III CZP 29/06

Postanowienie z dnia 7 czerwca 2006 r., III CZP 29/06 
 
W razie skierowania egzekucji do nieruchomości stanowiącej według 
wpisu w księdze wieczystej majątek odrębny (osobisty) małżonka dłużnika, 
sąd nie może – działając na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. – uchylić 
dokonanego zajęcia ze względu na to, że zgodnie z treścią tytułu 
wykonawczego wystawionego przeciwko małżonkowi dłużnika, jego 
odpowiedzialność jest ograniczona do majątku wspólnego. 
 
Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Jan Górowski 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku Grażyny W. przeciwko 
dłużnikom Stanisławowi Z. i Wandzie Z. po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 7 czerwca 2006 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Tarnowie postanowieniem z dnia 24 
lutego 2006 r.: 
"Czy w przypadku skierowania egzekucji do przedmiotu wchodzącego w skład 
majątku odrębnego (osobistego) małżonka dłużnika, przeciwko któremu została 
nadana klauzula wykonalności w trybie art. 787 k.p.c. – dopuszczalność egzekucji 
ustalana jest w następstwie wniosku małżonka dłużnika o umorzenie postępowania 
egzekucyjnego (art. 825 pkt 3 w związku z art. 837 k.p.c.) lub skargi tegoż na 
czynność komornika, albo działania podjętego przez sąd z urzędu w trybie art. 759 
§ 2 k.p.c., czy też wyłączną drogą rozstrzygnięcia tej kwestii jest powództwo 
małżonka dłużnika o zwolnienie od egzekucji (art. 841 k.p.c.)?" 
odmówił podjęcia uchwały. 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne 
powstało przy rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy zażalenia wierzyciela na 

postanowienie Sądu pierwszej instancji, którym Sąd ten odrzucił spóźnioną skargę 
dłużnika na czynność komornika oraz na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. uchylił 
czynność komornika „polegającą na wszczęciu egzekucji” z nieruchomości, 
stanowiącej według księgi wieczystej odrębny majątek małżonka dłużnika, ze 
względu na to, że wierzyciel „nie dysponował tytułem wykonawczym będącym 
podstawą egzekucji z majątku osobistego” małżonka dłużnika. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W pierwszej kolejności powstaje kwestia dopuszczalności zażalenia na 
postanowienie wydane przez sąd egzekucyjny na podstawie art. 759 § 1 k.p.c., 
której rozstrzygnięcie rzutuje na ocenę dopuszczalności orzekania przez sąd drugiej 
instancji oraz przedstawienia zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu na 
podstawie art. 390 k.p.c. 
Granice dopuszczalności zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym wyznacza 
art. 7674 oraz 394 k.p.c., stosowany przez art. 13 § 2 k.p.c. Artykuł 759 § 2 k.p.c. 
nie przewiduje zażalenia, jego dopuszczalność zależy więc od oceny, czy 
postanowienie kończy postępowanie egzekucyjne lub jest tożsame z 
postanowieniem, na które na podstawie innych przepisów części trzeciej kodeksu 
postępowania cywilnego przysługuje zażalenie. Przyczyną podjęcia postanowienia 
w sprawie niniejszej była skarga dłużnika kwestionująca „wszczęcie egzekucji” do 
nieruchomości, a zatem uchylenie czynności polegającej na „wszczęciu egzekucji” 
odnosiło się w istocie do tej czynności, dokonanej przed złożeniem skargi, czyli do 
zajęcia nieruchomości, które następuje przez wezwanie dłużnika do zapłaty i 
przesłanie wniosku do księgi wieczystej (art. 923 i 924 k.p.c.). 
W uchwale z dnia 4 października 1990 r., III CZP 51/90 (OSP 1991, nr 5, poz. 
111), wyrażającej kontynuację poglądu przedstawionego w postanowieniu z dnia 15 
kwietnia 1986, III CRN 40/86 (OSNC 1987, nr 7, poz. 102), Sąd Najwyższy uznał, 
że wydane na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. postanowienie uchylające zajęcie 
wynagrodzenia za pracę zmierza do zakończenia postępowania egzekucyjnego i 
przysługuje na nie zażalenie. Uchwała jest – chociaż z innym uzasadnieniem – 
zgodna jest z zasługującym na aprobatę poglądem wyrażonym w literaturze, że 
jeżeli sąd na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. uchyli zajęcie w stosunku do 
oznaczonego przedmiotu lub prawa, to następuje umorzenie egzekucji w stosunku 
do tego przedmiotu; postanowienie takie jest więc zaskarżalne na podstawie art. 
828 k.p.c. Odniesienie tego poglądu do sprawy, w której powstało przedstawione 

zagadnienie prawne, prowadzi do uznania złożonego przez wierzyciela zażalenia 
za dopuszczalne. 
Artykuł 390 k.p.c. wiąże instytucję zagadnień prawnych ze sprawą, w której 
zagadnienie budzące poważne wątpliwości powstało, przy czym jego 
rozstrzygniecie jest konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy (por. np. uchwała Sądu 
Najwyższego  z dnia 14 stycznia 1977 r., III CZP 63/76, OSNCP 1977, nr 8, poz. 
124 lub postanowienie Sądu Najwyższego  z dnia 27 sierpnia 1996 r., III CZP 
91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9). 
Rozstrzygnięcie przedstawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia nie jest 
niezbędne do rozpoznania sprawy przez Sąd Okręgowy, do którego należy 
dokonanie oceny prawidłowości postanowienia wydanego na podstawie art. 759 § 2 
k.p.c., a nie ustalenie, jakimi środkami prawnymi w analizowanej sytuacji dysponuje 
małżonek dłużnika. Sposób rozstrzygnięcia zagadnienia, czy małżonek dłużnika, 
przeciwko któremu nadano klauzulę wykonalności, może w razie skierowania 
egzekucji do jego majątku odrębnego wytoczyć powództwo o zwolnienie od 
egzekucji, czy też powinien wnieść o jej umorzenie na podstawie art. 825 pkt 3 
k.p.c. może wprawdzie rzutować na ocenę dopuszczalności podjęcia interwencji z 
urzędu (art. 759 § 2 k.p.c.), jednak stanowi odmienny problem, którego potrzeba 
wyjaśnienia w sprawie nie występuje. 
Wątpliwości dotyczą natomiast kwestii, czy w razie skierowania egzekucji 
prowadzonej przeciwko małżonkowi dłużnika na podstawie wystawionego 
przeciwko niemu tytułu wykonawczego, zawierającego ograniczenie 
odpowiedzialności do majątku wspólnego do nieruchomości stanowiącej według 
księgi wieczystej odrębny majątek małżonka dłużnika, sąd – działając na podstawie 
art. 759 § 2 k.p.c. – może uchylić dokonane zajęcie, czy też dotknięty egzekucją 
małżonek powinien wytoczyć powództwo o zwolnienie od egzekucji. 
Nadzór nad komornikiem sprawowany na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. był już 
przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 10 maja 1968 r., I 
CR 160/68 (OSNCP 1969, nr 2, poz. 34) uznał on, że art. 759 § 1 k.p.c. nakłada na 
sąd egzekucyjny obowiązek wkraczania wtedy, gdy stwierdzi, że wymaga tego 
zapewnienie należytego wykonywania egzekucji. Informacją o tym powinna być 
skarga na czynności komornika, jeżeli z jej uzasadnienia wynika, że dokonane 
przez komornika czynności naruszają prawo i gdy ze względu na wyznaczony przez 
komornika termin licytacyjny widoczne jest, iż brak odpowiedniego zarządzenia 

sądu pozbawi skarżącego ochrony, której dochodzi w drodze skargi (art. 667 i 821 § 
1 k.p.c.). Z kolei w postanowieniu z dnia 12 marca 1975 r., III CRN 456/74 (OSPiKA 
1976, nr 1, poz. 8) Sąd Najwyższy stwierdził, że nadzór sądu nad postępowaniem 
egzekucyjnym dotyczyć może nie tylko strony formalnej, ale i merytorycznej, przy 
czym powinien zmierzać do należytego zagwarantowania i ochrony praw nie tylko 
wierzyciela, ale wszystkich uczestników tego postępowania. W uzasadnieniu nie 
zostało rozwinięte zagadnienie, na czym polega różnica między merytorycznym i 
formalnym nadzorem nad postępowaniem egzekucyjnym. 
Zgodzić się trzeba z Sądem Okręgowym, że na ocenę dopuszczalności 
uchylenia czynności komornika na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. może rzutować 
stanowisko dotyczące środka prawnego przysługującego małżonkowi dłużnika, 
przeciwko któremu nadano klauzulę wykonalności, w razie skierowania egzekucji 
do jego majątku odrębnego. Uznanie, że jedynym właściwym środkiem prawnym 
jest w takiej sytuacji wytoczenie powództwa o zwolnienie od egzekucji 
przemawiałoby przeciwko dopuszczeniu ingerencji sądu z urzędu podstawie art. 
759 § 2 k.p.c., natomiast za jej dopuszczeniem przyjęcie, że w takiej sytuacji 
małżonek dłużnika powinien wystąpić z wnioskiem o umorzenie egzekucji, co 
implikuje także możliwość złożenia skargi na czynność komornik. Ogólnie rzecz 
ujmując, nadzór sądu sprawowany nad komornikiem podstawie art. 759 § 2 k.p.c. 
jest zbliżony charakterem do nadzoru inicjowanego złożeniem skargi przewidzianej 
w art. 767 k.p.c. Obie postacie nadzoru ujmuje się zgodnie w literaturze jako formy 
tzw. nadzoru judykacyjnego sądu nad komornikiem i w wielu sytuacjach występują 
one zamiennie. Wyrazem ich komplementarności jest art. 7673 k.p.c., wprowadzony 
ustawą z dnia 2 lipca 2004 o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz 
o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804), według którego, jeżeli 
skargę na czynności komornika wniesiono po terminie lub nie uzupełniono jej 
braków, sąd skargę odrzuca, chyba że uzna, iż zachodzi podstawa do podjęcia 
czynności na podstawie art. 759 § 2 k.p.c.  
Większość orzeczeń podejmuje omawiany problem od strony dopuszczalności 
powództwa o zwolnienie od egzekucji, przy czym jeżeli Sąd Najwyższy aprobował 
tę możliwość, to nie zajmował stanowiska jak postąpić, gdyby małżonek dłużnika 
nie wystąpił z powództwem o zwolnienie od egzekucji, lecz z wnioskiem o 
umorzenie egzekucji, a następnie skargą na czynności komornika, bądź od razu ze 
skargą na czynności komornika (por. postanowienia z dnia 16 stycznia 1968 r., II 

PZ 1/68, OSPiKA 1968, nr 11, poz. 241, z dnia 11 czerwca 1969 r., II CZ 61/69, 
OSNC 1970, nr 4, poz. 65, i z dnia 2 grudnia 1970 r., II CZ 122/70 OSNCP 1971, nr 
6, poz. 112, oraz wyrok z dnia 24 marca 1972 r., I CR 35/72, OSNCP 1972, nr 10, 
poz. 179). Odmienne stanowisko, wykluczające możliwość domagania się przez 
małżonka zwolnienia od egzekucji przedmiotów należących do majątku odrębnego, 
zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2001 r., II CKN 498/00 
(nie. publ.). Pogląd taki wynika także z uchwały z dnia 17 października 1995 r., III 
CZP 143/95 (OSNC 1996, nr 2, poz. 24) oraz z uzasadnienia wyroku z dnia 15 
listopada 1996 r., II CKN 7/96 (OSNC 1997, nr 4, poz. 39). Ogólniejsze znaczenie 
ma pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 7 lutego 
1968 r., III CZP 89/67 (OSNC 1969, nr 1, poz. 2), w którym wskazano, że 
nielogiczne byłoby żądanie od sądu zwolnienia przedmiotu od egzekucji, jeżeli 
egzekucja ta, jako niedopuszczalna, podlega umorzeniu. Oznacza to, że jeżeli 
skierowanie egzekucji do jakiegoś przedmiotu stanowi uchybienie procesowe, to 
pierwszeństwo mają zawsze środki ochrony procesowej, choćby nawet przedmiot 
rzeczywiście nie stanowił własności dłużnika. Sąd Najwyższy podkreślił, że wyrok 
uwzględniający powództwo ekscydencyjne zawierałby wówczas sprzeczność, gdyż 
zwalniałby przedmiot od czynności egzekucyjnej, która nie powinna mieć miejsca i 
jako niedopuszczalna uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego. 
Rozbieżność poglądów co do wyboru między wnioskiem o umorzenie 
egzekucji (825 pkt 3) i skargą na czynności komornika (839 k.p.c.) a powództwem o 
zwolnienie od egzekucji występuje także w piśmiennictwie. Autorzy opowiadający 
się przeciwko dopuszczalności powództwa o zwolnienie od egzekucji podnoszą, że 
małżonek dłużnika, przeciwko któremu nadano klauzulę wykonalności, nie jest 
osobą trzecią w rozumieniu art. 841 k.p.c., natomiast rzecznicy przeciwnego 
stanowiska uzasadniają je tym, że ocena, czy przedmiot należy do majątku 
wspólnego, jest zagadnieniem materialnoprawnym rozstrzyganym w drodze 
powództwa ekscydencyjnego. (...) 
Punktem wyjścia do rozważań na temat zakresu uprawnień sądu działającego 
na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. musi być stwierdzenie, że przepis ten służy 
usuwaniu uchybień komornika, przez które należy rozumieć prowadzenie 
postępowania egzekucyjnego w sposób wadliwy. Podkreślić przy tym trzeba 
różnicę, jaką prawo egzekucyjne ustanawia pomiędzy dopuszczalnością samego 
skierowania egzekucji do określonego przedmiotu a dopuszczalnością 

przeprowadzenia z tego przedmiotu egzekucji. Uznaje się, że w przypadku 
egzekucji świadczeń pieniężnych pierwszą czynnością wskazującą, iż egzekucja 
została skierowana do określonego mienia, jest zajęcie. Jeżeli zostało ono 
dokonane mimo braku wstępnych warunków regulowanych prawem procesowym, 
problem, czy egzekucja jest dopuszczalna ze względu na art. 837 k.p.c., nie 
występuje. Przedstawiciele obu poglądów zgodni są co do tego, że w takiej sytuacji 
małżonek dłużnika powinien bronić się występując ze skargą na czynność 
komornika, nawet jeżeli uważa, że zajęty przedmiot stanowi jego majątek odrębny. 
Jeżeli więc zajęcie było niedopuszczalne, to wyrok uwzględniający powództwo 
przewidziane art. 841 k.p.c. zawierałby wewnętrzną sprzeczność, ponieważ 
zwalniałby od egzekucji, która nie powinna mieć miejsca i jako niedopuszczalna 
uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego. 
Prowadzenie egzekucji dopuszczalne jest z całego majątku dłużnika, chyba że 
tytuł stanowi inaczej (art. 803 k.p.c.). O dopuszczalności skierowania egzekucji do 
ruchomości rozstrzyga art. 845 § 2 k.p.c., jeżeli więc komornik, działając zgodnie z 
wnioskiem wierzyciela, skieruje egzekucję do ruchomości sprzecznie z tym 
przepisem, to ingerencję sądu na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. należy uznać za 
dopuszczalną; będzie ona polegać na uchyleniu zajęcia. W przypadku natomiast, 
gdy egzekucja była prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego przeciwko 
małżonkowi dłużnika z zastrzeżeniem ograniczenia odpowiedzialności z majątku 
wspólnego i wadliwie zajęte ruchomości należały do majątku odrębnego 
(osobistego), małżonek dłużnika może złożyć skargę na czynność komornika. 
Skarga musi być uznana za uzasadnioną z powodu wadliwości zajęcia, do jakiej 
doszło przez naruszenie art. 845 § 2 k.p.c. Mogący się pojawić w takiej sytuacji 
problem, czy rzeczywiście zajęta ruchomość należy do majątku odrębnego, nie ma 
znaczenia dla powodzenia akcji zainicjowanej wniesieniem skargi. 
W odniesieniu do nieruchomości nie ma przepisu rozstrzygającego 
dopuszczalność skierowania egzekucji do nieruchomości, odpowiadającego art. 
845 § 2 k.p.c. Kodeks postępowania cywilnego nie określa też, na czym polega 
zajęcie w egzekucji z nieruchomości i z jaką chwilą następuje. Przyjąć należy, że 
jest to czynność złożona, polegająca na wezwaniu dłużnika do zapłaty oraz 
przesłaniu wniosku o wpis do księgi wieczystej. Można wywodzić, że o ile w 
przypadku egzekucji z ruchomości procesową przesłanką dopuszczalności zajęcia 
jest władanie rzeczą, o tyle w odniesieniu do nieruchomości tę samą funkcję pełni 

księga wieczysta. Treść księgi jest jawna, a zatem dostępna dla komornika. 
Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece 
(jedn. tekst: Dz. U z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej "u.k.w.h."),  
domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z 
rzeczywistym stanem rzeczy. Daje to podstawę do sformułowania ogólniejszej tezy, 
że dopuszczalność skierowania egzekucji do określonego przedmiotu została 
uzależniona od formalnych atrybutów własności. 
W tym ujęciu konsekwentnie należy przyjąć, że jeżeli według księgi wieczystej 
właścicielem nieruchomości jest inna osoba niż dłużnik, komornik powinien 
odmówić dokonania zajęcia, a jeżeli zajęcie takie zostanie dokonane, to jest ono 
wadliwe, co uzasadnia złożenie skargi na czynność komornika, a także ingerencję 
sądu na podstawie art. art. 759 § 2 k.p.c. Jeżeli zaś wierzyciel twierdzi, że wbrew 
wpisom w księdze wieczystej nieruchomość stanowi własność dłużnika, powinien 
przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego wytoczyć powództwo na 
podstawie art. 10 u.k.w.h. Stanowisko to nie w wyklucza pojawienia się po stronie 
małżonka dłużnika potrzeby ochrony w drodze powództwa o zwolnienie od 
egzekucji. Może do tego dojść, gdy małżonek będzie twierdził, że treść księgi 
wieczystej wskazująca na przynależność zajętej nieruchomości do majątku 
wspólnego, jest niezgodna ze stanem prawnym. W toku procesu zainicjowanego 
powództwem przewidzianym w art. 841 k.p.c. małżonek dłużnika może obalać 
domniemanie wynikające z art. 3 u.k.w.h., powszechnie bowiem przyjęty jest 
pogląd, że powództwo określone w art. 10 u.k.w.h. nie stanowi jedynej drogi do 
wykazania, iż treść księgi wieczystej odbiega od stanu prawnego. 
Można jednak – nie negując sposobu, w jaki treść księgi wieczystej rzutuje na 
dalszy tok egzekucji – rozważać odmienny pogląd, oparty na założeniu, że w fazie 
zajęcia komornik w ogóle nie bada księgi wieczystej, a tym bardziej rzeczywistych 
stosunków własnościowych dotyczących nieruchomości objętej wnioskiem. W 
rezultacie, jeżeli nieruchomość nie stanowi własności dłużnika, choćby nawet 
wynikało to z księgi wieczystej, dokonanemu zajęciu nie można postawić zarzutu 
wadliwości. W takiej sytuacji sąd wieczystoksięgowy odmówi wpisu ostrzeżenia, co 
zobowiąże komornika do umorzenia egzekucji, jeżeli zaś wpis nastąpi, to osoba nim 
dotknięta może bronić się w apelacji od wpisu. W tym ujęciu problem dalszych 
środków obrony pojawi się dopiero wówczas, gdy wpis zostanie prawomocnie 
dokonany. 

Drugie stanowisko, za którym opowiada się Sąd Najwyższy w obecnym 
składzie, znajduje silniejsze poparcie w przepisach kodeksu postępowania 
cywilnego. Przemawia za nim przede wszystkim to, że żaden przepis nie 
zobowiązuje komornika na etapie zajęcia do badania księgi wieczystej. Kodeks nie 
wskazuje komornikowi także podstawy prawnej do wezwania wierzyciela o 
przedłożenie odpisu z księgi, natomiast z art. 943 k.p.c. wynika, że od przedłożenia 
przez wierzyciela odpisu z księgi lub innych dokumentów mogących stanowić 
formalny dowód własności uzależnione jest dalsze stadium egzekucji, tj. opis i 
oszacowanie. We wniosku o wszczęcie egzekucji wierzyciel powinien jedynie 
wskazać sposób egzekucji, a przy egzekucji z nieruchomości dokładnie oznaczyć 
nieruchomość wraz z podaniem numeru księgi wieczystej. Koncepcja, że komornik, 
zajmując nieruchomość, nie bada, czy dłużnik jest zgodnie z księgą wieczystą 
właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem, jest logiczna, jeśli zważy się, że 
badania, czy osoba, przeciwko której prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, 
wpisana jest w księdze wieczystej jako właściciel, dokonuje sąd wieczystoksięgowy, 
a odmowa wpisu (art. 34 u.k.w.h.) obliguje komornika do umorzenia egzekucji. 
Można stwierdzić, że stanowisko to usprawnia egzekucję, nie naruszając praw 
właściciela nieruchomości. Pozwala także uniknąć komplikacji, do jakich mogłoby 
dojść na tle rozstrzygnięć sądu egzekucyjnego, czuwającego nad dopuszczalnością 
zajęcia, i rozstrzygnięć sądu wieczystoksięgowego, dokonującego wpisu wzmianki 
o wszczęciu egzekucji. 
W tym stanie rzeczy, w razie skierowania egzekucji (zajęcia) do nieruchomości 
stanowiącej według wpisu w księdze wieczystej majątek odrębny małżonka 
dłużnika, sąd nie może – działając na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. – uchylić 
dokonanego zajęcia ze wzglądu na to, że zgodnie z treścią tytułu wykonawczego 
wystawionego przeciwko małżonkowi dłużnika, jego odpowiedzialność jest 
ograniczona do majątku wspólnego. 
Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji.