III CZP 29/09

Uchwała z dnia 4 czerwca 2009 r., III CZP 29/09 
 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski 
Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "C.W.", sp. z o.o. w W. przeciwko 
"P.T.C.", sp. z o.o. w W. o ustalenie nieistnienia uchwał zgromadzenia wspólników 
ewentualnie o stwierdzenie ich nieważności, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 4 czerwca 2009 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 
listopada 2008 r.: 
"Czy dopuszczalne jest cofnięcie przez pozwanego zarzutu zapisu na sąd 
polubowny na etapie postępowania zażaleniowego, wywołanego zaskarżeniem 
postanowienia sądu, który wydał rozstrzygnięcie w przedmiocie zasadności tego 
zarzutu?" 
podjął uchwałę: 
 
Dopuszczalne jest cofnięcie przez pozwanego zarzutu zapisu na sąd 
polubowny w toku postępowania zażaleniowego wywołanego zaskarżeniem 
postanowienia sądu pierwszej instancji rozstrzygającego o zasadności tego 
zarzutu. 
 
Uzasadnienie 
 
W sprawie wytoczonej przez „C.W.", spółkę z o.o. w W. przeciwko "P.T.C.", 
spółkę z o.o. w W. o ustalenia nieistnienia uchwał zgromadzenia wspólników 
ewentualnie o stwierdzenie ich nieważności, pozwana podniosła zarzut zapisu na 
sąd polubowny. Postanowieniem z dnia 21 maja 2008 r. Sąd Okręgowy w 
Warszawie uwzględnił ten zarzut w części i odrzucił pozew w odniesieniu do 
czterech uchwał, a pozostałym zakresie, tj. w odniesieniu do dziewiętnastu uchwał 
odmówił odrzucenia pozwu. Powódka zaskarżyła to postanowienie w części 

odrzucającej pozew, a pozwana w części odmawiającej odrzucenia pozwu. Po 
złożeniu zażaleń pozwana cofnęła zarzut zapisu na sąd polubowny i wniosła o 
uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz umorzenie postępowania co 
do zarzutu zapisu na sąd polubowny. Przy rozpoznawaniu zażaleń powstało 
przytoczone na wstępie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które 
Sąd Apelacyjny przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Rozstrzygane zagadnienie prawne stanowi wycinek szerszego zagadnienia 
odwołalności czynności procesowych stron i uczestników postępowania cywilnego, 
zatem punktem wyjścia przy jego analizie muszą być ogólne ustalenia nauki prawa 
postępowania cywilnego przyjmowane w tym zakresie. Wynika z nich, że czynności 
procesowe stron charakteryzuje fakultatywność i odwołalność, wynikająca z zasady 
dyspozycyjności. Odwołalność czynności procesowych oznacza, że strona może 
przez inną czynność procesową pozbawić skutków prawnych wcześniej dokonaną 
przez siebie czynność procesową. Dopuszczalność odwoływania czynności 
procesowych przez strony, jakkolwiek wprost wyraźnie nie sformułowana w żadnym 
przepisie, nie budzi wątpliwości. Jej przejawem są regulacje szczególne, dotyczące 
np. cofnięcia pozwu (art. 203 k.p.c.), sprzeciwu od wyroku zaocznego (art. 349 
k.p.c.), apelacji (art. 391 § 2 k.p.c.), skargi kasacyjnej (art. 39821 k.p.c.) albo 
zarzutów od nakazu zapłaty (art. 497 k.p.c.). Dopuszczalność odwołania dotyczy 
każdej czynności procesowej strony, a jej ograniczenia mogą wynikać z regulacji 
odnoszących się do określonych czynności procesowych, względnie z charakteru 
pewnych czynności procesowej. Nie wchodzi w grę odwołanie czynności 
procesowej strony, gdy pomimo odwołania czynności sąd i tak ma obowiązek 
podjąć działanie z urzędu w zakresie objętym odwołaniem, problematyczna 
natomiast jest – ze względu na sporną naturę prawną i dwustronny charakter umów 
procesowych – kwestia ich odwołalności. Ograniczeniem odwołalności czynności 
procesowych może być wzgląd na ochronę praw i interesów strony przeciwnej, co 
znajduje wyraz w regulacji normatywnej, wymagającej w pewnych wypadkach 
zgody przeciwnika na odwołanie czynności procesowej (por. art. 203 § 1 i 3 k.p.c.). 
Ponadto w określonych wypadkach ustawodawca konstruuje wyraźne kryteria, 
którymi sąd powinien się kierować przy ocenie dopuszczalności odwołania 
określonej czynności procesowej (por. art. 203 § 4 k.p.c.). 

W nauce prawa postępowania cywilnego przyjmuje się zgodnie, że strona 
może odwołać swoją czynność procesową dopóty, dopóki nie wywołała ona 
skutków prawnych, dla wywołania których została dokonana, np. odwołanie 
cofnięcia pozwu może nastąpić do chwili uprawomocnienia się postanowienia o 
umorzeniu postępowania, a odwołanie cofnięcia apelacji do chwili uprawomocnienia 
się postanowienia o umorzeniu postępowania apelacyjnego. 
Mając na względzie te ustalenia należy stwierdzić, że czynność procesowa w 
postaci podniesienia zarzutu zapisu na sąd polubowny (art. 1165 § 1 k.p.c.) może 
być przez pozwanego odwołana, gdyż na przeszkodzie temu nie stoi żadna 
regulacja prawna ani charakter czynności procesowej polegającej na podniesieniu 
tego zarzutu. Istnienie zapisu na sąd polubowny stanowi negatywną przesłankę 
procesową, jednak z woli ustawodawcy ma ona charakter względny, gdyż sąd może 
wziąć pod uwagę zapis na sąd polubowny tylko w razie podniesienia zarzutu przez 
pozwanego przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy (art. 1165 § 1 k.p.c.). 
Cofnięcie zarzutu zapisu na sąd polubowny nie narusza interesów powoda, wobec 
czego nie ma podstaw, aby wymagać jego zgody na takie cofnięcie. 
Wyraz temu stanowisku Sąd Najwyższy dał już w postanowieniu z dnia 22 
maja 1998 r., II CKN 192/98 (nie publ.). Przyjął, że cofnięcie zarzutu zapisu na sąd 
polubowny może być dokonane wyraźnie lub w sposób dorozumiany. Nie jest 
konieczne, aby pozwany uzasadniał dokonanie tej czynności procesowej, a w 
szczególności podawał przyczynę jej podjęcia. Przepisy kodeksu postępowania 
cywilnego nie przewidują w wypadku cofnięcia zarzutu zapisu na sąd polubowny 
kontroli sądu w takim kształcie, jak to ma miejsce w razie cofnięcia pozwu (art. 203 
§ 4 k.p.c.). Czynność procesowa pozwanego polegająca na cofnięcia zarzutu 
zapisu na sąd polubowny podlega zatem ocenie sądu jak każda inna czynność 
procesowa podejmowana przez stronę w toku postępowania. 
Cofnięcie przez pozwanego zarzutu zapisu na sąd polubowny może nastąpić 
tylko do chwili, w której czynność ta wywoła skutek prawny, który łączy z nią 
ustawa. Skutek taki polega na odrzuceniu przez sąd pozwu w razie uwzględnienia 
zarzutu bądź też na odmowie odrzucenia pozwu w wypadku, gdy sąd uzna zarzut 
za nieuzasadniony lub spóźniony. Miarodajna jest chwila, w której postanowienie o 
odrzuceniu albo o odmowie odrzucenia pozwu staje się prawomocne, a nie chwila 
jego wydania. Wprawdzie postanowienie staje się skuteczne z chwilą ogłoszenia 
albo podpisania jego sentencji (art. 360 k.p.c.), jednak dopóty, dopóki istnieje 

możliwość wniesienia na nie zażalenia (art. 394 § 1 in principio względnie art. 394 § 
1 pkt 1 k.p.c.), może ono zostać zmienione lub uchylone, a więc do chwili jego 
uprawomocnienia się skutek czynności w postaci podniesienia zarzutu zapisu na 
sąd polubowny nie jest jeszcze ostateczny (por. także art. 222 zdanie pierwsze 
k.p.c.). W rezultacie należy przyjąć, że dopuszczalne jest cofnięcie zarzutu zapisu 
na sąd polubowny w toku postępowania wywołanego wniesieniem zażalenia na 
postanowienie sądu pierwszej instancji rozstrzygające w przedmiocie zasadności 
tego zarzutu. Sąd drugiej instancji powinien przy rozpoznawaniu zażalenia wziąć 
pod uwagę cofnięcie przez pozwanego zarzutu zapisu na sąd polubowny i uchylić 
zaskarżone postanowienie, bez względu na to, czy na jego mocy pozew został 
odrzucony, czy też nastąpiła odmowa odrzucenia pozwu (art. 316 § 1 w związku z 
art. 391 § 1 i art. 397 § 2 zdanie pierwsze k.p.c.). Nie wchodzi natomiast w grę 
umorzenie postępowania wywołanego wniesieniem zażalenia. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej.