III CZP 28/09

Sygn. akt III CZP 28/09 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 4 czerwca 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) 
SSN Krzysztof Pietrzykowski 
SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca) 
 
Protokolant Iwona Budzik 
 
w sprawie z powództwa Georga G. 
przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie M. 
o odszkodowanie, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 4 czerwca 2009 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Apelacyjny  
postanowieniem z dnia 4 lutego 2009 r.,  
 
"Czy art. 102 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo 
rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319 z późn. zm.), miał zastosowanie do 
wniosku złożonego po dniu 1 stycznia 1947 r. na podstawie art. 7 ust. 
1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu 
gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 z późn. 
zm.) w zw. z art. XXXIX § 2 dekretu z dnia 11 października 1946 r. 
Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach 
wieczystych (Dz.U. Nr 57, poz. 321 z późn. zm.) o przyznanie prawa 
własności czasowej ?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
George G. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa 
odszkodowania za szkodę poniesioną na skutek wydania decyzji administracyjnej 
niezgodnej z prawem. Decyzją tą jest orzeczenie Prezydium Rady Narodowej 
m.  Warszawy z dnia 18 października 1952 r., którą poprzednikowi prawnemu 
powoda odmówiono przyznania prawa własności czasowej określonego gruntu 
położonego na obszarze m. st. Warszawy (co w prawidłowym ujęciu oznacza 
odmowę przeniesienia własności gruntu za opłatą symboliczną z zastrzeżeniem 
powrotu własności na rzecz gminy m. st. Warszawy). Samorządowe Kolegium 
Odwoławcze decyzją z dnia 2 października 2003 r. stwierdziło nieważność tej 
decyzji w części dotyczącej gruntu niezwiązanego z własnością wyodrębnionych 
lokali, a w pozostałej części stwierdziło, że wydana ona została z naruszeniem 
prawa. Szkodą, której naprawienia domaga się powód, jest strata spowodowana 
sprzedażą lokali w budynku znajdującym się na gruncie i utrata korzyści w postaci 
czynszu najmu lokali użytkowych w budynku. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 7 
lutego 2008 r. uwzględnił powództwo w części obejmującej odszkodowanie za 
sprzedane lokale, a w pozostałej części, jako niedotyczące „szkody rzeczywistej”, 
oddalił je. Przy rozpoznawaniu apelacji obu stron od wymienionego wyroku 
powstało przytoczone w sentencji zagadnienie prawne budzące poważne 
wątpliwości, 
które 
Sąd 
Apelacyjny 
przedstawił 
do rozstrzygnięcia 
Sądowi 
Najwyższemu. 
Zagadnienie 
to 
pozostaje 
w związku 
z okolicznością, 
że 
nieruchomość obejmująca grunt, którego dotyczy sprawa, przed dniem wejścia w 
życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na 
obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.; dalej – „dekret z 1945 
r.”) została obciążona hipoteką na rzecz Banku Gospodarstwa Krajowego, a po tym 
dniu została oddana w użytkowanie Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego. W 
tej sytuacji Sąd Apelacyjny powziął wątpliwość, czy dopuszczalne było przyznanie 
prawa własności czasowej gruntu na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z 1945 r., gdy 
stosownie do art. XXXIX § 2 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Przepisy 
wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz.U. Nr 57, poz. 
321 ze zm.; dalej – „przep. wpr. pr. rzecz. i pr. ks. wiecz.”) przez przyznanie prawa 

 
3 
zabudowy lub prawa dzierżawy wieczystej w rozumieniu dekretu z 1945 r. należy 
od dnia wejścia w życie prawa rzeczowego (dekret z dnia 11 października 1946 r., 
Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze zm.; dalej – „pr. rzecz.”) rozumieć prawo własności 
czasowej „stosownie do przepisów prawa rzeczowego”, a według art. 102 § 1 tego 
prawa, jeżeli nieruchomość jest obciążona prawami osób trzecich, czasowe 
przeniesienie własności nie jest dopuszczalne. Sąd Apelacyjny bliżej nie uzasadnił, 
dlaczego rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego jest potrzebne do 
rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie to powstało. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego sprowadza się 
do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle przepisów prawa powołanych przez Sąd 
Apelacyjny dopuszczalne było – ze względu na okoliczności faktyczne występujące 
w 
rozpoznawanej 
sprawie 
– 
ustanowienie 
prawa 
własności 
czasowej 
nieruchomości (gruntu), której dotyczy sprawa. Zagadnienie to powstało w sprawie 
o naprawienie szkody wyrządzonej przez wydanie niezgodnej z prawem decyzji 
odmawiającej ustanowienia prawa własności czasowej.  
Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego nie ma znaczenia 
dla rozstrzygnięcia sprawy, w której ono powstało. Powoduje to, że zbędne jest 
udzielenie odpowiedzi na pytanie postawione przez Sąd Apelacyjny.  
Stosownie do art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – 
kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692) podstawę 
prawną dochodzonych w sprawie roszczeń jest – jako mający zastosowanie 
do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem 1 września 2004 r. –  
nieobowiązujący już art. 160 § 1 k.p.a. W sprawie rozpoznawanej na tej podstawie 
do sądu należy ustalenie, czy nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę, tj. –   
jak stanowi ostatnio powołany przepis – „wydanie decyzji z naruszeniem przepisu 
art. 156 § 1 albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji”, co oznacza wydanie 
decyzji niezgodnej z prawem (zob. art. 4171 § 2 k.c.), czy szkoda, której 
naprawienia domaga się powód została wyrządzona i czy pozostaje w związku 
przyczynowym z wydaniem decyzji.  

 
4 
W 
sprawie 
bezspornie 
ustalone 
zostało 
nastąpienie 
zdarzenia 
wyrządzającego szkodę, tj. wydanie przed dniem 1 września 2004 r. decyzji 
o odmowie przyznania prawa własności czasowej, której nieważność została 
przed tym dniem w części stwierdzona, a w części stwierdzono wydanie jej 
z naruszeniem prawa. Nie ma wątpliwości, że nie można uznać, iż nie jest to 
zdarzenie mogące wyrządzić szkodę, skoro jego wystąpienie zostało stwierdzone 
przez właściwy organ administracji publicznej w ramach jego kompetencji i ustawa 
łączy z nim obowiązek naprawienia szkody.  
Wydanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. decyzji z dnia 2 
października 2003 r. oznacza, że organ ten jako właściwy, działając w zakresie 
swoich kompetencji (art. 157 § 1 k.p.a.) stwierdził, iż decyzja negatywna Prezydium 
Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 18 października 1952 r., odmawiająca 
przyznania własności czasowej, jest niezgodna z prawem (tak w części, co do 
której stwierdzono jej nieważność, jak i w części, co do której stwierdzono, że 
wydana została z naruszeniem prawa), a zatem zgodne z prawem rozpoznanie 
wniosku, który spowodował wydanie tej decyzji, powinno zakończyć się wydaniem 
decyzji pozytywnej, przyznającej prawo własności czasowej. Stwierdzenie to objęte 
jest treścią decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W myśl 
powszechnie przyjętego poglądu decyzja podjęta przez organ administracji 
publicznej w sprawie należącej do kompetencji tej administracji wiąże sądy w 
postępowaniu cywilnym w zakresie objętym jej rozstrzygnięciem. W postępowaniu 
cywilnym 
sądy 
nie 
są 
władne 
badać 
prawidłowości 
podjęcia 
decyzji 
administracyjnej, w szczególności czy istnieją przesłanki, które w świetle przepisów 
prawa materialnego stanowiły podstawę jej podjęcia. Dzieje się tak niezależnie od 
treści uzasadnienia decyzji. Decyzja jest w zakresie objętym jej treścią – bez 
względu na motywy jej podjęcia wyrażone w uzasadnieniu – wyrazem stanowiska 
organu administracji publicznej wiążącym sądy w postępowaniu cywilnym. 
Niepotrzebne jest zatem rozstrzyganie przedstawionego zagadnienia 
prawnego, o ile jego rozstrzygnięcie miałoby posłużyć do podważenia zaistnienia 
zdarzenia mogącego wyrządzić szkodę. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie 
przedstawionego zagadnienia prawnego nie jest również przydatne dla ustalenia 
istnienia i rozmiaru szkody, której naprawienia dochodzi powód.  

 
5 
Konsekwencją rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego 
mogło być wyłącznie stwierdzenie, że prawo własności czasowej mogło być 
przyznane poprzednikowi prawnemu powoda albo że przyznane być nie mogło. 
Stwierdzenie takie nie może jednakże być potraktowane – jak utrzymuje pozwany – 
jako zdarzenie mające znaczenie dla istnienia związku przyczynowego pomiędzy 
zdarzeniem wyrządzającym szkodę (wydaniem decyzji niezgodnej z prawem) 
a szkodą, której naprawienia dochodzi powód. Zdarzeniem takim mogłaby być 
ostateczna decyzja odmawiająca przyznania prawa własności czasowej zapadła 
po stwierdzeniu nieważności i niezgodności z prawem decyzji, która stanowi 
podstawę dochodzonego roszczenia. Decyzja taka przesądzałaby bowiem, 
że prawo własności czasowej nie powinno być przyznane, a zatem – niezależnie 
od niezgodności z prawem wcześniejszej decyzji – że jego nieprzyznanie nie może 
stanowić źródła szkody podlegającej naprawieniu. Jednakże w sprawie przyznania 
prawa własności czasowej na rzecz powoda lub jego poprzedników prawnych 
decyzja taka nie została wydana. Ponowne wydanie decyzji w przedmiocie, którego 
dotyczy wydana niezgodnie z prawem decyzja stanowiąca zdarzenie dające 
podstawę do żądania naprawienia szkody wyrządzonej przez jej wydanie, nie jest 
potrzebne dla rozstrzygnięcia toczącej się przed sądem sprawy o naprawienie tej 
szkody. Nie stanowi bowiem przesłanki rozpoznania powództwa w tej sprawie. 
Rozstrzygnięcie 
przedstawionego 
zagadnienia 
prawnego, 
którego 
konsekwencją mogło być ustalenie, że prawo własności czasowej nie podlegało 
przyznaniu, 
oznaczałoby 
nie 
tylko 
rozstrzygnięcie 
przez 
sąd 
kwestii, 
do rozstrzygnięcia której wyłącznie powołany został organ administracji publicznej 
w postępowaniu administracyjnym (art. 7 dekretu z 1945 r.) ale i że dozwolone jest 
samodzielne wykreowanie przez sąd zdarzenia celem wykorzystania go jako 
mającego znaczenie dla istnienia związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem 
mogącym wyrządzić szkodę a szkodą. Nie można zatem podzielić zapatrywania 
pozwanego, że ustalenie w sprawie, w której przedstawione zostało zagadnienie 
prawne, czy grunt mógł być przyznany poprzednikowi prawnemu powoda 
na własność czasową ze względu na przepis art. 102 § 1 prawa rzeczowego 
w zw. z art. XXXIX § 2 przep. wpr. pr. rzecz. i pr. ks. wiecz., jest istotne jako 

 
6 
element związku przyczynowego między zdarzeniem mogącym wyrządzić szkodę 
a szkodą. 
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy 
z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn.; Dz. U. z 2002 r. 
Nr 240. poz. 2052 ze zm.) postanowił odmówić podjęcia uchwały rozstrzygającej 
zagadnienie prawne przedstawione  do rozpoznania.