III CZP 3/14

Sygn. akt III CZP 3/14 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 28 marca 2014 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Marta Romańska (przewodniczący) 
SSN Bogumiła Ustjanicz 
SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) 
 
Protokolant Iwona Budzik 
 
w sprawie z wniosku P. w George Town (Kajmany) 
przy uczestnictwie N. w Nikozji (Cypr) 
o zawezwanie do próby ugodowej, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 28 marca 2014 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy w W. 
postanowieniem z dnia 15 stycznia 2013 r.,  
 
„Czy przepisy dotyczące jurysdykcji krajowej w procesie 
znajdują zastosowanie w postępowaniu z wniosku o zawezwanie do 
próby ugodowej. W przypadku pozytywnej odpowiedzi, czy spełnienie 
przesłanki (łącznika jurysdykcyjnego) z art. 11037 pkt 4 k.p.c., przez 
uczestnika postępowania będącego podmiotem zagranicznym, 
stanowi podstawę prawną do złożenia wniosku o zawezwanie do 
próby ugodowej w Sądzie Rejonowym właściwym dla uczestnika 
postępowania ze względu na posiadany majątek w Rzeczypospolitej 
Polskiej lub przysługujące mu prawa majątkowe w Rzeczypospolitej 
Polskiej o znacznej wartości w stosunku do wartości przedmiotu 
sporu?” 
 
 
podjął uchwałę: 
 
1. Przepisy o jurysdykcji krajowej mają zastosowanie 
w postępowaniu o zawezwanie do próby ugodowej; 
2. odmawia podjęcia uchwały w pozostałym zakresie. 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 8 listopada 2012 r. odrzucił 
wniosek P. w  George Town o zawezwanie do próby ugodowej N. w  Nikozji. Uznał, 
że w tej sprawie brak jest jurysdykcji krajowej. Sąd Okręgowy w  W., rozpoznając 
zażalenie wnioskodawcy na to postanowienie, powziął wątpliwość dotyczącą 
możliwości zastosowania w postępowaniu z wniosku o  zawezwanie do próby 
ugodowej przepisów o jurysdykcji krajowej w procesie i na podstawie art. 390 § 1 
k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne 
o treści jak w postanowieniu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Sąd Okręgowy w W. przedstawiając zagadnienia prawne dotyczące 
możliwości zastosowania w postępowaniu pojednawczym przepisów o jurysdykcji 
krajowej w procesie, przyjął założenie, że jurysdykcja krajowa jest przesłanką 
procesową w tego rodzaju postępowaniu. Jest to kwestia o zasadniczym 
znaczeniu 
dla 
przedmiotu 
przedstawionych 
zagadnień, 
wymagająca 
rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności, gdyż dopiero jej pozytywne przesądzenie 
może uzasadniać potrzebę dokonania oceny, jakie przepisy znajdują w tym 
zakresie zastosowanie. 
Zagadnienie, czy istnienie jurysdykcji krajowej stanowi przesłankę 
procesową 
warunkującą 
dopuszczalność 
przeprowadzenia 
postępowania 
pojednawczego przed polskimi sądami nie było dotychczas przedmiotem 
wypowiedzi w judykaturze. W wypowiedziach na ten temat prezentowanych 
w  literaturze przeważa natomiast stanowisko, że jurysdykcja krajowa stanowi 
przesłankę procesową, której istnienie przesądza o dopuszczalności takiego 
postępowania. 
Stanowisko 
to 
należy 
podzielić, 
uwzględniając 
charakter 
postępowania pojednawczego. Postępowanie pojednawcze uregulowane w art. 
184- 186 k.p.c. ma status postępowania procesowego odrębnego. Zasługuje na 
aprobatę stanowisko, że jest to postępowanie o charakterze samodzielnym, 
stanowiące odpowiednik postępowania w sprawie. Jest to bowiem postępowanie 
strukturalnie wyodrębnione w Kodeksie postępowania cywilnego, stanowiące 
ustawowy 
środek 
umożliwiający 
rozwiązywanie 
sporów 
cywilnoprawnych 

 
3 
o  charakterze fakultatywnym. Postępowanie to - podobnie jak proces - służy 
możliwości załatwienia przed sądem sprawy cywilnej, z tym, że poprzez 
doprowadzenie do zawarcia przez strony ugody pod kontrolą sądu. Wszczęcie 
postępowania pojednawczego jest także uznawane za czynność, która zmierza 
bezpośrednio do dochodzenia roszczenia, co powoduje przerwę biegu 
przedawnienia roszczenia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.). Nie można też pomijać, że 
jurysdykcja 
krajowa 
jest 
ogólną 
przesłanką 
dopuszczalności 
sądowych 
postępowań cywilnych, niezależnie od ich rodzaju, a zatem powinna dotyczyć 
także postępowania pojednawczego. Z tych względów Sad Najwyższy przyjął, że 
w sprawie o zawezwanie do próby ugodowej jurysdykcja krajowa stanowi 
przesłankę procesową. 
Wyrażone wyżej stanowisko nakazywało przejście do rozważań na temat 
rodzaju przepisów, które mają zastosowanie przy ocenie, czy w rozpoznawanej 
sprawie zachodzi jurysdykcja krajowa sądów polskich. Wymaga w związku z tym 
podkreślenia, że wniosek o przeprowadzenie próby ugodowej został skierowany 
przeciwko spółce, która ma siedzibę na Cyprze. Procesowo odpowiada to sytuacji, 
w której przeciwko takiemu podmiotowi zostałby skierowany pozew. Z tego punktu 
widzenia nie została zatem wyłączona możliwość zastosowania w sprawie 
przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. 
w  sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania 
w  sprawach cywilnych i handlowych (dalej - rozporządzenie nr 44/2001). 
Tymczasem 
Sąd 
Okręgowy 
przedstawiając 
do 
rozstrzygnięcia 
Sądowi 
Najwyższemu zagadnienia prawne na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. nie rozważył 
czy przepisy te znajdują zastosowanie. Przedstawione przez ten Sąd wątpliwości 
dotyczą wyłącznie możliwości zastosowania przepisów Kodeksu postępowania 
cywilnego dotyczących jurysdykcji krajowej w procesie. Jest to podejście 
nieprawidłowe, 
gdyż 
zastosowanie 
przepisów 
rozporządzenia 
nr 44/2001 
wyłączałoby 
zastosowanie 
przepisów 
Kodeksu 
postępowania 
cywilnego 
o  jurysdykcji krajowej. Bezprzedmiotowe w tej sytuacji byłoby udzielenie 
odpowiedzi na pytanie, które z tych przepisów mogłyby mieć zastosowanie 
w  rozpoznawanej sprawie. W pierwszym rzędzie Sąd Okręgowy powinien był 
zatem ocenić, czy przy rozpoznaniu wniosku mają zastosowania przepisy 

 
4 
rozporządzenia nr 44/2001, uwzględniając, że normy jurysdykcyjne tego 
rozporządzenia powinny mieć zastosowanie, jeżeli sprawa, z uwagi na przedmiot 
postępowania, należy do zakresu zastosowania rozporządzenia nr 44/2001. Sąd 
Okręgowy takiej oceny nie przeprowadził. W judykaturze przyjmuje się, 
że  zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu 
na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. musi mieć znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia 
sprawy, w której powstało zagadnienie prawne. Udzielenie odpowiedzi na pytanie 
dotyczące przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, które mogłyby mieć 
zastosowanie dla oceny istnienia jurysdykcji krajowej, jak już wyżej wskazano 
byłoby 
przedwczesne. 
Wymagałoby 
bowiem 
przesądzenia, 
że 
przepisy 
rozporządzenia nr 44/2001 nie mają zastosowania, a takiej oceny Sąd Okręgowy 
nie dokonał. Nadto argumentacja przedstawiona przez Sąd Okręgowy nie pozwala 
przyjąć, że w jego ocenie istnieje wątpliwość co do możliwości zastosowania 
przepisów rozporządzenia nr 44/2001. Wskazuje ona wyłącznie na pominięcie tej 
oceny, która była konieczna. 
Nie może budzić natomiast wątpliwości, że dla oceny istnienia jurysdykcji 
krajowej, wbrew ocenie wyrażonej przez Sąd pierwszej instancji, nie ma znaczenia 
regulacja dotycząca właściwości miejscowej sądu w sprawie o przeprowadzenie 
próby ugodowej, w tym powoływany przez Sad Rejonowy art. 185 § 1 k.p.c. 
Pojęcie jurysdykcji krajowej istotnie różni się od pojęcia właściwości sądu. 
Oznacza ono właściwość z punktu widzenia międzynarodowego (właściwość 
sądów 
danego 
państwa). 
Właściwość 
miejscowa 
dotyczy 
natomiast 
dopuszczalności postępowania przed konkretnym sądem krajowym. Brak takiej 
właściwości stanowi podstawę do przekazania sprawy sądowi właściwemu. Brak 
właściwości na podstawie art. 185 § 1 k.p.c. nie mógł zatem stanowić podstawy do 
odrzucenia wniosku o zawezwanie do próby ugodowej. Przepisy regulujące 
jurysdykcję krajową i właściwość miejscową sądu są unormowaniami odrębnymi i 
przepisy dotyczące właściwości miejscowej nie rozstrzygają jednocześnie kwestii 
jurysdykcji krajowej, o ile nie wynika to wprost z  treści przepisu (zob. art. 11091 § 
3). Również wskazanie w rozpoznawanej sprawie przez Sąd Najwyższy sądu właściwego 
miejscowo na podstawie art. 45 k.p.c. nie przesądzało o istnieniu jurysdykcji 
krajowej w sprawie. 

 
5 
Z przyczyn wyżej wskazanych Sąd Najwyższy w części odmówił podjęcia 
uchwały.