III CZP 32/05

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 32/05 
 
Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) 
Sędzia SN Jan Górowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "K.M." w W. 
przeciwko Jolancie C., Remigiuszowi D., Małgorzacie F., Tomaszowi Ś., Natalii W. i 
Kamilowi W. o eksmisję i zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 22 czerwca 2005 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu postanowieniem z dnia 17 
stycznia 2005 r.: 
"1. Czy art. 12 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, 
mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 
733 ze zm.) ma zastosowanie do spółdzielczych praw do lokalu; 
2. jaka jest wzajemna relacja pomiędzy art. 11 i 12 ustawy o ochronie praw 
lokatorów (...), a art. 42 ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze 
(Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848)?" 
podjął uchwałę: 
 
Przepis art. 12 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, 
mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, 
poz. 733 ze zm.) miał zastosowanie także do spółdzielczego prawa do lokalu; 
odmówił podjęcia uchwały w pozostałym zakresie. 
 
Uzasadnienie 
 
Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2004 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków 
oddalił powództwo Spółdzielni Mieszkaniowej „K.M.” w W. o nakazanie pozwanym 
Jolancie C., Remigiuszowi D., Małgorzacie F., Tomaszowi Ś., Natalii W. i Kamilowi 
W., aby opróżnili i wydali powódce lokal mieszkalny nr 1 położony w W. przy ul. C. 
nr 4 oraz o nakazanie pozwanej Jolancie C., aby do dnia opróżnienia lokalu 

uiszczała co miesiąc odszkodowanie w kwocie odpowiadającej wysokości 
dotychczasowego czynszu. 
Z dokonanych ustaleń wynika, że Jolanta C. otrzymała przydział lokalu 
mieszkalnego na warunkach spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Ze 
względu na narastające zaległości czynszowe pozwana została pozbawiona 
członkostwa w spółdzielni uchwałą rady nadzorczej z dnia 2 sierpnia 2002 r., której 
nie zaskarżyła. Pozwana, począwszy od 1995 r., korzysta ze świadczeń pomocy 
społecznej, a od 2002 r. jest bezrobotna, obecnie bez prawa do zasiłku. Ze 
świadczeń pomocy społecznej korzystają także zamieszkujący w tym lokalu 
pozwani Małgorzata F. i Remigiusz D. Ponadto w lokalu zamieszkuje troje 
małoletnich dzieci. 
Sąd Rejonowy uznał, że pozwani są lokatorami w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 
ustawy z dnia 21 czerwca 2001 o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie 
gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 733 ze zm. – dalej: 
"u.o.p.l."). Pozwana Jolanta C. jest osobą, która znalazła się w niedostatku w 
rozumieniu § 5 pkt 3 uchwały Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 4 lipca 2002 r. i 
przysługuje jej prawo do ubiegania się o wynajęcie lokalu socjalnego. Z tego 
względu, zdaniem Sądu Rejonowego, w sprawie ma zastosowanie art. 12 ust. 2 
u.o.p.l., przewidujący obligatoryjną procedurę ugodową w sprawie zapłaty zaległych 
i bieżących należności. Procedura ta nie została zastosowana, a w takiej sytuacji 
uchwała o pozbawieniu pozwanej członkostwa w spółdzielni jest bezwzględnie 
nieważna, stosownie do art. 12 ust. 10 tej ustawy. Nieważność uchwały uzasadnia, 
w ocenie tego Sądu, oddalenie powództwa. 
Rozpoznając apelację powodowej Spółdzielni, Sąd Okręgowy we Wrocławiu 
powziął poważne wątpliwości prawne, przytoczone na wstępie, które przedstawił 
Sądowi Najwyższemu do rozpoznania. Zdaniem tego Sądu, wątpliwości budzi 
możliwość zastosowania art. 12 u.o.p.l. do spółdzielczego prawa do lokalu. Nie 
zajmując własnego stanowiska, przedstawił rozbieżne poglądy doktryny w tej 
kwestii. Wątpliwości Sądu budzi także kwestia relacji art. 11 i 12 u.o.p.l. do art. 42 
ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. 
Nr 188, poz. 1848 ze zm. – dalej: "Pr.spółdz."), w szczególności zaś, czy w 
postępowaniu o nakazanie wydania lokalu sąd może jako przesłankę 
rozstrzygnięcia przyjąć, że uchwała w przedmiocie wykluczenia członka spółdzielni 
mieszkaniowej jest nieważna. 

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Pytanie przedstawione w punkcie drugim sformułowane zostało w sposób 
abstrakcyjny, bez związku ze sprawą, gdyż podstawą oddalenia powództwa przez 
Sąd pierwszej instancji był art. 12, a nie art. 11 u.o.p.l. Poza tym jest to pytanie zbyt 
ogólne, by mogło być przedmiotem udzielenia odpowiedzi w konkretnej sprawie i z 
tej przyczyny kwestia ta pozostała bez odpowiedzi Sądu Najwyższego. Zwrócić 
jedynie trzeba uwagę, że w uchwale z dnia 9 lutego 2005 r., III CZP 81/04 (OSNC 
2005, nr 12, poz. 204) Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd orzekający w sprawie o 
eksmisję z lokalu mieszkalnego nie jest uprawniony, w razie niezaskarżenia 
uchwały o wykluczeniu członka ze spółdzielni mieszkaniowej, do ustalenia, że nie 
doszło do wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na skutek 
niezachowania przesłanek określonych w art. 11 ust. 8 w związku z art. 11 ust. 2 
pkt 2 u.o.p.l. 
Problem stosowania art. 12 u.o.p.l. do spółdzielczego prawa do lokalu wywoływał 
spory w doktrynie. Według niektórych autorów, było to niedopuszczalne, gdyż art. 
12 u.o.p.l., w przeciwieństwie do uregulowania zawartego w art. 11 ust. 8 u.o.p.l., 
nie odnosił się wprost do spółdzielczego prawa do lokalu. Ponadto podnoszono, że 
ustanie stosunku spółdzielczo-mieszkaniowego musi być poprzedzone 
postępowaniem o pozbawienie członkostwa w spółdzielni, a utrata członkostwa 
powoduje ex lege wygaśnięcie prawa do lokalu spółdzielczego. Według innych, 
przepis ten wręcz nakładał na spółdzielnię mieszkaniową obowiązek badania 
sytuacji majątkowej członka, którego spółdzielnia zamierzała wykluczyć, a w 
konsekwencji uchwała organu spółdzielni, podjęta z naruszeniem art. 12 ust. 1-4 
u.o.p.l., była bezwzględnie nieważna z mocy ust. 10 tego przepisu. 
Przychylając się do drugiego poglądu należy zauważyć, że procedura ugodowa 
określona w art. 12 u.o.p.l. tworzyła z art. 11 tej ustawy pewną całość. Z art. 11 ust. 
8 u.o.p.l. natomiast wyraźnie wynika obowiązek stosowania przepisów o 
wypowiedzeniu stosunku prawnego do tych stosunków prawnych, które nie ustają 
przez wypowiedzenie, a więc także do spółdzielczych praw do lokalu. Pomimo 
zatem tego, że art. 11 ust. 8 u.o.p.l. nie wymieniał art. 12 tej ustawy, procedura 
ugodowa określona w tym przepisie odnosiła się również do lokatorów 
uprawnionych do spółdzielczego prawa do lokalu. Nie może być zaś wątpliwości co 
do tego, że osoba fizyczna uprawniona z tytułu spółdzielczego prawa do lokalu jest 
lokatorem w rozumieniu ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw 

lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy, stwierdzenie takie bowiem zawarte 
zostało wprost w art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Trzeba przy tym zauważyć, że 
przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów mają 
charakter przepisów szczególnych, nie uchylają więc pozostałych przesłanek, 
wynikających ze statutu i przepisów prawa (np. art. 24 Pr.spółdz.), jakie muszą być 
spełnione, aby doszło do wykluczenia członka. 
Rozważyć w tej sytuacji należało, jakie skutki wynikały z faktu niewyczerpania 
procedury ugodowej, określonej w art. 12 u.o.p.l., dla ważności uchwały organu 
spółdzielni w przedmiocie wykluczenia członka spółdzielni z przyczyn, o których 
mowa w art. 11 ust. 2 pkt 2 u.o.p.l., a to ze względu na art. 12 ust. 10, zgodnie z 
którym wypowiedzenie dokonane z naruszeniem ust. 1-4 omawianego przepisu jest 
nieważne. W orzecznictwie Sądu Najwyższego uznano, że uchwała spółdzielni 
(rady nadzorczej, walnego zgromadzenia, zebrania przedstawicieli) podjęta z 
naruszeniem art. 12 ust. 1-4 u.o.p.l. jest bezwzględnie nieważna na podstawie art. 
12 ust. 10 tej ustawy (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2005 r., III 
CZP 81/04). Takie stanowisko, które Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela, 
zajęto też w literaturze. 
Podstawową drogą zaskarżenia uchwały przez członka jest tryb przewidziany w 
art. 42 Pr.spółdz., mający prowadzić do unieważnienia przez sąd uchwały 
sprzecznej z prawem lub statutem. Także jednak w sytuacji, w której uchwała nie 
została zaskarżona w tym trybie, może być ona uznana za bezwzględnie nieważną 
na podstawie art. 58 k.c. w drodze powództwa o ustalenie jej nieważności (art. 189 
k.p.c.) lub powództwa o roszczenie, którego przesłanką jest nieważność uchwały, 
przy czym nieważność bezwzględną sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Należy ją 
zatem uwzględniać z urzędu także w postępowaniu o wydanie lokalu, jeżeli 
podstawą roszczenia było wygaśnięcie członkostwa, a zdarzenie to nie zaistniało, 
gdyż oparte było na nieważnej uchwale. 
Należy również zwrócić uwagę, że w obecnym stanie prawnym, wobec uchylenia 
art. 12 u.o.p.l. z dniem 1 stycznia 2005 r. przez ustawę z dnia 17 grudnia 2004 r. o 
zmianie ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o 
zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 281, poz. 2783), przedstawione 
zagadnienie prawne odnosić się może tylko do takiego spółdzielczego prawa do 
lokalu, które wygasło na skutek uchwały spółdzielni podjętej przed tym dniem. 

Wobec powyższego Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie 
prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).