III CZP 3/09

Uchwała z dnia 5 marca 2009 r., III CZP 3/09 
 
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) 
Sędzia SN Marian Kocon 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bartłomieja P. i Beaty W.-P. 
przeciwko "T." S.A. w W. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 5 marca 2009 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu 
postanowieniem z dnia 30 września 2008 r.: 
„1. Czy sądowy tytuł wykonawczy wydany przeciwko dłużnikowi, co do którego 
następnie ogłoszono upadłość traci z mocy prawa wykonalność w części co do 
której wierzytelność nim stwierdzona została umieszczona na prawomocnej liście 
wierzytelności sporządzonej w toku postępowania upadłościowego? 
a w przypadku odpowiedzi negatywnej: 
2. Czy umieszczenie wierzytelności na prawomocnej liście wierzytelności, 
sporządzonej w toku postępowania upadłościowego stanowi zdarzenie określone w 
art. 840 § 1 punkt 2 k.p.c., skutkujące możliwością pozbawienia wykonalności 
sądowego tytułu wykonawczego, wydanego przeciwko upadłemu dłużnikowi przed 
ogłoszeniem jego upadłości?" 
podjął uchwałę: 
 
1. Sądowy tytuł wykonawczy wydany przeciwko dłużnikowi, co do 
którego następnie ogłoszono upadłość, nie traci z mocy prawa wykonalności 
w części, co do której wierzytelność nim stwierdzona została umieszczona na 
prawomocnej liście wierzytelności sporządzonej w toku postępowania 
upadłościowego. 
2. Samo umieszczenie wierzytelności na prawomocnej liście 
wierzytelności, sporządzonej w toku postępowania upadłościowego, nie 
stanowi zdarzenia określonego w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. 
 

Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej wyrokiem z dnia 14 maja 2008 r. 
pozbawił w części wykonalności nakaz zapłaty wydany w dniu 27 czerwca 2003 r. 
przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu, w zakresie, w jakim stwierdzona nim 
wierzytelność wobec powoda Bartłomieja P. została ujęta na liście wierzytelności w 
postępowaniu upadłościowym prowadzonym przez Sąd Rejonowy w Opolu, który 
postanowieniem z dnia 9 września 2004 r. ogłosił upadłość powoda. Sąd Okręgowy 
we Wrocławiu, rozpoznając apelację strony pozwanej od wyroku uwzględniającego 
powództwo i apelację powódki Beaty W.-P., której powództwo zostało oddalone w 
całości, powziął wątpliwość, czy sądowy tytuł wykonawczy wydany przeciwko 
dłużnikowi, co do którego następnie ogłoszono upadłość traci z mocy prawa 
wykonalność w części, w której stwierdzona nim wierzytelność została umieszczona 
na liście wierzytelności sporządzonej w toku postępowania upadłościowego, a w 
braku ku temu podstaw, czy umieszczenie jej na tej liście stanowi zdarzenie 
określone w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., uzasadniające pozbawienie wykonalności 
sądowego tytułu wykonawczego w tym zakresie. Zagadnienia te przedstawił do 
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawione zagadnienia prawne wiążą się z oceną relacji istniejących 
pomiędzy sądowym tytułem wykonawczym a prawomocną listą wierzytelności 
sporządzoną w postępowaniu upadłościowym, obejmującą także wierzytelność 
stwierdzoną tym tytułem, przy uwzględnieniu, że wyciąg z listy wierzytelności 
stanowi w świetle przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe 
i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm. – dalej: "Pr.u.n.") tytuł egzekucyjny. 
Prawo upadłościowe i naprawcze nie reguluje tej kwestii w sposób kompleksowy, 
jedynie art. 295 ust. 1, odnoszący się wyłącznie do upadłości z możliwością 
zawarciu układu, stanowi, że ujęcie wierzytelności stwierdzonej tytułem 
wykonawczym na liście wierzytelności w tym postępowaniu powoduje utratę mocy 
uprzednio wydanego tytułu wykonawczego z mocy prawa. W literaturze 
prezentowane jest natomiast stanowisko, że przepis ten powinien być w drodze 
analogii stosowany również w przypadku ujęcia wierzytelności na liście w 
postępowaniu upadłościowym, obejmującym likwidację majątku upadłego. Sąd 
Okręgowy przyjął zasadnie, że uznanie tego poglądu za usprawiedliwiony 

wykluczałoby możliwość domagania się pozbawienia wykonalności tytułu 
wykonawczego z powodu ujęcia wierzytelności na liście w postępowaniu 
upadłościowym, skoro tytuł wykonawczy traciłby moc z mocy prawa i wówczas 
wchodziłoby w grę ustalenie tej okoliczności w postępowaniu sądowym. (...) 
Przyjęcie konstrukcji utraty mocy obowiązującej tytułu wykonawczego z mocy 
prawa powinno opierać się na odpowiednim przepisie prawa, nie można natomiast 
wywodzić jej podstawy, jak przyjmuje się w literaturze, z „istoty rzeczy" i wiązać 
wyłącznie z istnieniem dwóch jednakowych i niezależnych od siebie tytułów 
egzekucyjnych. Z punktu widzenia interesu dłużnika sytuacja ta stwarza 
niebezpieczeństwo potencjalnego wykorzystania przez wierzyciela obu tytułów, 
niemniej dotkniętemu takim działaniem dłużnikowi przysługiwałyby środki obrony 
przed niezasadnie prowadzoną egzekucją, a po jej zakończeniu roszczenie o zwrot 
nienależnie wyegzekwowanego świadczenie i ewentualnie także roszczenie 
odszkodowawcze. 
Wobec braku stosownej regulacji, nie ma zasadniczo podstaw do 
stwierdzenia, że samo ujęcie wierzytelności na liście w postępowaniu 
upadłościowym likwidacyjnym powoduje utratę mocy obowiązującej tytułu 
wykonawczego obejmującego taką wierzytelność, a przy założeniu, że 
dopuszczalne jest stosowanie analogii (w tym przypadku art. 295 ust. 1 Pr.u.n.), nie 
ma przesłanek do uznania, iż brak odpowiedniej regulacji może być w 
rzeczywistości odczytywany jako istnienie luki prawnej w tym zakresie. Trudno 
zakładać, że ustawodawca – wprowadzając regulację ujętą w art. 295 ust. 1 Pr.u.n. 
w postępowaniu upadłościowym z możliwością zawarcia układu – stracił z pola 
widzenia ocenę skutków ujęcia wierzytelności na liście w postępowaniu 
upadłościowym o charakterze likwidacyjnym, co wskazuje na celowy zamiar 
ustawodawcy. Za taką oceną przemawia także inna sytuacja wierzycieli 
dysponujących tytułem wykonawczym w obu rodzajach tych postępowań 
upadłościowych; jeżeli ma ono charakter likwidacyjny, to wierzytelność stwierdzona 
tytułem wykonawczym nadal istnieje, lecz podlega zaspokojeniu w inny sposób, w 
ramach egzekucji uniwersalnej prowadzonej według przepisów prawa 
upadłościowego, prowadzenie bowiem postępowania upadłościowego stanowi 
przeszkodę do prowadzenia jednocześnie indywidualnej egzekucji sądowej. 
Ogłoszenie upadłości nie ma natomiast wpływu na istnienie i zakres wierzytelności 
stwierdzonej tytułem wykonawczym. 

Odmiennie sytuacja przedstawia się w postępowaniu upadłościowym z 
możliwością zawarcia układu, zawarcie bowiem układu wywołuje ten skutek, że 
wierzytelność istniejąca przed wszczęciem tego postępowania ulega odpowiedniej 
redukcji, a obowiązek jej zaspokojenia przez dłużnika wynika również z nowej 
podstawy (zawartego układu). Porównanie tej sytuacji do ogólnej regulacji kodeksu 
cywilnego dotyczącej wykonania zobowiązań wskazuje na podobieństwo do 
odnowienia, które powoduje wygaśnięcie dotychczasowego zobowiązania. Jest to z 
kolei podstawa do domagania się przez dłużnika pozbawienia wykonalności tytułu 
wykonawczego na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. Można zatem zakładać, że 
ustawodawca, dostrzegając możliwość wszczynania przez dłużników tego rodzaju 
postępowań po zawarciu układu, uznał za celowe wprowadzenie regulacji 
szczególnej, przesądzającej utratę mocy obowiązującej tytułów wykonawczych 
wystawionych przeciwko dłużnikom z mocy prawa. Kierując się względami 
praktycznymi (uniknięcie potrzeby wszczynania postępowań sądowych w tym 
zakresie), uwzględnił jednocześnie potrzebę ochrony interesów dłużników 
wynikającą z faktu odmiennego ukształtowania zakresu ich obowiązków. Takie 
założenia nie mogły przemawiać natomiast za wprowadzeniem do przepisów 
regulujących postępowanie upadłościowe likwidacyjne podobnego przepisu jak art. 
295 ust. 1 Pr.u.n., co przemawia przeciwko jego stosowaniu w drodze analogii w 
tym postępowaniu. 
Z tych względów na pierwsze pytanie należało udzielić odpowiedzi przeczącej, 
w związku z czym aktualne stało się rozważenie drugiego zagadnienia. (...) 
Zatwierdzona w postępowaniu upadłościowym lista wierzytelności stanowi 
tytuł egzekucyjny upoważniający wierzyciela do prowadzenia egzekucji, możliwość 
zatem powstania kolejnego tytułu wykonawczego stanowi zdarzenie stwarzające 
zagrożenie interesów dłużnika, jednakże – jak podkreślono – nie pozbawia go 
możliwości obrony przed niesumiennym zachowaniem wierzyciela. Nie stanowi 
również zdarzenia uzasadniającego pozbawienie tytułu wykonawczego 
wykonalności, nie mieści się bowiem w katalogu przesłanek uzasadniających takie 
żądanie, wymienionych wyczerpująco w art. 840 k.p.c. Sąd Okręgowy odwołał się 
do podstawy przewidzianej w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. związanej ze zdarzeniami, 
które powodują, że zobowiązanie stwierdzone tytułem wykonawczym nie może być 
egzekwowane. Zdarzeniem, które uniemożliwia prowadzenie egzekucji jest 

niewątpliwie przedawnienie roszczenia; jest to zdarzenie, które trwale uniemożliwia 
egzekwowanie zobowiązania stwierdzonego tytułem wykonawczym. 
Nie jest natomiast takim zdarzeniem wejście przez wierzyciela w posiadanie 
kolejnego tytułu wykonawczego, w tym bowiem wypadku istnieje nadal możliwość 
egzekwowania wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym, a problem 
sprowadza się jedynie do ograniczenia możliwości korzystania przez wierzyciela z 
różnych tytułów wykonawczych znajdujących się w jego posiadaniu. Podobny 
problem powstaje w razie wydania wierzycielowi dalszych tytułów wykonawczych 
na podstawie art. 793 k.p.c. Powstanie kolejnego tytułu wykonawczego przeciwko 
dłużnikowi, w tym wypadku w wyniku zatwierdzenia listy wierzytelności w 
postępowaniu upadłościowym, nie stanowi zdarzenia o charakterze wyjątkowym. 
Powstanie kolejnego tytułu wykonawczego jest możliwe w wypadku bankowych 
tytułów egzekucyjnych i aktów notarialnych stanowiących tytuły egzekucyjne, gdy 
ich posiadacze wytoczą następnie powództwo przeciwko dłużnikowi, mimo 
posiadania już pozasądowego tytułu egzekucyjnego. Podobna sytuacja również po 
nadaniu klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności (art. 788 k.p.c.) gdy 
wcześniej nadano ją już na rzecz zbywcy. W tym wypadku podstawą pozbawienia 
wykonalności nie może być powstanie drugiego tytułu wykonawczego, lecz 
oceniane w płaszczyźnie prawa materialnego zdarzenie w postaci przelewu 
wierzytelności. 
Z tych względów należy przyjąć, że samo zatwierdzenie listy wierzytelności w 
postępowaniu upadłościowym nie stanowi zdarzenia uzasadniającego pozbawienie 
wykonalności tytułu wykonawczego wydanego przed wszczęciem postępowania 
upadłościowego, obejmującego tę samą wierzytelność. Dla pozbawienia 
wykonalności takiego tytułu wykonawczego może mieć natomiast znaczenie wynik 
postępowania upadłościowego; jeżeli w jego toku wierzytelność ujęta na liście 
została w całości lub w części zaspokojona, to w tym zakresie wcześniej powstały 
tytuł wykonawczy może być pozbawiony wykonalności ze względu na wygaśnięcie 
zobowiązania. 
Z tych przyczyn podjęto uchwałę, jak wyżej.