III CZP 30/10

Uchwała z dnia 27 maja 2010 r., III CZP 30/10 
 
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) 
Sędzia SN Dariusz Dończyk 
Sędzia SN Wojciech Katner (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w 
W., Oddział Regionalny w O. przeciwko Małgorzacie H. przy uczestnictwie 
interwenienta ubocznego Gminy O. o eksmisję i ustalenie odszkodowania, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 27 maja 2010 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Olsztynie 
postanowieniem z dnia 11 lutego 2010 r.: 
"Czy ze względu na treść artykułu 1 a ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o 
ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu 
cywilnego (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) przepis artykułu 45 
ustęp 3 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych 
Rzeczypospolitej Polskiej (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398ze zm.) 
stanowi podstawę do nałożenia na Gminę obowiązku dostarczenia lokalu 
socjalnego osobie, której Sąd nakazał opróżnienie lokalu, będącego w dyspozycji 
Wojskowej Agencji Mieszkaniowej?” 
podjął uchwałę: 
 
Przepisy art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o 
zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (jedn. tekst: Dz.U. z 
2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.) oraz art. 14 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 
21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy 
i o zmianie Kodeksu cywilnego (jedn. tekst: Dz.U. 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze 
zm.) stanowią podstawę prawną do nałożenia na gminę obowiązku 
dostarczenia lokalu socjalnego osobie, której sąd nakazał opróżnienie lokalu 
mieszkalnego pozostającego w zasobach Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. 
 
Uzasadnienie 

 
(...) Pozwana Małgorzata H. zajmuje lokal mieszkalny należący do zasobów 
powodowej Wojskowej Agencji Mieszkaniowej na podstawie decyzji z 1990 r. Ze 
względu na to, że pozwana, będąca rencistką korzystającą z pomocy społecznej z 
powodu swej niepełnosprawności, nie uiszcza czynszu ani innych opłat z tytułu 
zajmowania mieszkania, a nie może być wobec niej wydana decyzja o 
przymusowym wykwaterowaniu na podstawie art. 38 i 45 ust. 1 ustawy z dnia 22 
czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej (jedn. 
tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm. – dalej" u.z.S.Z.R.P."). Agencja 
zastosowała tryb przewidziany w art. 45 ust. 3 tej ustawy i skierowała sprawę na 
drogę postępowania sądowego. Żądanie zasądzenia odszkodowania zostało oparte 
na art. 37a ust. 1 u.z.S.Z.R.P. 
Powołując się na art. 45 ust. 3 u.z.S.Z.R.P., Gmina O. przystąpiła do sprawy w 
charakterze interwenienta ubocznego i wniosła o nieprzyznawanie pozwanej prawa 
do lokalu socjalnego. Wskazała art. 1a ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie 
praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego 
(jedn. tekst Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm. – dalej: "u.o.p.l." lub "ustawa o 
ochronie praw lokatorów"), według którego jej przepisów nie stosuje się do lokali 
będących w dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Stwierdziła, że nie ma 
podstaw do stosowania art. 18 ust. 5 tej ustawy, a zatem gmina nie ponosi 
odpowiedzialności za dostarczenie lokali socjalnych osobom, zajmującym 
dotychczas lokale znajdujące się w zasobie Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. 
Wyrokiem Sądu pierwszej instancji nakazano pozwanej opróżnienie 
zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego, z jednoczesnym przyznaniem 
pozwanej prawa do otrzymania lokalu socjalnego i nakazaniem wstrzymania 
czynności związanych z opuszczaniem lokalu do czasu złożenia przez Gminę O. 
oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Określono także należne powódce 
od pozwanej odszkodowanie miesięczne za korzystanie z lokalu. 
Apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji złożyła interwenientka uboczna 
Gmina O. (...), a przy jej rozpoznawaniu powstało zagadnienie prawne budzące 
poważne wątpliwości, które zostało przedstawione Sądowi Najwyższemu do 
rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego wiąże się z 
wyjaśnieniem relacji między art. 45 ust. 3 u.z.S.Z.R.P. a art. 1a u.o.p.l., które 
zostały wprowadzone do porządku prawnego przez ustawę z dnia 16 kwietnia 
2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej 
oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 1203 ze zm.). Z art. 45 ust. 3 
u.z.S.Z.R.P. wynika, że do osób w nim wymienionych przepisie nie stosuje się trybu 
egzekucji administracyjnej; Wojskowa Agencja Mieszkaniowa występuje do sądu z 
pozwem o nakazanie opróżnienia lokalu mieszkalnego, o orzeczenie o uprawnieniu 
do otrzymania lokalu socjalnego, o wezwanie do udziału procesie gminy oraz o 
określenie odszkodowania. Z kolei według art. 1a u.o.p.l., przepisów ustawy o 
ochronie praw lokatorów nie stosuje się do lokali będących w dyspozycji Wojskowej 
Agencji Mieszkaniowej, co może prowadzić do wniosku, że lokale pozostające w 
dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej zostały wyłączone spod regulacji tej 
ustawy w sposób bezwzględny i bez żadnych wyjątków. Z drugiej zaś strony art. 45 
ust. 3 u.z.S.Z.R.P. przewiduje, że w razie nakazania eksmisji orzeka się o 
uprawnieniu wskazanej w tym przepisie osoby do otrzymania lokalu socjalnego, po 
wezwaniu gminy do udziału w sprawie, ale bez wskazania, czy spoczywa na niej 
obowiązek dostarczenia lokalu socjalnego. (...) 
W kilku ustawach o tzw. służbach mundurowych znajdują się przepisy dające 
prawo osobom, które na podstawie odpowiednich decyzji zajmują lokale mieszkalne 
pozostające w zasobach różnych dysponentów, do dalszego ich zajmowania, mimo 
utraty statusu osób, dla których te lokale zostały przeznaczone. Brak w tych 
przepisach rozwiązania sytuacji, w której z różnych powodów, także takich jak w 
sprawie rozpoznawanej przez Sąd przedstawiający zagadnienie prawne, występuje 
potrzeba dostarczenia lokalu socjalnego. Poza ustawą o ochronie praw lokatorów, o 
lokalach socjalnych stanowi tylko ustawa z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym 
wsparciu tworzenia lokali socjalnych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów 
dla bezdomnych (Dz.U. Nr 251, poz. 1844 ze zm.). Kwestie budowy lokali 
socjalnych powiązane zostały w tej ustawie ściśle z gminą, a w szczególności co do 
wspierania jej w pozyskiwaniu lokali, które mogą być przeznaczone na cele 
socjalne. Ustawa ta jednak nie definiuje lokalu socjalnego, odwołując się w tym 
względzie do przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów. 
W innych aktach prawnych można spotkać m.in. określenie "pomieszczenie 
tymczasowe", którego używa art. 1046 k.p.c. w związku z opróżnieniem lokalu 

służącego do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Ma ono jednak, w 
przeciwieństwie do „lokalu socjalnego", ograniczony zasięg. Lokal socjalny jest 
przyznawany osobom spełniającym określone prawem przesłanki, niezdolnym do 
zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. Jest także wyraźnie 
wskazany podmiot zobowiązany, którym na podstawie art. 4 u.o.p.l. jest gmina. 
Z tego artykułu wynika ponadto, że tworzenie warunków do zaspokajania potrzeb 
wspólnoty samorządowej należy do zadań własnych gminy, która wykonuje je, 
wykorzystując mieszkaniowy zasób gminy lub w inny sposób. Według art. 14 ust. 1 
zdanie drugie u.o.p.l., obowiązek zapewnienia lokalu socjalnego ciąży na gminie 
właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu. 
Z pojęciem „lokalu socjalnego" wiążą się zatem rozwiązania prawne 
uregulowane w ustawie o ochronie praw lokatorów, które mają zapewnić realizację 
prawa do takiego lokalu osobie do tego uprawnionej. Źródłem tych rozwiązań są 
przepisy Konstytucji, a zwłaszcza art. 75, który wskazuje władze publiczne jako 
zobowiązane do prowadzenia polityki sprzyjającej zaspokajaniu mieszkaniowych 
potrzeb obywateli. W doktrynie trafnie zauważono, że próby odrywania prawa do 
lokalu socjalnego od jedynej w systemie prawa regulacji bliżej określającej to 
prawo, jaką stanowi ustawa o ochronie praw lokatorów, osłabiają ochronę lokatorów 
i prowadzą do ochrony fasadowej, niedającej się skonkretyzować w realnych 
uprawnieniach. (...) 
W art. 45 ust. 3 u.z.S.Z.R.P. odwołano się do pojęcia „lokalu socjalnego" przez 
nakazanie sądowi orzekającemu o opróżnieniu lokalu mieszkalnego, będącego w 
zasobach Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, orzeczenie także o uprawnieniu 
pozwanego do otrzymania lokalu socjalnego. Należy zatem uznać, że dyspozycja 
przytoczonej części końcowej przepisu art. 45 ust. 3 u.z.S.Z.R.P. jest wskazanym w 
art. 4 ust. 2 u.o.p.l. „wypadkiem przewidzianym w ustawie". Wnioskowanie takie jest 
uzasadnione, ponieważ powołany przepis ustawy o ochronie praw lokatorów 
wskazuje – przed ogólnym odwołaniem się do przepisów tej ustawy – kto i w jakich 
okolicznościach ma prawo oczekiwać przyznania prawa do lokalu socjalnego. Tego 
wnioskowania nie narusza art. 1a u.o.p.l., gdyż dotyczy lokali będących w 
dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, a nie osób uprawnionych do lokali 
socjalnych, o których stanowi art. 45 ust. 3 in fine u.z.S.Z.R.P. (...) 
Jeżeli jednak art. 45 ust. 3 u.z.S.Z.R.P. stanowi, że należy orzec o 
uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, a jednocześnie przewiduje obowiązek 

wezwania gminy do udziału w sprawie, to tkwi w tym racjonalny cel, którym jest 
uzyskanie przez uprawnionego lokalu socjalnego. (...) Wezwanie gminy do udziału 
w sprawie ma na celu wykonanie przez nią obowiązku dostarczenia określonej 
osobie tekiego lokalu. Potwierdzają to przepisy ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o 
samorządzie gminnym (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), a 
zwłaszcza art. 1 ust. 1 oraz art. 4 ust. 1 u.o.p.l., nakładający na gminę zadania 
własne związane z zaspokajaniem potrzeb mieszkaniowych mieszkańców. Skoro 
zatem ustawodawca nie wskazał innego podmiotu jako wykonawcy uprawnienia 
mieszkańca opróżniającego dotychczas zajmowany lokal mieszkalny, to 
zapewnienie mu mieszkania w formie pomocy socjalnej, jeśli spełnia odpowiednie 
warunki prawne, należy bezpośrednio do zadań gminy. Obowiązek dostarczenia 
lokalu socjalnego nie należy do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, ponieważ w 
przeciwieństwie do przepisów, które nakładają taki obowiązek na gminę, czyniąc to 
bezpośrednio lub pośrednio, żaden przepis nie stanowi o takim obowiązku wobec 
innego podmiotu, w tym wobec Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. (...) 
Z tych względów rozstrzygnięto zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 § 
1 k.p.c.).