III CZP 31/07

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 14 września 2007 r., III CZP 31/07 
 
Sędzia SN Helena Ciepła (przewodniczący) 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz 
Sędzia SN Mirosława Wysocka 
Sędzia SN Kazimierz Zawada (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa syndyka masy upadłości Banku 
Spółdzielczego w W. przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w Ż. i J. Bankowi 
Spółdzielczemu w N. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 14 września 2007 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej 
Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Najwyższy postanowieniem z dnia 29 listopada 2006 r., V CSK 283/06: 
„Czy w razie zawarcia przez zarząd spółdzielni umowy bez wymaganej do jej 
ważności uchwały walnego zgromadzenia lub rady nadzorczej ma zastosowanie 
art. 103 § 1 i 2 k.c.?” 
podjął uchwałę: 
 
Do umowy zawartej przez zarząd spółdzielni bez wymaganej do jej 
ważności uchwały walnego zgromadzenia lub rady nadzorczej ma 
zastosowanie w drodze analogii art. 103 § 1 i 2 k.c. 
 
Uzasadnienie 
 
Syndyk masy upadłości Banku Spółdzielczego w W. wniósł o zasądzenie 
tytułem udziałów członkowskich od Banku Spółdzielczego w Ż. kwoty 87 000 zł z 
ustawowymi odsetkami od dnia 27 maja 2002 r., a od J. Banku Spółdzielczego w N. 
kwoty 90 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 27 maja 2002 r. Jako podstawę 
prawną żądań wskazał art. 19 i 28 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo 

spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1838 ze zm. – dalej: 
„Pr.spółdz.”). 
W związku z wymaganiem, aby fundusze własne banków spółdzielczych do 
dnia 31 grudnia 2000 r. osiągnęły wysokość równą 300 000 euro, osiem 
sąsiadujących ze sobą banków spółdzielczych, wśród nich strony procesu, 
przystąpiło do siebie nawzajem w celu spełnienia powyższego wymagania. 
Oświadczenia o przystąpieniu złożyły zarządy banków, zastrzegając, że banki nie 
będą sobie wzajemnie wypłacać dywidendy. W chwili złożenia oświadczeń zarządy 
banków nie dysponowały uchwałami zebrań przedstawicieli członków w sprawie 
przystąpienia, oświadczenia te zostały jednak zatwierdzone uchwałami zebrań 
przedstawicieli członków. 
W dniu 27 grudnia 2000 r. zarząd Banku Spółdzielczego w Ż. wypowiedział 
członkostwo w Banku Spółdzielczym w W. Analogiczną decyzję podjął też J. Bank 
Spółdzielczy w N. Bank Spółdzielczy w W. zwrócił w dniu 2 kwietnia 2001 r. 
Bankowi Spółdzielczemu w Ż. udział członkowski w wysokości 87 000 zł, a w dniu 3 
kwietnia 2001 r. J. Bankowi Spółdzielczemu w N. udział członkowski w wysokości 
90 000 zł. 
Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2001 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie 
ogłosił upadłość Banku Spółdzielczego w W. 
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2005 r. oddalił powództwa 
syndyka masy upadłości Banku Spółdzielczego w W. zmierzające do odzyskania 
kwot udziałów członkowskich zwróconych pozwanym bankom. Zdaniem Sądu 
Okręgowego, żaden z pozwanych banków nie stał się członkiem Banku 
Spółdzielczego w W., gdyż ich przystąpienie do niego nie odniosło skutku ze 
względu na niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 38 § 1 pkt 6 Pr.spółdz. (w 
brzmieniu nadanym z mocą od dnia 26 września 1994 r.), tj. na brak wymaganych 
przez ten przepis uchwał walnych zgromadzeń członków pozwanych (zebrań 
przedstawicieli członków – por. art. 37 § 1 Pr.spółdz.), dotyczących przystąpienia do 
Banku Spółdzielczego w W. 
Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji strony powodowej zmienił wyrok 
Sądu Okręgowego i uwzględnił obydwa powództwa, gdyż w jego ocenie nie doszło 
w szczególności do naruszenia art. 38 § 1 pkt 6 Pr.spółdz. 
W toku postępowania kasacyjnego wywołanego skargami obu pozwanych 
banków kluczowego znaczenia nabrała odpowiedź na pytanie, czy uchwała, o której 

mowa w art. 38 § 1 pkt 6 Pr.spółdz., musi być podjęta przed złożeniem przez 
zarząd spółdzielni oświadczenia o przystąpieniu do innej organizacji gospodarczej, 
czy też do skutecznego przystąpienia do innej organizacji gospodarczej wystarcza 
późniejsze jej podjęcie. Odpowiedź na to pytanie zależy z kolei rozstrzygnięcia 
przedstawionego zagadnienia prawnego, tj. czy art. 103 § 1 i 2 k.c. ma 
zastosowanie w drodze analogii do umów, do których ważności wymagana jest 
uchwała walnego zgromadzenia lub rady nadzorczej spółdzielni. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Należy podzielić pogląd wyrażony w postanowieniu przedstawiającym 
zagadnienie prawne, że hipoteza normy wyrażonej w art.38 § 1 pkt 6 Pr.spółdz. 
obejmuje także przystąpienie przez jeden bank spółdzielczy do innego banku 
spółdzielczego, czyli uzyskanie członkostwa w spółdzielni (banku spółdzielczym) 
przez inną spółdzielnię (bank spółdzielczy). 
Z art. 16 i 17 Pr.spółdz. wynika, że do nawiązania stosunku członkostwa w 
każdej spółdzielni, a więc także w spółdzielni – banku spółdzielczym, dochodzi w 
wyniku umowy pomiędzy podmiotem ubiegającym się o członkostwo a spółdzielnią. 
Gdy podmiot ubiegający się o członkostwo sam jest, jak w rozpatrywanej sprawie, 
spółdzielnią, złożenie deklaracji o przystąpieniu do spółdzielni należy, zgodnie z 
ogólną zasadą dotyczącą reprezentacji spółdzielni na zewnątrz, do kompetencji 
zarządu (zob. art. 48 § 1 Pr.spółdz. oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego 
z dnia 9 września 1993 r., III CZP 75/93, OSNC 1994, nr 2, poz. 33). 
Ogólna kompetencja zarządu do reprezentacji spółdzielni na zewnętrz 
podlega jednak niekiedy ograniczeniu przez wymaganie zgody innego organu do 
dokonania określonej czynności prawnej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 
lutego 2002 r., III CKN 494/99, nie publ., i z dnia 8 października 2004 r., V CK 
76/04, OSNC 2005, nr 10, poz. 175). Jest to wyraz szerszego zjawiska, gdyż 
podobnemu ograniczeniu podlega również ogólna kompetencja do reprezentacji na 
zewnętrz zarządu innych osób prawnych (zob. w szczególności art. 17 § 1 k.s.h. 
oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 1990 r., III CRN 62/90, nie publ., i z 
dnia 7 października 1999 r., I CKN 531/99, „Wokanda” 2000, nr 1, s. 4). W 
piśmiennictwie w omawianych sytuacjach mówi się też o wymaganiu zgody innego 
organu „do ważności” określonej czynności prawnej. Warto zauważyć, że zamienne 
posługiwanie się zwrotami „do dokonania czynności prawnej” i „do „ważności 
czynności prawnej” ma miejsce także w tych przypadkach – podobnych do 

omawianych – w których wymagana jest zgoda osoby trzeciej (por. art. 17 k.c., 
uzależniający od zgody przedstawiciela ustawowego „ważność czynności prawnej”, 
przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga 
zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, oraz art. 63 § 1 k.c., stanowiący, że 
jeżeli „do dokonania czynności prawnej” potrzebna jest zgoda osoby trzeciej, osoba 
ta może wyrazić zgodę także przed złożeniem oświadczenia przez osoby 
dokonywające czynności albo po jego złożeniu). 
Z uchwał walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli członków), które 
ma na względzie art. 38 § 1 Pr.spółdz., tylko niektóre są uznawane za wymagane 
do dokonania określonych czynności prawnych; innymi słowy – do ważności tych 
czynności prawnych; dotyczy to przede wszystkim wymienionych w art. 38 § 1 pkt 5 
Pr.spółdz. uchwał w sprawie zbycia nieruchomości lub zakładu. Do tej kategorii 
uchwał należy także zaliczyć wskazane w istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej 
sprawy przepisie art. 38 § 1 pkt 6 Pr.spółdz. uchwały w sprawie przystępowania do 
innych organizacji gospodarczych oraz występowania z innych organizacji 
gospodarczych. Doniosłość przystąpienia spółdzielni do innej organizacji 
gospodarczej lub wystąpienia z takiej organizacji nie jest mniejsza niż zbycia 
nieruchomości spółdzielni. Jeżeli więc do zbycia nieruchomości spółdzielni 
konieczna jest zgoda walnego zgromadzenia, to powinna ona być potrzebna 
również do złożenia oświadczenia o przystąpieniu spółdzielni do innej organizacji 
gospodarczej lub o wystąpieniu z innej organizacji gospodarczej. 
Wynikające z art. 38 § 1 pkt 6 Pr.spółdz. wymaganie zgody ogranicza więc 
kompetencję zarządu do reprezentowania spółdzielni na zewnątrz w zakresie 
przystępowania lub występowania z innych organizacji gospodarczych. Chodzi tu 
m.in. o doniosłą w okolicznościach sprawy kompetencję zarządu spółdzielni do 
zawarcia umowy o nawiązanie stosunku członkostwa z inną spółdzielnią. Bez 
uchwały, o której mowa w art. 38 § 1 pkt 6 Pr.spółdz., sam zarząd nie jest 
kompetentny do nawiązania wspomnianego stosunku, zawarcie zatem przez zarząd 
umowy o nawiązanie stosunku członkostwa z inną spółdzielnią bez wspomnianej 
uchwały jest działaniem równie wadliwym jak złożenie oświadczenia woli w imieniu 
osoby prawnej w charakterze jej zarządu przez osoby w rzeczywistości nie 
wchodzące w skład zarządu (nigdy niepowołane lub których mandat już wygasł) 
albo jak złożenie w imieniu osoby prawnej oświadczenia woli przez mniejszą liczbę 
członków zarządu od wymaganej. 

Przystępując do odpowiedzi na pytanie o sankcję dokonania czynności 
prawnej w imieniu osoby prawnej w charakterze jej organu bez kompetencji do 
tego, należy – w ślad za Sądem Najwyższym w składzie, który przedstawił 
zagadnienie prawne – wskazać na orzecznictwo uznające taką czynność za 
bezwzględnie nieważną. Niektóre orzeczenia uznają taką czynność prawną za 
nieważną na podstawie art. 58 § 1 k.c. (zob. w szczególności orzeczenia Sądu 
Najwyższego z dnia 6 marca 1991 r., III CZP 8/91, OSNC 1991, nr 7, poz. 94, oraz 
z dnia 3 marca 2005 r., II CK 409/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 33; por. także wyrok 
Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2002 r., II CKN 1415/00, "Izba Cywilna" 2002, 
nr 6, s. 48), inne zaś nieważność takiej czynności wywodzą z art. 39 w związku z 
art. 38 k.c. Orzeczenia tworzące pierwszą grupę można w dalszych rozważaniach 
pominąć, ponieważ opierają się na założeniu, że art. 58 § 1 k.c. dotyczy każdego 
przypadku naruszenia przy dokonywaniu czynności prawnej normy bezwzględnie 
obowiązującej. Jest to wprawdzie założenie często przyjmowane także w 
piśmiennictwie, ale nietrafne, gdyż wymieniony przepis ma niewątpliwie na 
względzie tylko zgodność z ustawą treści i celu czynności prawnej (por. wyroki 
Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2000 r., V CKN 1029/00, OSNC 2001, nr 6, poz. 
83 i z dnia 5 lipca 2007 r., II CSK 162/07, nie publ. oraz uchwałę Sądu Najwyższego 
z dnia 12 października 2001 r., III CZP 55/01, OSNC 2002, nr 7-8, poz. 87). Za 
nietrafne należy także uznać – i w dalszych rozważaniach pominąć – zapatrywanie 
kwalifikujące czynności dokonane w imieniu osoby prawnej w charakterze jej 
organu bez kompetencji do tego jako czynności prawne nieistniejące, przeważający 
bowiem pogląd ogranicza posługiwanie się koncepcją „czynności prawnej 
nieistniejącej” jedynie do zachowań, w których nie można rozpoznać oświadczenia 
woli. 
Wśród orzeczeń drugiej grupy zasadnicze znaczenie przypada wyrokowi Sądu 
Najwyższego z dnia 12 grudnia 1996 r., I CKN 22/96 (OSNC 1997, nr 6-7, poz. 75), 
w którym Sąd Najwyższy wykluczył dopuszczalność stosowania w drodze analogii 
art. 103 § 1 i 2 k.c., normującego zawarcie umowy w imieniu innej osoby bez jej 
umocowania lub z przekroczeniem granic udzielonego przez nią umocowania, do 
przypadków zawarcia umowy w imieniu osoby prawnej w charakterze jej organu 
przez osobę lub osoby niemające do tego kompetencji. Dla uzasadnienia przytoczył 
dwa argumenty. 

Po pierwsze, wskazał na zbieżność art. 39 § 1 jedynie z art. 103 § 3 k.c. 
Pokrywanie się art. 39 § 1 tylko z art. 103 § 3 pozwala – zdaniem Sądu 
Najwyższego – mniemać, że ustawodawca w art. 39 świadomie nie zamieścił 
odpowiednika art. 103 § 1, zezwalającego na potwierdzenie umowy zawartej przez 
osobę lub osoby działające jako organ osoby prawnej bez kompetencji do tego. 
Po drugie, odwołał się do różnicy zachodzącej między konstrukcją prawną 
„działania przez pełnomocnika” a konstrukcją prawną „działania przez organ osoby 
prawnej”. Podniósł, że w związku z tym, iż działanie organu, inaczej niż działanie 
pełnomocnika, jest działaniem samej reprezentowanej osoby prawnej, w przypadku 
braku kompetencji do funkcjonowania w charakterze organu osoby prawnej nie ma 
w ogóle działania osoby prawnej, które można by potwierdzić. 
Stanowisko wyrażone w omawianym wyroku zostało powtórzone w innych 
orzeczeniach (zob. w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 
1997 r., I CKN 130/97, nie publ., z dnia 15 lutego 2002 r., III CKN 494/00, z dnia 8 
maja 2003 r., III RN 66/02, „Monitor Podatkowy” 2003, nr 6, s. 2, z dnia 14 stycznia 
2004 r., I CK 54/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 35, i z dnia 8 października 2004 r., V CK 
76/04). Również liczne wypowiedzi piśmiennictwa, które aprobują to stanowisko, w 
zasadzie ograniczają się do przytoczenia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 
grudnia 1996 r., I CKN 22/96. 
Orzeczenia opowiadające się za nieważnością bezwzględną czynności 
prawnych dokonanych przez osoby działające w imieniu osoby prawnej w 
charakterze jej organu bez kompetencji do tego nie są jednak jedynymi 
wypowiedziami w tej kwestii. W wyroku z dnia 22 lipca 1998 r., I PKN 223/98 
(OSNAPUS 1998, nr 16, poz. 509), Sąd Najwyższy opowiedział się za 
dopuszczalnością potwierdzenia na podstawie art. 103 k.c. umowy zawartej przez 
niemający wymaganej kompetencji organ osoby prawnej. 
Orzecznictwo opowiadające się za nieważnością bezwzględną czynności 
prawnych dokonanych przez osoby działające w imieniu osoby prawnej w 
charakterze jej organu bez kompetencji do tego pozostaje też w sprzeczności z 
założeniami generalnie akceptowanej w piśmiennictwie uchwały Sądu Najwyższego 
– zasady prawnej – z dnia 30 maja 1990 r., III CZP 8/90 (OSNC 1990, nr 10-11, 
poz. 124). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wyraził zapatrywanie, że 
teoria organów, zgodnie z którą objaśniane są przepisy kodeksu cywilnego o 
osobach prawnych, oraz uregulowanie zawarte w art. 39 k.c. nie stoją na 

przeszkodzie stosowaniu na zasadach charakterystycznych dla analogii przepisu 
art. 108 k.c. zakazującego dokonywania pełnomocnikowi czynności prawnych „z 
samym sobą” do czynności prawnych organu osoby prawnej „z samym sobą”. Sąd 
Najwyższy dopuścił więc możliwość stosowania w drodze analogii przepisów o 
pełnomocnictwie do działań podejmowanych w charakterze organu osoby prawnej. 
Ponadto w najnowszym piśmiennictwie pojawiły się głosy podające w 
wątpliwość pogląd judykatury o bezwzględnej nieważności czynności prawnych 
dokonanych przez osoby działające w imieniu osoby prawnej w charakterze jej 
organu bez kompetencji do tego. Niektóre z tych głosów, w odróżnieniu od 
wypowiedzi aprobujących stanowisko orzecznictwa o bezwzględnej nieważności 
czynności prawnych dokonanych przez osoby działające w imieniu osoby prawnej w 
charakterze jej organu bez kompetencji do tego, są obszernie umotywowane. 
Pogląd odrzucający stosowanie w drodze analogii art. 103 § 1 i 2 k.c. do 
umów zawartych przez osoby działające w imieniu osoby prawnej w charakterze jej 
organu bez kompetencji do tego i uznający wszystkie czynności prawne dokonane 
przez osoby działające w imieniu osoby prawnej w charakterze jej organu bez 
kompetencji do tego za bezwzględnie nieważne rzeczywiście nasuwa poważne 
zastrzeżenia. Przede wszystkim nie przekonuje przytaczany dla uzasadnienie tego 
poglądu argument odwołujący się do różnicy między konstrukcją „działania przez 
organ osoby prawnej” a konstrukcją „działania przez pełnomocnika”. W literaturze 
trafnie zwrócono uwagę, że różnice konstrukcyjne między instytucją 
pełnomocnictwa a instytucją organu osoby prawnej, wyrażające się w odmiennej 
„technice zaliczania skutków działania osób reprezentujących na rzecz podmiotów 
reprezentowanych”, nie usuwają istotnego podobieństwa między obu tymi 
instytucjami, polegającego na tym, że zarówno pełnomocnik, jak i osoba pełniąca 
funkcję organu mają działać w granicach przyznanych im kompetencji, skutki zaś 
takiego ich działania są przypisywane bezpośrednio – odpowiednio – mocodawcy 
lub osobie prawnej. Funkcja obu tych instytucji jest więc podobna. 
Poza tym, uwzględniając w procesie stosowania ustawy różne koncepcje 
teoretyczne osoby prawnej i pełnomocnictwa, należy najdonioślejsze znaczenie 
przypisywać wykładni funkcjonalnej, nie zaś tak zwanym „logicznym 
konsekwencjom teoretycznych konstrukcji”. Podkreślenia wymaga w szczególności, 
że teoria organów nie jest na gruncie niemieckiego prawa cywilnego, z którego się 
wywodzi i które najmocniej oddziałało na polskie prawo cywilne, uznawana za 

przeszkodę do stosowania do podmiotów działających w charakterze organu osoby 
prawnej w kwestiach odmiennie nieunormowanych przepisów o przedstawicielstwie 
(zastępstwie), w tym – będącego odpowiednikiem art. 103 § 1 i 2 k.c. – przepisu 
§ 177 niemieckiego kodeksu cywilnego. Akceptując teorię organów, z 
jednoczesnym jednak ostrzeżeniem przed pochopnym wyciąganiem z niej 
prawnodogmatycznych konsekwencji, wskazuje się tam na aktualność w sferze 
reprezentacji osoby prawnej trzech założeń przyświecających przepisom o 
przedstawicielstwie (§ 164 i nast. niemieckiego kodeksu cywilnego): założenia, że 
działanie podejmowane w imieniu i w zakresie umocowania osoby prawnej do jej 
reprezentowania w charakterze określonego organu jest skuteczne tylko w 
odniesieniu do osoby prawnej, że działanie podejmowane przez osobę pełniącą 
funkcję organu osoby prawnej w imieniu własnym jest skuteczne tylko w odniesieniu 
do niej samej, a także założenia, że umowa zawarta w imieniu osoby prawnej w 
charakterze jej organu bez umocowania do tego lub z przekroczeniem jego granic 
ma skuteczność zawieszoną do czasu wyjaśnienia się kwestii jej potwierdzenia. 
Podobnie na gruncie prawa szwajcarskiego, które również wywarło wpływ na 
polskie prawo cywilne, dopuszcza się w braku regulacji szczególnych stosowanie 
do działań podejmowanych w charakterze organu osoby prawnej przepisów o 
przedstawicielstwie, w tym będącego odpowiednikiem art. 103 § 1 i 2 k.c. przepisu 
art. 38 szwajcarskiego kodeksu zobowiązań. 
Również to, że art. 39 § 1 k.c. zawiera jedynie normę odpowiadającą art. 103 
§ 3 k.c., a brak w nim odpowiedników art. 103 § 1 i 2, nie oznacza woli 
ustawodawcy uznania wszystkich czynności prawnych dokonanych przez osoby 
działające w imieniu osoby prawnej w charakterze jej organu bez kompetencji do 
tego za bezwzględnie nieważne. Nie normując w art. 39 k.c. sankcji dokonania 
czynności prawnej w imieniu osoby prawnej w charakterze jej organu bez 
kompetencji do tego, ustawodawca pozostawił ustalenie tej sankcji sądom przy 
zastosowaniu ogólnych reguł wykładni prawa, wskazane zaś wyżej podobieństwo 
instytucji organu osoby prawnej i pełnomocnictwa przemawia za stosowaniem w 
drodze analogii przewidującego sankcję bezskuteczności zawieszonej art. 103 § 1 i 
2 k.c. w zakresie nienormowanym przepisami szczególnymi do umów zawartych w 
imieniu osoby prawnej przez osoby działające w charakterze organu osoby prawnej 
bez kompetencji do tego (zob. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 września 
1969 r., III CZP 8/69, OSNCP 1970, nr 6, poz. 97, i uchwała składu siedmiu 

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2006 r., III CZP 100/05, OSNC 
2006, nr 6, poz. 95). Sankcja bezskuteczności zawieszonej nie tylko skutecznie 
chroni interesy osoby prawnej, której zasady reprezentacji zostały naruszone, ale 
także lepiej odpowiada potrzebom bezpieczeństwa obrotu. W szczególności – jak 
trafnie podniesiono w piśmiennictwie – wyklucza kwestionowanie czynności prawnej 
przez kontrahenta osoby prawnej tylko dlatego, że czynność ta przestała mu 
odpowiadać. 
Stanowisko opowiadające się za nieważnością bezwzględną wszystkich 
czynności prawnych dokonanych przez osoby działające w imieniu osoby prawnej w 
charakterze jej organu bez kompetencji do tego trudno także pogodzić z 
cząstkowymi, ale praktycznie doniosłymi regulacjami zawartymi w art. 17 § 1 i 2 
k.s.h. oraz art. 17a ust. 2 ustawy z dnia 28 sierpnia 1996 r. o zasadach 
wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 
493 ze zm.). 
Według art. 17 § 1 i 2 k.s.h., jeżeli do dokonania czynności prawnej przez 
spółkę kapitałową ustawa wymaga uchwały wspólników lub walnego zgromadzenia 
albo rady nadzorczej, czynność prawna dokonana bez wymaganej uchwały jest 
nieważna. Zgoda może być wyrażona przed złożeniem oświadczenia przez spółkę 
albo po jego złożeniu, nie później jednak niż w terminie dwóch miesięcy od dnia 
złożenia oświadczenia przez spółkę; potwierdzenie wyrażone po złożeniu 
oświadczenia ma moc wsteczną od chwili dokonania czynności prawnej. Z regulacji 
tej jednoznacznie wynika, choć nie zawsze bywa to dostrzegane, że czynność 
prawna zawarta przez zarząd spółki bez wymaganej w ustawie zgody wyrażonej w 
uchwale wspólników, uchwale walnego zgromadzenia lub uchwale rady nadzorczej 
jest dotknięta, podobnie jak umowa zawarta bez wymaganej zgody osoby trzeciej, 
jedynie sankcją bezskuteczności zawieszonej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 
19 stycznia 2007 r., III CSK 360/06, "Biuletyn SN" 2007, nr 6, s. 13). Czynność ta 
może być więc potwierdzona w określonym terminie. Termin „nieważność” użyty w 
art. 17 § 1 k.s.h. odnosi się, analogicznie jak termin „nieważność” użyty w art. 17 
k.c., do konsekwencji braku potwierdzenia czynności prawnej w odpowiednim 
terminie, a nie do – podlegających jedynie uwzględnieniu przy rozstrzyganiu o 
rodzaju sankcji – konsekwencji wadliwości czynności prawnej występujących już w 
chwili dokonania czynności prawnej (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego 
z dnia 12 października 2001 r., III CZP 55/01). Wynikająca z art. 17 § 1 i 2 k.s.h. 

sankcja bezskuteczności zawieszonej pozwala – jak się podkreśla w literaturze – 
respektować ustawowe wymagania zgody jednego organu spółki na czynności 
dokonywane przez inny organ spółki bez uszczerbku zarówno dla chronionych 
przez te wymagania interesów, jak i dla potrzeby niezwłocznego dokonywania 
czynności prawnych. Zgodnie zaś z art. 17a ust. 2 ustawy o zasadach wykonywania 
uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa, do czynności prawnych dokonanych 
z naruszeniem przepisów o właściwości i zakresie reprezentacji Skarbu Państwa 
stosuje się odpowiednio art. 103 § 1 i 2 k.c. (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z 
dnia 5 lipca 2007 r., II CSK 162/07). 
Rozważania te uzasadniają udzielenie pozytywnej odpowiedzi na 
przedstawione pytanie i przyjęcie, że do umowy zawartej bez wymaganej do jej 
ważności uchwały walnego zgromadzenia lub rady nadzorczej spółdzielni ma 
zastosowanie w drodze analogii art. 103 § 1 i 2 k.c. Można wprawdzie postulować 
także, aby w razie zawarcia przez zarząd spółdzielni umowy bez wymaganej do jej 
ważności uchwały walnego zgromadzenia lub rady nadzorczej stosować w drodze 
analogii art. 17 § 1 i 2 k.s.h., jednakże to rozwiązanie zawodziłoby w tych 
sytuacjach, w których – jak w niniejszej sprawie – zawarcie przez zarząd spółdzielni 
umowy bez wymaganej do jej ważności uchwały walnego zgromadzenia lub rady 
nadzorczej nastąpiło przed wejściem w życie art. 17 k.s.h. Jeżeli przepisy art. 17 § 
1 i 2 k.s.h. nie stosują się do czynności prawnych spółki kapitałowej dokonanych 
przed ich wejściem w życie (art. 620 § 1 k.s.h.), to niemożliwe byłoby też 
stosowanie ich w drodze analogii do czynności prawnych innych podmiotów 
dokonanych przed ich wejściem w życie. 
Rozstrzygnięciu przyjmującemu stosowanie art. 103 § 1 i 2 k.c. w drodze 
analogii do umowy zawartej bez wymaganej do jej ważności uchwały walnego 
zgromadzenia lub rady nadzorczej spółdzielni nie można też zasadnie 
przeciwstawić argumentu odwołującego się do jednolitości dotychczasowego 
orzecznictwa. W większości dotychczasowych orzeczeń rozstrzygających 
omawiany problem Sąd Najwyższy wprawdzie wykluczył stosowanie art. 103 § 1 i 2 
k.c. w drodze analogii do umów zawartych w imieniu osoby prawnej przez osoby 
działające w charakterze organu osoby prawnej bez kompetencji do tego i 
opowiedział się za bezwzględną nieważnością tych umów, jednakże w 
orzeczeniach należących do tej grupy istnieje rozbieżność stanowisk co do 
podstawy tej nieważności; w jednych oparto ją na art. 58 § 1 k.c., a w innych 

wywiedziono z art. 39 w związku z art. 38 k.c. Poza tym orzecznictwo to pozostaje 
w sprzeczności z założeniami uchwały Sądu Najwyższego – zasady prawnej – z 
dnia 30 maja 1990 r., III CZP 8/90, dopuszczającej stosowanie zakazującego 
pełnomocnikowi dokonywania czynności prawnych „z samym sobą” art. 108 k.c. do 
czynności prawnych organu osoby prawnej „z samym sobą”. 
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie 
prawne, jak w uchwale (art. 39317 k.p.c. oraz art. 1 pkt 1 lit. b, art. 59 i 61 § 1 ustawy 
z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).