III CZP 30/04

Uchwała z dnia 24 czerwca 2004 r., III CZP 30/04 
 
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący) 
Sędzia SN Józef Frąckowiak 
Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Eugenii R. i Henryka R. przeciwko 
Małgorzacie R. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, po rozstrzygnięciu w 
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 24 czerwca 2004 r., przy udziale 
prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 
lutego 2004 r.: 
"Czy w świetle przepisu art. 896 k.c. zachodzi przypadek niewykonania 
darowizny w sytuacji gdy darczyńca przenosi na obdarowanego spółdzielcze 
własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego a osoba ta nie składa oświadczenia 
(deklaracji) o przystąpieniu do spółdzielni?" 
podjął uchwałę: 
 
Złożenie przez obdarowanego deklaracji o przyjęciu w poczet członków 
spółdzielni mieszkaniowej nie należy do wykonania darowizny (art. 896 k.c.) 
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne 
powstało na tle wykładni art. 896 k.c. Dotyczy ono kwestii, czy w świetle tego 
przepisu zachodzi przypadek niewykonania darowizny w sytuacji, w której 
darczyńca przenosi na obdarowanego spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu 
mieszkalnego, a osoba ta nie składa deklaracji o przystąpieniu do spółdzielni. 
Wątpliwości w powyższym zakresie powziął Sąd Apelacyjny w Warszawie 
rozpoznając apelację pozwanej Małgorzaty R. od wyroku Sądu Okręgowego w 
Warszawie, który uwzględnił powództwo uznając, że pełne wykonanie umowy 

darowizny spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, 
dokonanej w dniu 8 maja 1997 r., polega na złożeniu przez obdarowanego wniosku 
o przyjęcie go w poczet członków i uzyskaniu pozytywnej decyzji organu spółdzielni. 
Pozwana natomiast zadośćuczyniła tym wymogom dopiero po doręczeniu jej 
oświadczenia powodów o odwołaniu darowizny, co oznacza, że spełniony został 
warunek odwołania darowizny niewykonanej. 
Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie z obowiązującym w stanie prawnym 
rozpoznawanej sprawy art. 223 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo 
spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm. – dalej: 
"Pr.spółdz."), skuteczność zbycia własnościowego prawa do lokalu zależała od 
przyjęcia nabywcy w poczet członków spółdzielni mieszkaniowej, z czym wiązała 
się konieczność złożenia przez nabywcę deklaracji o przystąpieniu do spółdzielni. 
Na tym tle dostrzegł w piśmiennictwie rozbieżność stanowisk dotyczącą tego, czy w 
czynnościach faktycznych i prawnych związanych z wykonaniem darowizny 
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu uczestniczyły obie strony umowy 
darowizny, czy jedynie darczyńca, i wówczas wykonanie przez niego wszystkich 
zobowiązań było wystarczające dla realizacji umowy darowizny, bez względu na to, 
czy dojdzie następnie do członkostwa nabywcy w spółdzielni mieszkaniowej. 
Opowiedział się przy tym za drugim z przytoczonych poglądów. 
Sąd Najwyższy zważył co następuje: 
Darowizna w rozumieniu kodeksu cywilnego jest umową, w której darczyńca 
zobowiązuje się do dokonania bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego 
(art. 888 § 1 k.c.). Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo są zgodne co do ogólnej 
definicji pojęcia „wykonanie umowy darowizny”, które stosowane jest zamiennie z 
pojęciem „spełnienie świadczenia”, będącego przedmiotem umowy darowizny. 
Przez „spełnienie świadczenia” należy rozumieć zarówno przypadki, w których 
zawarto umowę o skutkach tylko zobowiązujących i jednocześnie lub później 
spełniono świadczenie, jak też przypadki, w których zawarto umowę wywołująca 
podwójne skutki, tak że rozporządzenie nastąpiło z mocy samej umowy (wyrok 
Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1980 r., I CR 487/80, OSNCP 1981, nr 7, poz. 
137). 
Stosownie do art. 155 § 1 k.c., zawarta pod tytułem odpłatnym lub darmym 
umowa o przeniesienie prawa przenosi to prawo, chyba że przepis szczególny 
stanowi inaczej albo strony inaczej postanowiły. Przepisy prawa obowiązujące w 

stanie prawnym rozpoznawanej sprawy nie przewidywały wyjątku od tak ustalonej 
reguły w odniesieniu do zbycia odpłatnie lub nieodpłatnie własnościowego prawa do 
lokalu na rzecz osoby, która w chwili zbycia jest członkiem danej spółdzielni. Jeżeli 
natomiast zbycie miało nastąpić na rzecz osoby niebędącej członkiem spółdzielni 
skuteczność zbycia zależała – zgodnie z art. 223 § 2 zdanie drugie Pr.spółdz. – od 
przyjęcia nabywcy w poczet członków spółdzielni. Przepis ten nie uzależniał od 
przyjęcia nabywcy w poczet członków spółdzielni ani dokonania czynności zbycia 
ani jej ważności, lecz ograniczał się jedynie do skuteczności zbycia. Charakter 
prawny zastrzeżenia, o którym mowa w tym przepisie nie pozwalał uznać, że mamy 
do czynienia z bezskutecznością zawieszoną czynności, która, jak przyjmuje się 
powszechnie, występuje jedynie wówczas, gdy dla ważności i pełnej skuteczności 
czynności prawnej potrzebna jest zgoda osoby trzeciej na dokonanie tej czynności. 
Należy przy tym mieć na względzie, że zgodnie z art. 224 zdanie pierwsze 
Pr.spółdz., spółdzielnia nie mogła odmówić przyjęcia w poczet członków nabywcy 
prawa, jeżeli odpowiadał on wymaganiom statutu. Nabywcy odpowiadającemu tym 
wymaganiom przysługiwało roszczenie o przyjęcie do spółdzielni, co oznaczało, że 
doszło do nabycia prawa do lokalu, które przeszło na nabywcę z mocy umowy. 
Odmiennej oceny samej umowy i nabycia prawa nie uzasadnia brak po stronie 
spółdzielni obowiązku przyjęcia nabywcy w poczet członków wtedy, gdy nie 
odpowiadał on tym wymaganiom. W takim przypadku odmowa przyjęcia powinna 
być usprawiedliwiona odpowiednimi okolicznościami, a nabywca mógł wystąpić do 
sądu o nakazanie przyjęcia go poczet członków (art. 227 § 1 zdanie trzecie 
Pr.spółdz.). Powyższe uzasadnia uznanie tej czynności, na gruncie prawa 
spółdzielczego, za czynność prawną o zawieszonej skuteczności. 
Umowa darowizny jest czynnością jednostronnie zobowiązującą, nakładającą 
obowiązek wykonania darowizny jedynie na darczyńcę. Wyjątek stanowi obciążenie 
obdarowanego poleceniem. Obowiązek współdziałania obdarowanego w wykonaniu 
zobowiązania (art. 354 § 2 k.c.) nie oznacza wykonania lub współwykonania 
darowizny w rozumieniu art. 896 k.c. Artykuł 888 § 1 k.c. nie określa bliżej treści 
świadczenia darczyńcy, ograniczając się do ogólnego wskazania, że darczyńca 
zobowiązuje się do świadczenia kosztem swojego majątku, z art. 889 in principio 
k.c. wynika zaś, że jest to czynność przysparzająca. Na czym polega świadczenie 
darczyńcy rozstrzyga więc dana umowa. Darowizna zostaje rzeczywiście wykonana 
wtedy, gdy obdarowany uzyskuje materialny rezultat w postaci przysporzenia na 

jego rzecz, kosztem majątku darczyńcy. W umowie darowizny, której rezultatem ma 
być nabycie przez obdarowanego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, 
darczyńca zobowiązuje się do spełnienia czynności niezbędnych do rezygnacji z 
członkostwa ze wskazaniem obdarowanego jako swego następcy (por. wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 4 kwietnia 1986 r., II CR 36/86, OSNC 1987, nr 5-6, poz. 83). 
Spełnienie tych czynności stanowi zarazem spełnienie świadczenia będącego 
przedmiotem umowy darowizny, bez względu na to, czy następnie dojdzie do 
członkostwa obdarowanego w spółdzielni. Powstanie w wyniku tego roszczenia 
obdarowanego do spółdzielni o przyjęcie w poczet członków potwierdza, że 
nastąpiło to kosztem majątku darczyńcy i stanowi przysporzenie na rzecz 
obdarowanego. 
Powyższe prowadzi do konkluzji sformułowanej w postaci podjętej uchwały 
(art. 390 § 1 k.p.c.), przy czym rozstrzygnięte nią zagadnienie prawne utraciło 
doniosłość prawną pod rządami ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach 
mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 oraz z 2004 r., Nr 
19, poz.177), której art. 172 ust. 2, uzależniający skuteczność nabycia 
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu od przyjęcia nabywcy w poczet 
członków spółdzielni, uznany został za niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 
31 ust. 3 Konstytucji i utracił moc z dniem 15 kwietnia 2004 r. (wyrok Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 30 marca 2004 r., K 32/03, Dz.U. Nr 63, poz. 591).