lokalu, powstałe po złożeniu przez członka 
spółdzielni pisemnego wniosku o przekształcenie i wniesieniu przez niego wkładu 
budowlanego na zasadach określonych w art. 226 Pr.spółdz., podlega 
dziedziczeniu, został przyjęty, jednakże bez szerszej analizy, za podstawę 
rozważań przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 maja 1998 r., I CKU 38/98 
(OSNC 1998, nr 11, poz. 195). 
Podobne stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 26 
czerwca 1997 r., I ACa 375/97 ("Wokanda" 1998, nr 5, s. 37), w którym stwierdził, 
że roszczenie członka spółdzielni określone w art. 219 § 1 Pr.spółdz. jest prawem 
majątkowym, a jako takie podlega dziedziczeniu na zasadach ogólnych. Fakt, że 
roszczenie to jest niezbywalne nie może przemawiać przeciwko jego dziedziczeniu, 

gdyż tzw. ekspektatywa własnościowego prawa do lokalu również jest niezbywalna, 
a mimo to dziedziczna. Nie ma żadnego powodu, zdaniem Sądu Apelacyjnego, aby 
roszczenie członka, któremu już przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu i który 
złożył wniosek o przekształcenie tego prawa na własnościowe i uiścił w tym celu 
wkład budowlany, było mniej chronione, a tym samym, aby było „gorsze” od 
roszczenia członka nieposiadającego jeszcze spółdzielczego prawa do lokalu, lecz 
posiadającego jedynie ekspektatywę własnościowego prawa do lokalu. Sąd 
Apelacyjny zauważył również, że w przypadku zbiegu roszczeń przewidzianych w 
art. 219 § 1 Pr.spółdz. z roszczeniem osoby bliskiej uregulowanym w art. 221 § 1 
Pr.spółdz. względy społeczne przemawiają za uprzywilejowaniem tej osoby, która 
już zamieszkuje w mieszkaniu pozostawionym przez członka. 
Odmienne stanowisko zostało zajęte w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 
grudnia 2004 r., I CK 343/04 ("Monitor Prawniczy" 2005, nr 2, s. 66). Zgodnie z tezą 
tego wyroku, roszczenie o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do 
lokalu na własnościowe prawo do lokalu (art. 219 Pr.spółdz.) nie podlega 
dziedziczeniu. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy stwierdził, że stan faktyczny 
rozpoznawanej sprawy różni się od stanu faktycznego sprawy, w której Sąd 
Najwyższy wydał wyrok z dnia 27 kwietnia 1983 r., I CR 432/82, w tamtej bowiem 
sprawie wkład budowlany został wpłacony przed śmiercią członka spółdzielni, który 
wystąpił o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w prawo 
własnościowe. Dalej jednak Sąd Najwyższy uznał, że nie można przyjąć, iż 
dziedziczne jest prawo (roszczenie), które wywodzi się z niepodlegającego 
dziedziczeniu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu (art. 218 § 1 
Pr.spółdz.). Poza tym konsekwencją uznania dziedziczności roszczenia o 
przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu we własnościowe 
prawo do tego lokalu byłoby przysługiwanie spadkobiercom członka roszczenia o 
przydział lokalu na warunkach prawa własnościowego. Roszczenie to 
konkurowałoby z przewidzianym w art. 221 § 1 Pr.spółdz. roszczeniem osób 
bliskich zmarłego członka, zamieszkałych z nim razem, o przyjęcie do spółdzielni i o 
przydział lokalu po byłym członku, a niedopuszczalne jest kreowanie w drodze 
wykładni przepisów prawa roszczenia, które w pewnych sytuacjach faktycznych 
uniemożliwiałoby realizację roszczenia wprost przyznanego przez ustawę. 
3. Rozbieżnym stanowiskom zajmowanym przez Sąd Najwyższy i Sąd 
Apelacyjny w Warszawie odpowiadają zróżnicowane poglądy wypowiadane w 

piśmiennictwie. Część doktryny opowiada się – tak jak Sąd Najwyższy w wyroku z 
dnia 21 grudnia 2004 r., I CK 343/04 – przeciwko tezie o dziedziczności roszczenia 
z art. 219 § 1 Pr.spółdz., inna część zajmuje zaś stanowisko, że rozważane 
roszczenie podlega dziedziczeniu. Autorzy reprezentujący to stanowisko różnią się 
natomiast w kwestii sposobu rozstrzygnięcia kolizji między uprawnieniami 
spadkobierców zmarłego członka spółdzielni, któremu przysługiwało spółdzielcze 
lokatorskie prawo do lokalu i który wystąpił z pisemnym żądaniem przekształcenia 
tego prawa w prawo własnościowe, oraz roszczeniami małżonka, dzieci i innych 
osób bliskich, które zamieszkiwały razem z byłym członkiem (art. 221 § 1 
Pr.spółdz.; obecnie art. 15 ust. 2 u.s.m.). 
4. Rozstrzygnięcia wymaga przede wszystkim kwestia dziedziczności 
roszczenia przewidzianego w art. 219 § 1 Pr.spółdz. Należy w związku z tym 
odróżnić, jak to uczynił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 kwietnia 1983 r., I CR 
432/82, uprawnienie do żądania przekształcenia prawa lokatorskiego w prawo 
własnościowe od już istniejącego roszczenia o takie przekształcenie. Uprawnienie 
do żądania przekształcenia prawa miało charakter abstrakcyjny (potencjalny) i było 
jednym z uprawnień wchodzących w skład treści stosunku spółdzielczego 
lokatorskiego prawa do lokalu. Uprawnienie to w pierwszym okresie obowiązywania 
art. 219 Pr.spółdz. konkretyzowało się z chwilą wniesienia wkładu budowlanego 
przez członka, który uprzednio zgłosił pisemne żądanie przekształcenia prawa. W 
drugim okresie obowiązywania art. 219 Pr.spółdz., tj. od dnia wejścia w życie z dnia 
7 lipca 1994 r. do dnia uchylenia tego przepisu przez ustawę o spółdzielniach 
mieszkaniowych, konkretyzowało się ono z chwilą, gdy pisemne oświadczenie woli 
członka, zawierające żądanie przekształcenia prawa, doszło do spółdzielni w taki 
sposób, że mogła ona zapoznać się z jego treścią (art. 61 § 1 zdanie pierwsze k.c.).  
Z chwilą konkretyzacji abstrakcyjnego dotychczas uprawnienia powstawał 
nowy stosunek prawny, łączący spółdzielnię z jej członkiem, z którego wynikało 
prawo podmiotowe w postaci roszczenia o przekształcenia prawa, będące 
jednocześnie ekspektatywą spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu 
mieszkalnego (a więc podobnie jak to jest obecnie uregulowane w art. 174 ust. 1 
u.s.m.). Roszczenie to, będące jednocześnie ekspektatywą, wynikało zatem nie ze 
stosunku spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, ale z odrębnego stosunku 
prawnego. W wyroku z dnia 27 kwietnia 1983 r., I CR 432/82, Sąd Najwyższy 
wyjaśnił, że z chwilą śmierci członka spółdzielni wygasało nie tylko członkostwo i 

spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, ale także rozważane uprawnienie 
abstrakcyjne. Przedmiotem dalszych rozważań może być w związku z tym jedynie 
problem dziedziczności już istniejącego roszczenia o przekształcenie prawa, 
będącego jednocześnie ekspektatywą spółdzielczego własnościowego prawa do 
lokalu. 
Należy w związku z tym podkreślić, że, po pierwsze, zgodnie z art. 922 § 1 
k.c. dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, nie ulega zaś 
wątpliwości, że roszczenie o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do 
lokalu w prawo własnościowe było dawniej i jest obecnie prawem majątkowym.  
Po drugie, nie podlegają dziedziczeniu takie prawa majątkowe, w stosunku do 
których ustawa wyraźnie tak stanowi, oraz prawa, które na podstawie ustawy 
wygasają z chwilą śmierci spadkodawcy. Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu 
nie przechodzi na spadkobierców (art. 218 § 1 Pr.spółdz.; obecnie art. 9 ust. 3 
u.s.m.) oraz wygasa z chwilą ustania członkostwa, a więc również z chwilą śmierci 
członka spółdzielni (art. 218 § 2 Pr.spółdz.; obecnie art. 11 ust. 1 u.s.m.). Nie ma 
natomiast i nie było przepisu, który wyłączałby expressis verbis dziedziczność 
roszczenia o przekształcenie prawa lokatorskiego w prawo własnościowe i który 
przewidywałby jego wygaśnięcie wskutek ustania członkostwa. Poza tym, jak już 
wyjaśniono, roszczenie to z chwilą powstania stawało się samodzielnym prawem 
podmiotowym, odrębnym zarówno od prawa lokatorskiego, jak i od członkostwa w 
spółdzielni, ekspektatywą spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Na 
marginesie należy dodać – choć nie może to w sposób decydujący wpływać na 
sposób rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego – że dziedziczność ekspektatywy 
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu wynikała poprzednio wyraźnie z 
art. 229 § 2 Pr.spółdz., a obecnie wynika jeszcze bardziej wyraźnie z art. 174 ust. 1 
u.s.m.  
Po trzecie, nie należą do spadku prawa zmarłego ściśle związane z jego 
osobą (art. 922 § 2 k.c.). W piśmiennictwie podkreśla się, że prawa albo obowiązki 
cywilnoprawne o charakterze majątkowym są ściśle związane z osobą 
spadkodawcy wtedy, gdy mają na celu zaspokojenie indywidualnego interesu 
spadkodawcy, treść prawa zależy od potrzeb osoby uprawnionej, wynikają ze 
stosunków prawnych opartych na zaufaniu albo gdy wartość świadczenia zależy od 
osobistych przymiotów spadkodawcy. Żadna z tych okoliczności nie odnosiła się do 
roszczenia o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w prawo 

własnościowe, nie było zatem powodów do tego, by ściśle wiązać rozważane 
roszczenie z osobą zmarłego członka spółdzielni, któremu przysługiwało 
spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu. Zresztą również spółdzielcze lokatorskie 
prawo do lokalu nie było i nie jest prawem ściśle związanym z osobą zmarłego 
członka spółdzielni, skoro ustawodawca zdecydował się na wyraźne wyłączenie 
jego dziedziczności (art. 218 § 1 Pr.spółdz., a obecnie art. 9 ust. 3 u.s.m.).  
Po czwarte, w piśmiennictwie przeważa pogląd, że przekształcenie 
spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w prawo własnościowe polegało w 
okresie obowiązywania art. 219 Pr.spółdz. – a więc inaczej niż pod rządem ustawy 
o spółdzielniach i ich związkach z 1961 r. (zob. wyżej) – na zmianie treści 
dotychczasowego prawa, a nie na wygaśnięciu prawa lokatorskiego oraz powstaniu 
prawa własnościowego do tego samego lokalu. Był też reprezentowany pogląd 
przeciwny. Należy przyjąć, że w wypadku, gdy roszczenie o przekształcenie jest 
dochodzone przez spadkobiercę zmarłego członka spółdzielni, a więc po 
wygaśnięciu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, nie dochodzi do zmiany 
treści prawa dotychczas istniejącego, ale do powstania nowego prawa do lokalu.  
Po piąte, opowiedzenie się za tezą o dziedziczności rozważanego roszczenia 
zmierza do realizacji woli zmarłego członka, który przed śmiercią zgłosił żądanie 
przekształcenia przysługującego mu lokatorskiego prawa do lokalu w prawo 
własnościowe.  
Po szóste, nie wyłącza dziedziczności prawa sama przez się okoliczność, że 
jest ono niezbywalne. Na przykład wspomniana wyżej ekspektatywa spółdzielczego 
prawa własnościowego była (inaczej niż obecnie – art. 174 ust. 1 u.s.m.) 
niezbywalna, a mimo to podlegała dziedziczeniu (art. 229 § 2 Pr.spółdz.). 
Przedstawione argumenty, które przemawiają za przyjęciem tezy o 
dziedziczności roszczenia o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do 
lokalu w prawo własnościowe, znajdują dodatkowe wsparcie w konstytucyjnej 
zasadzie ochrony dziedziczenia (art. 21 ust. 1 Konstytucji). 
5. Skoro spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu nie wchodzi i nigdy nie 
wchodziło do spadku, ustawodawca z ważnych względów społecznych określił 
szczególny tryb sukcesji tego prawa na rzecz osób bliskich wspólnie 
zamieszkujących z byłym członkiem spółdzielni aż do chwili jego śmierci. Kolejne 
regulacje prawne w tym zakresie znajdowały się w art. 145 ustawy o spółdzielniach 
i ich związkach z 1961 r., w art. 221 § 1 Pr.spółdz., a obecnie w art. 15 ust. 2 u.s.m. 

Artykuł 221 § 1 Pr.spółdz. przyznawał małżonkowi, dzieciom i innym osobom 
bliskim, zamieszkałym razem z byłym członkiem, dwa roszczenia: o przyjęcie do 
spółdzielni i o przydział lokalu. Regulacja ta przypominała rozwiązanie przyjęte w 
art. 691 k.c. w pierwotnym brzmieniu, z tą jednak różnicą, że przepis ten – uchylony 
przez ustawę z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach 
mieszkaniowych (Dz.U. Nr 105, poz. 509 ze zm.; jedn. tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 120, 
poz. 787 ze zm.) – przewidywał wstąpienie ex lege w stosunek najmu lokalu 
mieszkalnego przez osoby bliskie najemcy, które stale z nim mieszkały aż do chwili 
jego śmierci. Obowiązujące później w tym zakresie przepisy art. 8 ustawy z dnia 2 
lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych, a następnie 
art. 691 k.c. (w obecnie obowiązującym brzmieniu, nadanym przez ustawę z dnia 
21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o 
zmianie Kodeksu cywilnego, Dz.U. Nr 71, poz. 733 ze zm.; jedn. tekst: Dz.U. z 
2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.), wprawdzie znacznie ograniczyły krąg osób 
uprawnionych, jednakże sama konstrukcja wstąpienia ex lege w stosunek najmu 
lokalu mieszkalnego pozostała niezmieniona. Z wymienionych przepisów wynikało i 
nadal wynika, że prawo najmu lokalu mieszkalnego nie należy do spadku, skoro z 
chwilą śmierci najemcy przechodzi na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są 
one spadkobiercami (art. 922 § 2 k.c.). Wprawdzie spółdzielcze lokatorskie prawo 
do lokalu nie wchodziło do spadku nie na podstawie art. 221 Pr.spółdz. w związku z 
art. 922 § 2 k.c., ale ze względu na sformułowanie art. 218 § 1 Pr.spółdz., to jednak, 
w związku ze wspomnianym podobieństwem regulacji, rozwiązanie przyjęte w art. 
221 Pr.spółdz. z pewnością stanowiło surogat dziedziczenia spółdzielczego 
lokatorskiego prawa do lokalu. 
Kolizja między uprawnieniami spadkobierców zmarłego członka spółdzielni, 
któremu przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu i który wystąpił z 
pisemnym żądaniem przekształcenia tego prawa w prawo własnościowe, oraz 
roszczeniami małżonka, dzieci i innych osób bliskich, które zamieszkiwały razem z 
byłym członkiem do chwili jego śmierci, mogła zatem być postrzegana jako kolizja 
uprawnień spadkobierców i szczególnego rodzaju następców prawnych z art. 221 § 
1 Pr.spółdz. W piśmiennictwie trafnie podkreślono, że względy społeczne 
zdecydowanie przemawiały za przyznaniem pierwszeństwa ochronie owych 
następców prawnych, zamieszkujących w lokalu pozostawionym przez zmarłego 
członka. Taką interpretację uzasadniają ponadto argumenty natury prawnej 

dotyczące sposobów rozstrzygania kolizji zarówno norm prawnych, jak też 
wynikających z nich praw podmiotowych. Jak już wyżej wyjaśniono, przepisy art. 
221 Pr.spółdz. musiały być traktowane jako regulujące sui generis następstwo 
prawne, szczególne w stosunku do ogólnych przepisów o dziedziczeniu. Wyłączały 
one zatem stosowanie przepisów art. 922 i nast. k.c., zgodnie z regułą lex specialis 
derogat legi generali. 
Oznacza to, że teza dotycząca dziedziczności roszczenia o przekształcenie 
spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w prawo własnościowe musi zostać 
częściowo zweryfikowana ze względu na konieczność zapewnienia pierwszeństwa 
roszczeniom osób bliskich art. 221 § 1 Pr.spółdz. Dziedziczność roszczenia o 
przekształcenie prawa do lokalu ma zatem charakter warunkowy. Tego rodzaju 
konstrukcja została obecnie przyjęta, jak wskazano, w art. 481 § 1 zdanie pierwsze 
u.s.m. Posługiwał się nią już wcześniej Sąd Najwyższy w odniesieniu do 
dziedziczności prawa najmu lokalu mieszkalnego w okresie obowiązywania art. 8 
ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach 
mieszkaniowych w pierwotnym brzmieniu, kiedy prawo to nie wygasało w braku 
wymienionych w tym artykule osób mieszkających stale z najemcą do chwili jego 
śmierci, ale przechodziło na spadkobierców (por. uchwała z dnia 16 maja 1996 r., 
III CZP 46/96, OSNC 1996, nr 7-8, poz. 104). 
Roszczenie o przekształcenie lokatorskiego prawa do lokalu w prawo 
własnościowe podlegało zatem dziedziczeniu wtedy, gdy nie było osób 
uprawnionych na podstawie art. 221 § 1 Pr.spółdz. Chodziło tu zarówno o taką 
sytuację, w której w ogóle nie było osób wymienionych w tym przepisie, jak też o 
taką, w której takie osoby były, ale żadna z nich nie zamieszkiwała razem z byłym 
członkiem, albo wprawdzie zamieszkiwała, jednakże nie dokonała czynności 
zmierzających do zachowania roszczeń w terminie określonym w statucie i przez to 
doprowadziła do ich wygaśnięcia (art. 221 § 1 i § 3 Pr.spółdz.). Inaczej mówiąc, 
dziedziczność rozważanego roszczenia była wyłączona wtedy, gdy którakolwiek z 
osób wymienionych w art. 221 § 1 Pr.spółdz. skutecznie zrealizowała roszczenia o 
przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu po zmarłym członku, któremu 
przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego. 
Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione 
zagadnienie prawne, jak w uchwale.