III CZP 3/10

Postanowienie z dnia 28 kwietnia 2010 r., III CZP 3/10 
 
1. W sprawie o rozstrzygnięcie kolizji ustawy z prawem unijnym, 
wymagającej wykładni tego prawa, wyłącznie właściwy jest Trybunał 
Sprawiedliwości Unii Europejskiej. 
2. W sprawie, w której do wystąpienia do Trybunału Sprawiedliwości Unii 
Europejskiej w postępowaniu prejudycjalnym (art. 267 TFUE) uprawniony i 
zobowiązany jest sąd drugiej instancji, Sąd Najwyższy, któremu na podstawie 
art. 390 § 1 k.p.c. przedstawiono do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne 
dotyczące kolizji ustawy z prawem unijnym, odmawia podjęcia uchwały. W 
takiej sytuacji brak podstaw do wystąpienia przez Sąd Najwyższy do 
Trybunału Sprawiedliwości z wnioskiem o wydanie orzeczenia 
prejudycjalnego. 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Grzegorz Misiurek 
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Teresy W. przeciwko "H.V." AG w W. 
o zapłatę, na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 kwietnia 2010 r., na 
skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Krakowie 
postanowieniem z dnia 16 grudnia 2009 r.: 
"Czy rozporządzenie Nr 1393/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 
13 listopada 2007 r. dotyczące doręczania w państwach członkowskich 
dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych 
("doręczanie dokumentów") oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) Nr 1348 
wyklucza zastosowanie art. 1135 (obecnie art. 11355) k.p.c. w sprawach, w których 
jedna ze stron ma siedzibę poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej, ale w państwie 
będącym członkiem Unii Europejskiej?" 
odmówił podjęcia uchwały. 
 
Uzasadnienie 

 
Sąd Okręgowy w Kielcach, wzywając do udziału w sprawie w charakterze 
pozwanego Lidię K. – "H.I.A.F.I.V." w W. (Austria) – obecnie "H.V." – doręczył mu, z 
tłumaczeniem na język niemiecki, zawiadomienie o rozprawie wyznaczonej na 8 
lutego 2007 r., odpis pozwu z pouczeniem przewidzianym w art. 206 § 2 k.p.c., a 
także wymagane przez art. 1135 § 2 (obecnie art. 11355 § 2) k.p.c. pouczenie o 
konieczności ustanowienia w Polsce pełnomocnika do doręczeń pod rygorem 
pozostawiania w aktach pism kierowanych do tego pozwanego ze skutkiem 
doręczenia. Doręczenia dokonane zostały przy zastosowaniu przepisów 
rozporządzenia Rady (WE) nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie 
doręczania w państwach członkowskich sądowych i pozasądowych dokumentów w 
sprawach cywilnych i handlowych (wersja polska: Dz. Urz. U.E., rozdział 19, t. 1, s. 
227 – dalej: „rozporządzenie nr 1348/2000”). 
Strona pozwana nie wskazała pełnomocnika do doręczeń w Polsce, zatem 
dalsze pisma sądowe przeznaczane dla niej były pozostawiane w aktach ze 
skutkiem doręczenia. Dotyczy to także zawiadomienia o rozprawie wyznaczonej na 
31 marca 2009 r., po której wydano wyrok zaoczny, a także doręczenia odpisu tego 
wyroku. 
Sprzeciw od tego wyroku został wniesiony przez stronę pozwaną w dniu 1 
lipca 2009 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, który – 
przy zastosowaniu art. 1135 § 2 k.p.c. – upłynął w dniu 6 kwietnia 2009 r. Sąd 
Okręgowy postanowieniem z dnia 6 października 2009 r. odrzucił wniosek o 
przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu oraz sprzeciw, uznając, że wniosek 
został wniesiony z uchybieniem terminowi przewidzianemu w art. 169 § 1 k.p.c. 
Pozwany "H.V." zaskarżył postanowienie Sądu pierwszej instancji, zarzucając 
naruszenie art. 12 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską z dnia 25 
marca 1957 r. – dalej: „TWE”) polegające na zastosowaniu art. 1135 k.p.c. oraz 
naruszenie art. 344 § 3 w związku z art. 343, art. 168, 169 § 1 i art. 171 k.p.c., a 
także – w razie uznania, że art. 1135 k.p.c. miał jednak zastosowanie w sprawie – 
naruszenie art. 206 § 2, art. 227 i 1135 k.p.c. oraz art. 19 obecnie obowiązującego 
rozporządzenia Rady (WE) nr 1393/2007 z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie 
doręczania w państwach członkowskich sądowych i pozasądowych dokumentów w 
sprawach cywilnych i handlowych oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 
1348/2000 (Dz. Urz. U.E. z dnia 10 grudnia 2007 r., L 324, s. 79 – dalej: 

„rozporządzenie nr 1393/2007”). W zażaleniu wyrażono także sugestię wystąpienia 
z pytaniem prawnym do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości o zgodność art. 
1135 (11355) k.p.c. z art. 12 TWE. 
Rozpoznając zażalenie, Sąd Apelacyjny w Krakowie podzielił wątpliwości 
skarżącego co do stosowania art. 1135 (11355) k.p.c. w stosunku do strony, która 
ma miejsce zamieszkania albo siedzibę w innym państwie członkowskim Unii 
Europejskiej, wtedy gdy do doręczenia mają zastosowanie przepisy rozporządzenia 
nr 1393/2007 (poprzednio rozporządzenia nr 1348/2000). Według Sądu, uznanie, 
że art. 1135 k.p.c. nie miał zastosowania do doręczenia wyroku zaocznego nie 
pozwala na przyjęcie, iż doręczenie nastąpiło, a zatem, że termin do wniesienia 
sprzeciwu w ogóle rozpoczął bieg. 
Występujące w sprawie wątpliwości zostały sformułowane przez Sąd 
Apelacyjny w przytoczonym na wstępie zagadnieniu prawnym, przedstawionym 
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 w związku z art. 
397 § 2 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawienie Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia – na podstawie art. 
390 § 1 k.p.c. – zagadnienia prawnego sprowadzającego się do pytania, czy 
rozporządzenie Rady (WE) nr 1393/2007 z dnia 13 listopada 2007 r. „wyklucza” 
stosowanie art. 1135 (11355) k.p.c. w sprawach, w których jedna ze stron ma 
siedzibę w państwie będącym członkiem Unii Europejskiej, zmierza w istocie do 
rozstrzygnięcia dostrzeżonej przez Sąd Apelacyjny kolizji między prawem unijnym a 
prawem krajowym. Rozstrzygnięcie to – co oczywiste – musi być poprzedzone 
wykładnią przepisów tworzących tę kolizję, a zatem nie tylko art. 1135 (11355) 
k.p.c., ale przede wszystkim przepisów prawa unijnego; w tym wypadku, choć Sąd 
drugiej instancji wyraźnie tego nie określił, chodzi o wyjaśnienie, czy art. 1 ust. 1 
obu powołanych w zagadnieniu prawnym rozporządzeń należy interpretować w 
sposób pozwalający na konkluzję, że w sprzeczności z nimi pozostaje przepis 
prawa krajowego przewidujący, iż dopuszczalne jest pozostawienie w aktach, ze 
skutkiem doręczenia, pism sądowych przeznaczonych dla strony mającej miejsce 
zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedzibę za granicą, która – mimo 
pouczenia – nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w 
Polsce ani nie wskazała mieszkającego w Polsce pełnomocnika do doręczeń. Na 
obrzeżu przedstawionego zagadnienia pozostaje także kwestia zgodności art. 1135 

(11355) k.p.c. ze standardami rzetelnego procesu ustanowionymi przez art. 6 
konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych 
wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 286) oraz z zakazem niedyskryminacji ze 
względu na przynależność państwową, przewidzianym w art. 12 TWE; obecnie art. 
18 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – dalej: „TFUE”). 
W tej sytuacji powstaje wątpliwość, czy zagadnienie przedstawione przez Sąd 
Apelacyjny zostało właściwie sformułowane i prawidłowo zaadresowane. Inaczej tę 
wątpliwość ujmując, chodzi o to, czy do rozstrzygnięcia przedstawionego 
zagadnienia prawnego właściwy jest Sąd Najwyższy, czy Trybunał Sprawiedliwości 
Unii Europejskiej. Wątpliwość ta powstaje dlatego, że wprawdzie Sąd Apelacyjny – 
jako sąd drugiej instancji – może zwrócić się do Sądu Najwyższego o podjęcie 
stosownej uchwały na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. w związku z art. 1 pkt 1 lit. b 
ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 
ze zm.), to jednak – zgodnie z art. 267 TFUE (poprzednio art. 234 TWE) – organem 
właściwym do orzekania w trybie prejudycjalnym o wykładni traktatów oraz o 
ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki 
organizacyjne Unii jest Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Istnienie tej 
dwutorowości prowadzi – w wypadku powstania zagadnienia obejmującego 
wykładnię prawa unijnego – albo do zredukowania kompetencji Sądu Najwyższego 
do roli „łącznika” stojącego na drodze między sądami powszechnymi a Trybunałem 
Sprawiedliwości, albo do nakładania się kompetencji i swoistej konkurencji, 
poważnie zagrażającej jednolitości wykładni. 
Należy przy tym pamiętać, że orzeczenie Sądu Apelacyjnego w niniejszej 
sprawie, rozstrzygające o zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu 
przez Sąd pierwszej instancji, nie podlega dalszemu zaskarżeniu (por. art. 3941 § 2 
k.p.c.). W tej sytuacji, powziąwszy – przed wydaniem tego orzeczenia – wątpliwości 
dotyczące wykładni prawa unijnego, Sąd Apelacyjny był zobowiązany skierować 
pytanie prejudycjalne do Trybunału (art. 267 akapit 3 TFUE). Skierowanie pytania 
do Sądu Najwyższego stanowi zatem naruszenie obowiązków traktatowych, 
niezależnie od tego, że uchwała podjęta przez Sąd Najwyższy, choć formalnie 
wiążąca w danej sprawie (art. 390 § 2 k.p.c.), w rzeczywistości wymykałaby się 
takiemu związaniu. W judykaturze Trybunału Sprawiedliwości przyjęto bowiem, że 
istnienie w prawie krajowym unormowania przewidującego związanie sądu niższej 
instancji wykładnią prawa unijnego (wspólnotowego) dokonaną przez sąd wyższej 

instancji, a więc także w warunkach określonych w art. 386 § 6 i 39820 k.p.c., nie 
może pozbawiać sądu niższej instancji uprawnienia do wystąpienia z pytaniem 
prejudycjalnym (por. wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 16 
stycznia 1974 r., nr 166/73, w sprawie Rheinmühlen-Düsseldorf v. Einfuhr– und 
Vorratsstelle für Getreide und Futtermittel, Zb.Orz. 1974, s. 33, pkt 4). 
W tym stanie rzeczy należy uznać, że w razie kolizji ustawy z prawem unijnym, 
której rozstrzygnięcie wymaga wykładni tego prawa, wyłącznie właściwy jest 
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej; przejęcie tej kompetencji przez Sąd 
Najwyższy byłoby nie tylko naruszeniem prawa unijnego, ale prowadziłoby także do 
zachwiania – gwarantowanej przez postępowanie prejudycjalne – spójności 
wykładni tego prawa, a w konsekwencji do naruszenia jednolitości jego stosowania 
przez sądy krajowe wszystkich państw członkowskich (por. postanowienie 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2006 r., P 37/05, OTK-A Zb.Urz. 
2006, nr 11, poz. 177). W rozpoznawanej sprawie brak także podstaw do 
wystąpienia przez Sąd Najwyższy z wnioskiem do Trybunału Sprawiedliwości o 
wydanie orzeczenia wstępnego, zwłaszcza że byłoby to tylko swoiste wyręczenie 
sądu drugiej instancji, sprowadzające Sąd Najwyższy do roli „pośrednika”. W 
sprawie zatem, w której wystąpienie do Trybunału Sprawiedliwości w postępowaniu 
prejudycjalnym (art. 267 TFUE) uprawniony i zobowiązany był sąd drugiej instancji, 
Sąd Najwyższy, któremu przedstawiono do rozstrzygnięcie zagadnienie prawne 
dotyczące kolizji ustawy z prawem unijnym, odmawia podjęcia uchwały. 
Rzeczą Sądu Apelacyjnego jest obecnie ponowna ocena – przy uwzględnieniu 
zasady acte clair – potrzeby (konieczności) wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym 
do Trybunału Sprawiedliwości, także z uwzględnieniem podniesionego w zażaleniu 
aspektu zgodności art. 1135 (11355) k.p.c. z art. 12 TWE (art. 18 TFUE). Należy 
przy tym pamiętać o pierwszeństwie prawa unijnego przed ustawami (art. 91 ust. 2 i 
3 Konstytucji), co oznacza, że sąd drugiej instancji może sam – jeżeli nie ma 
wątpliwości – odmówić zastosowania prawa polskiego albo – jeżeli takie 
wątpliwości występują i są uzasadnione – wystąpić ze stosownym wnioskiem do 
Trybunału Sprawiedliwości (por. np. wyrok Europejskiego Trybunału 
Sprawiedliwości z dnia 9 marca 1978 r., nr 106/77, Amministrazione delle Finanze 
dello Stato v. Simmenthal S.A., ECR 1978, s. 629). W razie wystąpienia z takim 
wnioskiem przez Sąd Apelacyjny, wynik wykładni zastosowanej przez Trybunał 
przesądzi o zgodności ustawy z prawem unijnym. 

Z tych przyczyn orzeczono, jak na wstępie.