III CZP 28/10

Postanowienie z dnia 21 maja 2010 r., III CZP 28/10 
 
Sąd rejonowy, rozpoznający skargę na czynność komornika, działa jako 
sąd pierwszej instancji. 
 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Grzegorz Misiurek 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote 
 
Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi dłużnika "I.F.F.P.", sp. z o.o. w W. na 
czynność komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia – Krzyków 
we Wrocławiu – postanowienie z dnia 15 grudnia 2009 r. o oddaleniu wniosku 
dłużnika o umorzenie postępowania egzekucyjnego wydane w sprawie 
egzekucyjnej z wniosku wierzyciela D." Stefan P. i Anna P. sp.j. w W. przeciwko 
dłużnikowi "I.F.F.P.", sp. z o.o. w W. o świadczenie pieniężne, na posiedzeniu 
jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 21 maja 2010 r. na skutek zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Śródmieścia we Wrocławiu 
postanowieniem z dnia 12 stycznia 2010 r.: 
„Czy tygodniowy termin, liczony od zawiadomienia strony o czynności 
komornika sądowego, do złożenia do sądu skargi na czynność komornika 
sądowego, jest zachowany, jeżeli przed upływem tygodnia od zawiadomienia strony 
o czynności komornika sądowego skarga została złożona do sądu rejonowego 
niewłaściwego do jej rozpoznania, a następnie przekazana przez ten sąd do 
właściwego sądu rejonowego już po upływie tygodnia od zawiadomienia strony o 
czynności komornika sądowego?” 
odmówił podjęcia uchwały. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Śródmieście, rozpoznając skargę na 
postanowienie komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia – 
Krzyków z dnia 15 grudnia 2009 r. o oddaleniu wniosku dłużnika o umorzenie 

postępowania egzekucyjnego, powziął wątpliwości sformułowane w 
przedstawionym zagadnieniu prawnym. 
Według dokonanych ustaleń, postanowienie zaskarżone skargą na czynność 
komornika doręczone zostało dłużnikowi w dniu 17 grudnia 2009 r. Skarga złożona 
została w dniu 23 grudnia 2009 r. do Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Krzyków 
we Wrocławiu, który na podstawie zarządzenia przewodniczącego przekazał ją w 
dniu 30 grudnia 2009 r. Sądowi Rejonowemu dla Wrocławia – Śródmieścia we 
Wrocławiu jako właściwemu. 
Sąd Rejonowy wskazał, że w doktrynie i judykaturze prezentowane są dwa 
rozbieżne poglądy co do tego, czy sąd rejonowy, rozpoznając skargę na czynność 
komornika, działa jako sąd pierwszej, czy sąd drugiej instancji. Udzielenie 
odpowiedzi na to pytanie ma istotne znaczenie dla oceny, czy został zachowany 
tygodniowy termin do wniesienia skargi. 
Przyjęcie koncepcji, że w postępowaniu wywołanym skargą na czynności 
komornika sądowego należy stosować przepisy regulujące postępowanie przed 
sądem pierwszej instancji, w tym także art. 200 k.p.c., termin do złożenia skargi 
określony w art. 767 § 4 k.p.c. zostałby dochowany w każdym przypadku złożenia 
skargi w jakimkolwiek sądzie, jeżeli tylko czynność ta została podjęta przed 
upływem terminu określonego w art. 767 § 4 k.p.c. 
Opowiedzenie się za stanowiskiem, że skarga na czynności komornika 
sądowego jest środkiem zaskarżenia podobnym do apelacji lub zażalenia, a jej 
przekazanie do sądu właściwego następuje bez wydawania postanowienia 
zaskarżalnego zażaleniem, powoduje, że termin przewidziany do jej złożenia jest 
zachowany tylko wówczas, gdy niewłaściwy sąd, do którego skarga została 
wniesiona przed upływem terminu określonego w art. 767 § 4 k.p.c., przekazał ją w 
tym terminie sądowi właściwemu. Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Śródmieścia 
przyjął, że działa jako sąd drugiej instancji, mógł więc na podstawie art. 390 § 1 w 
związku z art. 13 § 2 k.p.c. przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia 
zagadnienie prawne. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości może być przedstawione 
do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, jeżeli powstanie przy rozpoznawaniu 
apelacji, a więc przez sąd drugiej instancji. Odpowiednie zastosowanie art. 390 § 1 
k.p.c. w postępowaniu egzekucyjnym (art. 13 § 2 k.p.c.) oznacza, że tylko sąd 

drugiej instancji, rozpoznając środek zaskarżenia, może skorzystać z uprawnienia 
przewidzianego w tym przepisie. Rozważenia wymaga zatem kwestia, do jakiego 
rodzaju środków zaskarżenia przysługujących w postępowaniu egzekucyjnym 
zaliczyć należy skargę na czynności komornika, jaki jest jej charakter i czy 
rozpoznający ją sąd rejonowy, działa jako sąd pierwszej, czy drugiej instancji. 
W postępowaniu egzekucyjnym czynności organów sądowych, czyli sądu oraz 
komornika zaskarżane są różnymi środkami zaskarżenia. Czynności sądu jako 
organu egzekucyjnego podlegają zaskarżeniu zwyczajnym (odwoławczym) 
środkiem zaskarżenia, jakim jest zażalenie (art. 7674 k.p.c.), (...) natomiast 
czynności komornika podlegają zaskarżeniu wyłącznie skargą przewidzianą w art. 
767 § 1 k.p.c. Szczególny charakter skargi polega na tym, że do jej rozpoznania 
właściwy jest sąd rejonowy, przy którym komornik działa oraz że jest to środek 
zaskarżenia przysługujący – co do zasady – na wszelkie czynności i zaniechania 
komornika, a więc czynności o charakterze zarówno orzeczniczym (np. 
postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego), jak i wykonawczym 
(np. zajęcie ruchomości). 
Kodeks postępowania cywilnego, normując zwyczajne środki zaskarżenia, 
operuje pojęciem „środki odwoławcze” (tytuł działu V, księgi pierwszej, części 
pierwszej) i obejmuje nim apelację i zażalenie. Środki te przysługują od orzeczeń 
nieprawomocnych. Charakteryzują się zarówno suspensywnością, polegającą na 
wstrzymaniu uprawomocnienia się orzeczenia (zarządzenia), jak i dewolutywnością, 
powodują bowiem przeniesienie sprawy do sądu wyższej instancji (z wyjątkiem 
wypadku przewidzianego w art. 395 § 2 k.p.c.). Środkom odwoławczym w tym 
rozumieniu przeciwstawiono w kodeksie „inne środki zaskarżenia”, które także 
przysługują od orzeczeń nieprawomocnych (art. 363 § 1 in fine k.p.c.), nie mają 
jednak cechy dewolutywności; postępowanie wywołane ich wniesieniem toczy się 
dalej przed tym samym sądem albo przed sądem pierwszej instancji sprawującym 
kontrolę procesową nad organem innym niż sąd, który wydał zaskarżone 
orzeczenie albo dokonał lub zaniechał określonej czynności. 
Respektując ten podział, należy zatem stwierdzić, że skarga na czynność 
komornika, przysługująca do sądu rejonowego, jest innym, w ujęciu art. 363 § 1 
k.p.c., niedewolutywnym środkiem zaskarżenia, podobnie jak sprzeciw od wyroku 
zaocznego (art. 344 k.p.c.), sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu 
upominawczym (art. 502 k.p.c.), sprzeciw od nakazu zapłaty w elektronicznym 

postępowaniu upominawczym (art. 50535 k.p.c.), sprzeciw od nakazu zapłaty w 
europejskim postępowaniu nakazowym (art. 50519 § 1 k.p.c.), zarzuty od nakazu 
zapłaty w postępowaniu nakazowym (art. 491 k.p.c.), zarzuty przeciwko planowi 
podziału sumy uzyskanej z egzekucji (art. 1027 § 2 i 3 k.p.c.), skarga na orzeczenie 
referendarza sądowego nie dotyczące kosztów (art. 39822 w związku z art. 39823 
k.p.c.), skarga na – sporządzony przez zarządcę – plan podziału sumy uzyskanej 
ze sprzedaży przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego (art. 106413 § 2 w związku 
z art. 106423 k.p.c.), skarga na plan podziału sporządzony przez zarządcę 
przymusowego (art. 106413 § 2 k.p.c.), skarga na udzielenie przybicia (art. 870 § 1 
k.p.c.), odwołanie się do sądu od zarządzeń przewodniczącego (art. 160 i 226 
k.p.c.). Środki te w zasadzie mają charakter suspensywny, a niekiedy anulacyjny 
(np. skarga na orzeczenie referendarza sądowego w przypadkach przewidzianych 
w art. 39822 § 2, art. 51811 § 3 i 3a k.p.c.), nie są natomiast dewolutywne. 
Na taką kwalifikację skargi na czynność komornika jako szczególnego środka 
zaskarżenia Sąd Najwyższy wskazywał wielokrotnie, skarga jest więc bez wątpienia 
szczególnym środkiem zaskarżenia; nie ma cech zwyczajnego środka 
odwoławczego, charakteryzującego się dewolutywnością, nie przenosi bowiem 
sprawy do sądu wyższej instancji (por. uchwały z dnia 6 września 1994 r., III CZP 
101/94, OSNC 1995, nr 2, poz. 24, z dnia 9 czerwca 1999 r., III CZP 16/99, OSNC 
1999, nr 12, poz. 202 i z dnia 28 listopada 2008 r., III CZP 107/08, OSNC 2009, nr 
10, poz. 139). 
Sporadyczne wypowiedzi dopatrujące się w działaniu sądu rejonowego 
rozpoznającego skargę wykonywania funkcji sądu drugiej instancji rozpoznającego 
zażalenie należy uznać za odosobnione i pozbawione uzasadnienia. Zaprzecza im 
art. 7674 k.p.c., z którego wprost wynika, że sąd rozpoznający skargę na czynność 
komornika jest sądem pierwszej instancji, a dopiero jego postanowienia – wskazane 
w ustawie – podlegają zaskarżeniu do sądu drugiej instancji w drodze zażalenia. 
Należy ponadto podnieść, że jeśli ustawodawca chce, aby sąd rozpoznający 
szczególny środek zaskarżenia orzekał jako sąd drugiej instancji, stosując 
odpowiednio przepisy o zażaleniu, wyraźnie o tym stanowi (np. art. 39823 § 2 k.p.c.). 
Pogląd, według którego sąd rozpoznający skargę na czynność komornika działa 
jako sąd drugiej instancji jest niemożliwy do zaakceptowania także z tego względu, 
że w przypadku odrzucenia skargi, zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi 
rozstrzygałby sąd okręgowy jako sąd trzeciej instancji. Takie rozwiązanie byłoby 

sprzeczne z istotą obowiązującego systemu środków zaskarżenia oraz 
instancyjności postępowania cywilnego. 
Nie podzielając zatem stanowiska Sądu Rejonowego, że rozpoznając skargę 
na czynności komornika działał jako sąd drugiej instancji, któremu przysługuje 
uprawnienie do przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego, 
należało odmówić podjęcia uchwały. 
Wskazanie przez Sąd Rejonowy na rozbieżną praktykę sądową w zakresie 
postępowania w przypadku wniesienia skargi do komornika, zamiast do właściwego 
sądu, a także w przypadku jej wniesienia – niezgodnie z art. art. 767 § 1 k.p.c. – do 
sądu innego niż sąd, przy którym komornik działa, usprawiedliwia potrzebę 
skrótowego odniesienia się do tej kwestii. 
W uchwale z dnia 11 stycznia 1996 r., III CZP 185/95 (OSNC 1996, nr 4, poz. 
54) Sąd Najwyższy trafnie wskazał, że wprawdzie komornik jest organem sądowym, 
a jego właściwość w tym zakres uprawnień i obowiązków w postępowaniu 
egzekucyjnym regulują kodeks postępowania cywilnego i wydane na jego 
podstawie rozporządzenie albo inne ustawy, jednak nie usprawiedliwia to poglądu, 
że komornik powinien być traktowany jak sąd w rozumieniu art. 200 k.p.c. i że 
przepis ten ma zastosowanie wtedy, gdy wniosek w postępowaniu egzekucyjnym 
skierowany został do sądu, zamiast do komornika. Sąd Najwyższy podkreślił, że nie 
ma również ani możliwości, ani potrzeby traktowania komornika, w zakresie 
przekazania mu – według właściwości – wniosku dłużnika o umorzenie 
postępowania egzekucyjnego, jako wydziału sądowego. Do przekazania sprawy 
tego rodzaju przez sąd rejonowy komornikowi sądowemu powinny mieć 
zastosowanie art. 759 i 800 k.p.c. 
Należy przyjąć, że z tych samych przyczyn art. 200 w związku z art. 13 § 2 
k.p.c. nie ma zastosowania także w przypadku przeciwnym, tj. w razie złożenia do 
komornika wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub innego pisma, do 
rozpoznania których właściwy jest sąd jako organ egzekucyjny, w takim przypadku 
komornik powinien przesłać wniosek (pismo) do sądu właściwego. Podobny sposób 
postępowania komornik powinien zastosować w razie złożenia skargi przewidzianej 
w art. 767 k.p.c. wprost do niego, zamiast do sądu, przy którym działa. 
Uregulowanie przyjęte w art. 200 k.p.c. nie ma zastosowania także w sytuacji, 
w której zachodzi konieczność przekazania skargi na czynność komornika przez 
sąd niewłaściwy sądowi właściwemu do jej rozpoznania. Należy zwrócić uwagę, że 

art. 200 § 1 k.p.c. stanowi podstawę przekazania sprawy sądowi właściwemu. Jeśli 
zatem wniosek wszczynający sprawę egzekucyjną przed sądem jako organem 
egzekucyjnym skierowany zostanie do sądu niewłaściwego, sąd ten, na podstawie 
art. 200 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., powinien – wydając postanowienie – 
stwierdzić swą niewłaściwość i przekazać sprawę sądowi właściwemu. Przepis art. 
200 § 1 k.p.c. nie może natomiast stanowić podstawy przekazania przez sąd 
niewłaściwy sądowi właściwemu środka prawnego ani innego pisma 
niewszczynającego postępowania w sprawie. 
Skarga na czynność komornika nie wszczyna postępowania egzekucyjnego; 
postępowanie wywołane skargą ma charakter wpadkowy w stosunku do 
właściwego postępowania egzekucyjnego. Powinna zostać złożona we właściwej 
formie, odpowiednim czasie i właściwym miejscu, tj. w sądzie rejonowym przy 
którym komornik działa, zgodnie bowiem z obowiązującą także w postępowaniu 
egzekucyjnym zasadą formalizmu procesowego, dla skutecznego dokonania 
czynności procesowej istotne znaczenie ma podjęcie jej w wyznaczonym terminie i 
właściwym sądzie (art. 165 § 2 i 3 w związku z art.13 § 2 k.p.c.). 
W judykaturze utrwalony jest pogląd, że środek zaskarżenia wniesiony do 
niewłaściwego sądu rodzi dla strony niekorzystne skutki procesowe (uchwała 
połączonych Izb: Cywilnej oraz Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 
Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1987 r., III CZP 33/87, OSNCP 1988, nr 6, 
poz. 73). Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 listopada 1973 r., II CZ 183/73 
(OSPiKA 1974, nr 5, poz. 97) stwierdził, że datą wniesienia rewizji przesłanej do 
sądu niewłaściwego jest data nadania jej przez ten sąd do sądu właściwego w 
urzędzie pocztowym, natomiast w postanowieniu z dnia 6 grudnia 1965 r., I PZ 
80/65 (OSPiKA 1966, nr 12, poz. 277) uznał, że jeżeli sąd niewłaściwy, do którego 
wpłynęła rewizja, nie przekaże jej sądowi właściwemu w terminie otwartym do 
wniesienia tego środka prawnego, strona we wniosku o przywrócenie terminu do 
jego wniesienia nie może skutecznie zarzucać, że „częściowo zawinił sąd, który 
przetrzymał rewizję”. Z orzeczeń tych, które zasługują na akceptację i są aktualne 
na gruncie obowiązującego systemu środków zaskarżenia, należy wyprowadzić 
wniosek, że środek zaskarżenia wniesiony do niewłaściwego sądu podlega 
przekazaniu sądowi właściwemu na podstawie niezaskarżalnego zarządzenia 
przewodniczącego, nie zaś na podstawie postanowienia sądu, o którym mowa w 
art. 200 § 1 k.p.c.