III CZP 29/07

Uchwała z dnia 13 kwietnia 2007 r., III CZP 29/07 
 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący) 
Sędzia SN Marek Sychowicz 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Seweryna T.-N. przeciwko Agencji 
Nieruchomości Rolnych, Oddział Terenowy w O. o zobowiązanie do złożenia 
oświadczenia woli, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 13 kwietnia 2007 r., na 
posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny 
w Białymstoku postanowieniem z dnia 2 lutego 2007 r.: 
"Czy zaliczenie na poczet ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących 
własność Skarbu Państwa, nabywanej w okresie od 1 maja 2005 r. do 7 
października 2005 r., wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami 
państwa polskiego powinno nastąpić z uwzględnieniem w drodze analogii 
ograniczeń wynikających z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o 
zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego 
nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza 
obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. z 2004 r. Nr 6 poz. 39 ze zm.), czy 
też ograniczenia wynikającego z art. 13 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji 
prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi 
granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.)?" 
podjął uchwałę: 
 
Zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi 
granicami państwa polskiego na poczet ceny sprzedaży nieruchomości 
stanowiących własność Skarbu Państwa, nabywanych w okresie od dnia 1 
maja 2005 r. do dnia 7 października 2005 r., dokonuje się zgodnie z zasadami 
określonymi w art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do 
rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi 
granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). 
 

Uzasadnienie 
 
Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 27 października 2006 r. 
uwzględnił powództwo wniesione przez Seweryna T.-N. przeciwko Agencji 
Nieruchomości Rolnych, Oddziałowi Terenowemu w O. o zobowiązanie do złożenia 
oświadczenia woli. Według ustaleń tego Sądu, powód w dniu 10 sierpnia 2005 r. 
wygrał przetarg na sprzedaż nieruchomości wchodzącej w skład Zasobu Własności 
Rolnej Skarbu Państwa, oferując cenę 165 000 zł. W dniu 19 sierpnia 2005 r. wniósł 
o przeniesienie na jego rzecz własności tej nieruchomości z zaliczeniem wartości 
nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Sąd 
Okręgowy uznał, że roszczenie powoda było uzasadnione w świetle art. 3 ust 1 i 
art. 7 ust 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży 
albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa 
wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa 
polskiego (Dz.U. Nr 65, poz. 39 ze zm. – dalej: "ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r."). 
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, rozpoznając apelację strony pozwanej, 
powziął wątpliwość, na podstawie jakich zasad powinno nastąpić uwzględnienie 
wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami państwa polskiego przy jej 
zaliczaniu na poczet ceny nieruchomości kupionej przez powoda, ze względu na 
utratę mocy obowiązującej art. 3 ust 2 powołanej ustawy z dniem 30 kwietnia 
2005 r., będącą skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, i przedstawił 
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone na 
wstępie. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Sposób, w jaki zostało sformułowane zagadnienie prawne wskazuje, że – w 
ocenie Sądu Apelacyjnego – nie ma podstaw do zaliczenia całej wartości 
nieruchomości pozostawionych poza granicami obecnego państwa polskiego na 
poczet ceny sprzedaży nieruchomości państwowej, a wątpliwość budzi jedynie, czy 
zaliczenie to powinno nastąpić według zasad określonych w ustawie z dnia 12 
grudnia 2003 r., czy też stosownie do regulacji zawartej w art. 13 ust 2 ustawy z 
dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia 
nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, 
poz. 1418 ze zm. – dalej: "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r."). Udzielenie odpowiedzi na 
to pytanie wymaga jednak także rozważenia, czy w wypadku nabywania 

nieruchomości od Skarbu Państwa pomiędzy dniem 1 maja 2005 r. a dniem 7 
października 2005 r. zaliczenie na poczet ceny sprzedaży wartości nieruchomości 
pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (dalej: 
"nieruchomości zabużańskie") powinno nastąpić bez ograniczeń przewidzianych 
przez ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. i z dnia 8 lipca 2005 r. 
Wątpliwości co do sposobu zaliczenia wartości tego rodzaju nieruchomości, w 
przypadku umów sprzedaży zawartych w tym okresie, wiążą się ze skutkami 
wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., K 2/04 (OTK-A 
Zb.Urz. 2004, nr 11, poz. 117), w którym Trybunał uznał za sprzeczny z Konstytucją 
art. 3 ust 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., ustalając datę utraty mocy 
obowiązującej tego przepisu z dniem 30 kwietnia 2005 r. Do tego czasu nie zostały 
jednak uchwalone i nie weszły w życie przepisy określające na nowo sposób 
zaliczenia wartości nieruchomości zabużańskich na poczet ceny sprzedaży 
nieruchomości państwowych. Odpowiednie przepisy zostały zawarte dopiero w 
ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., która weszła w życie w dniu 7 października 2005 r., 
co spowodowało brak regulacji w tym zakresie pomiędzy dniem 1 maja 2005 r. a 7 
października 2005 r. Rozważenia wymagają zatem skutki braku tych przepisów dla 
zawartych wówczas umów sprzedaży nieruchomości. 
Na wstępie wymaga podkreślenia, że sytuacja ta nie wiązała się z brakiem 
jakichkolwiek norm regulujących zaliczanie wartości nieruchomości zabużańskich 
na poczet ceny sprzedaży nieruchomości państwowych, moc utracił bowiem jedynie 
art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Obowiązujący do dnia 6 października 
2005 r. ust 1 tego przepisu przewidywał nadal, że zaliczenie to następuje z 
zastrzeżeniem ust 2. W tym wypadku przy wykładni art. 3 ust 1 ustawy z dnia 12 
grudnia 2003 r., który odsyłał ciągle do stosowania nieobowiązującego już ust 2, nie 
można poprzestać wyłącznie na analizie tylko tego przepisu, w oderwaniu od 
pozostałych uregulowań zawartych w ustawie. Niewystarczające jest przy tym 
ograniczenie się do wykładni językowej, gdyż nie pozwala ona wyciągnąć 
jednoznacznych wniosków co do skutków obowiązywania art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 
12 grudnia 2003 r. Z art. 1 tej ustawy wynika, że jej celem było określenie zasad 
zaliczania na poczet ceny sprzedaży nieruchomości Skarbu Państwa wartości 
nieruchomości zabużańskich. Analiza przepisów tej ustawy nie pozostawia zarazem 
wątpliwości, że zamiarem ustawodawcy nie było dokonywanie zaliczenia na poczet 
ceny sprzedaży całej wartości nieruchomości zabużańskich. 

W tej sytuacji uchylenie przepisu, który określał jedynie wysokość ograniczeń 
przy dokonywaniu zaliczenia i związany z tym czasowy brak takiej normy prawnej, 
nie pozwala przyjąć, że jego następstwem było powstanie prawa do zaliczania całej 
wartości pozostawionego mienia, nie było to bowiem zamiarem ustawodawcy przy 
wprowadzeniu przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. O braku takiej woli 
ustawodawcy świadczy wyraźnie także rozwiązanie przyjęte w ustawie z dnia 8 
lipca 2005 r., zaś Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował samej zasady 
ograniczenia wartości mienia zabużańskiego podlegającego zaliczeniu, a jedynie 
sposób określenia tego zaliczenia przyjęty w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 
2003 r. Przepis ten w istocie pełnił zatem funkcję normy o charakterze 
wykonawczym, a jej brak powodował, że przejściowo nie było możliwe określenie 
samego sposobu zaliczenia wartości mienia zabużańskiego, mimo dokonania 
sprzedaży nieruchomości państwowej i istnienia przesłanek do zaliczenia wartości 
tego mienia na poczet ceny sprzedaży. Brak wprowadzenia tego rodzaju przepisu 
we właściwym czasie można ocenić jako zaniechanie legislacyjne (por. 
uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 r., IV CSK 38/06, 
nie publ.). Nie skutkowało ono jednak powstaniem automatycznie prawa do 
dokonywania zaliczenia na innych zasadach niż określone wcześniej w ustawie, 
kompetencja w tym zakresie została bowiem pozostawiona ustawodawcy i przyjęcie 
określonego sposobu zaliczenia wartości mienia zabużańskiego wymagało 
określenia go w przepisie ustawy. Sposób zaliczania nie mógł być zatem wynikiem 
domniemania, że brak regulacji oznacza obowiązywanie zasady zaliczania pełnej 
wartości takiego mienia. Należy więc odrzucić koncepcję dopuszczającą możliwość 
zaliczenia pełnej wartości nieruchomości zabużańskich w wypadku umów 
sprzedaży zawieranych w okresie pomiędzy dniem 1 maja 2005 r. i dniem 7 
października 2005 r. Nie można także przyjąć, aby zaliczanie wartości tych 
nieruchomości miało odbywać się na zasadzie określonej wcześniej w art. 3 ust 2 
ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., oznaczałoby to bowiem dalsze stosowanie 
przepisu, który został uznany za niekonstytucyjny i w wyniku orzeczenia Trybunału 
Konstytucyjnego utracił moc z dniem 30 kwietnia 2005 r. 
Skoro więc z dniem 7 października 2005 r. weszła w życie norma, której 
wprowadzenie było obowiązkiem ustawodawcy ze względu na obowiązującą już 
regulację prawną, niezbędna dla jej stosowania, to należy przyjąć, że powinna mieć 
ona zastosowanie także do czynności prawnych dokonanych w czasie, kiedy 

odpowiedniego przepisu brakowało. Ocenie tej nie przeczy brak wyraźnego 
stwierdzenia w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., że zawarte w niej przepisy będą miały 
zastosowanie do czynności prawnych dokonanych przed jej wejściem w życie. W 
takiej sytuacji można uznać za oczywisty zamiar ustawodawcy, aby wprowadzona 
norma prawna określająca sposób zaliczenia wartości nieruchomości zabużańskich 
miała zastosowanie również do umów sprzedaży nieruchomości państwowych 
zawartych przed jej wejściem w życie. Konstrukcja tego rodzaju nie jest 
wykluczona, przy uwzględnieniu art. 3 k.c., jak bowiem podkreślono, nie chodzi w 
tym wypadku o wprowadzenie mocą wsteczną zasady ograniczenia wartości 
nieruchomości zabużańskich przy ich zaliczaniu na poczet ceny nieruchomości 
Skarbu Państwa. (...) 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.