III CZP 3/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozstrzygnął zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, dotyczące interpretacji art. 994 § 1 Kodeksu cywilnego w sprawie o zachowek. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której spadkodawczyni darowała nieruchomość swojej wnuczce ponad dziesięć lat przed otwarciem spadku. Wnuczka nie była bezpośrednim spadkobiercą ustawowym, gdyż żyła jej matka, córka spadkodawczyni. Sąd Najwyższy podjął uchwałę, że przy obliczaniu zachowku nie dolicza się darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, na rzecz osób, które nie dochodzą do spadku. Sąd podkreślił, że celem tego przepisu jest zapewnienie stabilizacji prawnej obdarowanego po upływie wskazanego terminu i że nie ma podstaw do rozszerzania tego pojęcia na potencjalnych spadkobierców w ramach tego samego szczepu rodzinnego, jeśli nie są oni faktycznymi spadkobiercami w momencie otwarcia spadku.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 994 § 1 k.c. dotycząca terminu doliczania darowizn do spadku przy obliczaniu zachowku, zwłaszcza w kontekście osób niebędących faktycznymi spadkobiercami.
Dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy darowizna została dokonana na rzecz osoby, która nie jest spadkobiercą w momencie otwarcia spadku i upłynęło więcej niż dziesięć lat od jej dokonania.
Zagadnienia prawne (1)
Czy „spadkobiercą" w rozumieniu art. 994 § 1 k.c. w zakresie możliwości doliczenia do spadku darowizn bez względu na datę ich dokonania jest faktyczny spadkobierca dochodzący do spadku, czy też może nim być także potencjalny spadkobierca w ramach tego samego szczepu, który dochodziłby do spadku gdyby pierwotny spadkobierca nie chciał lub nie mógł dziedziczyć?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
„Spadkobiercą" w rozumieniu art. 994 § 1 k.c. jest faktyczny spadkobierca dochodzący do spadku w chwili otwarcia spadku. Darowizny dokonane przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób, które nie dochodzą do spadku, nie podlegają doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że kluczowe znaczenie ma chwila otwarcia spadku do określenia statusu spadkobiercy. Ograniczenie czasowe dziesięciu lat ma na celu stabilizację prawną obdarowanego. Nie ma podstaw do rozszerzania pojęcia spadkobiercy na potencjalnych spadkobierców w ramach szczepu rodzinnego, jeśli nie są oni faktycznymi spadkobiercami w momencie otwarcia spadku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.J. | osoba_fizyczna | powód |
| A.J. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 994 § 1
Kodeks cywilny
Darowizny dokonane przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, na rzecz osób, które nie dochodzą do spadku, nie podlegają doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku.
Pomocnicze
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Ogólna zasada doliczania darowizn do spadku przy obliczaniu zachowku.
k.c. art. 1000 § 1
Kodeks cywilny
Uprawniony do zachowku może żądać od osoby, która otrzymała darowiznę doliczoną do spadku, sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku.
k.c. art. 1000 § 2
Kodeks cywilny
Obdarowany będący uprawnionym do zachowku ponosi odpowiedzialność tylko do wysokości nadwyżki ponad jego własny zachowek.
k.c. art. 931
Kodeks cywilny
Przepisy określające abstrakcyjnie osoby uprawnione do dziedziczenia z ustawy.
k.c. art. 943
Kodeks cywilny
Możliwość odwołania testamentu przez spadkodawcę.
Dz. U. nr 60, poz. 328 ze zm. art. 163 § 2 pkt 3
Dekret z dnia 8 października 1946 r. – Prawo spadkowe
Dawny przepis przewidujący ograniczenie czasowe w doliczaniu darowizn.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Darowizny dokonane przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób, które nie dochodzą do spadku, nie podlegają doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku. • Ograniczenie czasowe dziesięciu lat ma na celu stabilizację prawną obdarowanego. • Status spadkobiercy w rozumieniu art. 994 § 1 k.c. należy wiązać z chwilą otwarcia spadku.
Odrzucone argumenty
Darowizny dokonane przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz potencjalnych spadkobierców w ramach tego samego szczepu rodzinnego powinny podlegać doliczeniu do spadku.
Godne uwagi sformułowania
Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, na rzecz osób, które nie dochodzą do spadku (art. 994 § 1 k.c.). • Po upływie dziesięciu lat od dokonania darowizny prawodawca uznał za właściwą stabilizację sytuacji prawnej obdarowanego i zwolnienie go od konieczności zapłaty zachowku. • O statusie „spadkobiercy" w rozumieniu rozważanego przepisu nie może natomiast per se rozstrzygać abstrakcyjna przynależność do określonego szczepu, czy gałęzi rodzinnej w chwili dokonania darowizny.
Skład orzekający
Paweł Grzegorczyk
przewodniczący-sprawozdawca
Monika Koba
członek
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 994 § 1 k.c. dotycząca terminu doliczania darowizn do spadku przy obliczaniu zachowku, zwłaszcza w kontekście osób niebędących faktycznymi spadkobiercami."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy darowizna została dokonana na rzecz osoby, która nie jest spadkobiercą w momencie otwarcia spadku i upłynęło więcej niż dziesięć lat od jej dokonania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia prawnego związanego z zachowkiem i darowiznami, które może mieć praktyczne znaczenie dla wielu osób. Wyjaśnia istotne wątpliwości interpretacyjne.
“Darowizna sprzed lat. Czy można ją odzyskać w walce o zachowek?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.