III CZP 28/05

Uchwała z dnia 9 czerwca 2005 r., III CZP 28/05 
 
Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący) 
Sędzia SN Kazimierz Zawada 
Sędzia SA Andrzej Struzik (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tomasza W. przeciwko Firmie 
Handlowej "V." Krzysztof K., sp. j. w O. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 9 czerwca 2005 r., przy udziale prokuratora 
Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 12 
stycznia 2005 r.: 
"Czy zgodnie z treścią art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. treść pozwu winna 
obligatoryjnie zawierać wskazania właściwości miejscowej sądu, do którego jest 
kierowany z jednoczesnym przytoczeniem okoliczności uzasadniających tę 
właściwość czy też wymóg ten ograniczony jest do przypadku skierowania sprawy 
do sądu niewłaściwego na podstawie umowy prorogacyjnej (art. 46 k.p.c.)?" 
podjął uchwałę: 
 
Właściwość przemienna sądu, do którego pozew został wniesiony, 
powinna wynikać z okoliczności wskazanych w pozwie (art. 187 § 1 pkt 2 
k.p.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 3 września 2004 r. wydanym w sprawie z powództwa 
Tomasza W. przeciwko Firmie Handlowej „V.” Krzysztof K., spółce jawnej w O., Sąd 
Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie stwierdził swoją niewłaściwość i 
przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Olsztynie wobec 
niewskazania w pozwie przesłanek uzasadniających właściwość przemienną. 

W zażaleniu zarzucał, że pozew został wniesiony do sądu właściwego 
stosownie do art. 34 k.p.c., albowiem z dołączonych do pozwu faktur wynika, że 
miejscem wykonania zobowiązania, którego pozew dotyczy, jest K. 
Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Krakowie powziął poważną 
wątpliwość, którą sformułował przedstawiając Sądowi Najwyższemu, stosownie do 
art. 390 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c., zagadnienie prawne. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...) 
Punktem wyjścia dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego 
jest brzmienie art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c., który stanowi, że pozew powinien zawierać 
przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę 
potrzeby uzasadniających również właściwość sądu. Sformułowanie „w miarę 
potrzeby” wskazuje, że wymóg przytoczenia okoliczności faktycznych 
uzasadniających właściwość sądu nie ogranicza się tylko do jednego przypadku, tj. 
umowy stron o poddanie sporu sądowi pierwszej instancji, który nie jest miejscowo 
właściwy (art. 46 § 1 k.p.c.), ale może zachodzić także w innych okolicznościach. 
Wniosek przeciwny prowadziłby do zakwestionowania poprawności legislacyjnej 
powołanego przepisu, gdyż wówczas racjonalny ustawodawca wymieniłby tylko 
jeden przypadek. Określenie „w miarę potrzeby” nie wiąże wprost obowiązku 
wynikającego z powołanego przepisu z żadnym z rodzajów właściwości.  
Potrzeba taka z zasady nie będzie zachodziła w wypadku skierowania pozwu 
do sądu właściwości ogólnej, gdyż już wskazanie miejsca zamieszkania lub 
siedziby pozwanego, czy też jego jednostki organizacyjnej, co jest wymogiem 
formalnym pierwszego pisma procesowego w sprawie (art. 126 § 2 k.p.c.), 
przesądzało będzie kwestię właściwości wynikającej z art. 27, 29 lub 30 k.p.c. 
Jednakże gdy właściwość ogólna sądu wynika z art. 28 k.p.c., a w szczególności 
wtedy, gdy właściwość tę określa ostatnie miejsca zamieszkania pozwanego w 
Polsce, podanie tego miejsca i przytoczenie okoliczności wskazanych w powołanym 
przepisie jest w istocie spełnieniem wymogu przewidzianego w art. 187 § 1 pkt 2 
k.p.c. Podobnie, w wypadku właściwości wyłącznej wynikającej z art. 39 lub art. 41 
k.p.c., okoliczności decydujące o tej właściwości z reguły nie będą wynikać z 
samego określenia stron i żądania pozwu, a zatem wskazanie ostatniego miejsca 
zamieszkania spadkodawcy w Polsce, miejsca położenia majątku spadkowego, czy 
też ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków jest w istocie 
przytoczeniem okoliczności uzasadniających właściwość miejscową sądu. We 

wskazanych wypadkach potrzeba przytoczenia tych okoliczności jest tak oczywista, 
że nie jest w ogóle rozważana na tle art. 187 § 1 pkt 2, mimo że ich przytoczenie 
jest wykonaniem dyspozycji tego przepisu. 
Analiza ustawowych przesłanek właściwości przemiennej sądu także 
wskazuje, że wiele z nich nie musi wynikać ani z określenia stron procesu, ani z 
treści żądania, przytoczenie zaś okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie 
pozwu nie musi na nie wskazywać. Sytuacja taka w praktyce najczęściej dotyczyć 
będzie właściwości wynikającej z miejsca wykonania umowy (art. 34 k.p.c.). W 
niniejszej sprawie taka właśnie sytuacja wystąpiła, przy czym, jak wynika z 
zarzutów zażalenia, miejsce wykonania zobowiązania uzasadniające właściwość 
przemienną sądu, do którego pozew wniesiono, wynika z treści faktur dołączonych 
do pozwu. Rozważyć zatem trzeba, czy w takim przypadku należy w treści pozwu 
przytoczyć okoliczności uzasadniające właściwość sądu. Artykuł 187 § 1 k.p.c. 
stanowi o koniecznych elementach pozwu, a zatem odnosi się do treści samego 
pozwu jako pisma procesowego. Nie jest więc spełnieniem wymogów wynikających 
z tego przepisu zamieszczenie wymienionych w nim elementów w dokumentach 
załączonych do pozwu. 
W dalszej kolejności należy rozważyć, czy fakt, że właściwość miejscowa 
sądu, do którego pozew wniesiono, wynika z okoliczności stwierdzonych 
dokumentami dołączonymi do pozwu, powoduje, iż w rozumieniu art. 187 § 1 pkt 2 
k.p.c. nie zachodzi potrzeba przytoczenia w pozwie okoliczności uzasadniających tę 
właściwość. Rozstrzygnięcie tej wątpliwości musi nastąpić z uwzględnieniem 
charakteru i zakresu czynności podejmowanych przez sąd na poszczególnych 
etapach postępowania. Po wniesieniu pozew podlega badaniu przez 
przewodniczącego odnośnie do spełnienia wymogów formalnych w celu 
ewentualnego wezwania do usunięcia braków w trybie art. 130 k.p.c., rozważenia, 
czy nie zachodzi potrzeba skierowania sprawy na posiedzenie niejawne w celu 
wydania postanowienia dotyczącego właściwości sądu stosownie do art. 200 k.p.c., 
a także, w jakim trybie sprawa powinna zostać rozpoznana, czy nie podlega ona 
rozpoznaniu w postępowaniu odrębnym i czy nie zachodzi podstawa do wydania 
nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym (art. 201 k.p.c.). To badanie 
ogranicza się do treści pozwu oraz tych dokumentów, które dotyczą zagadnień 
formalnych, jak pełnomocnictwo lub dokumenty wykazujące umocowanie 
przedstawiciela ustawowego lub organu osoby prawnej, nie obejmują zaś 

dołączonych do pozwu dokumentów mających stanowić dowody w sprawie, gdyż 
ich badanie należy do fazy merytorycznego rozpoznania sprawy. W konsekwencji 
niepowołanie w pozwie okoliczności wynikającej z dołączonych dokumentów, 
uzasadniającej właściwość sądu, powoduje, że kwestia ta może się znaleźć poza 
zakresem kontroli na wstępnym etapie postępowania. Powyższe rozważania 
przemawiają za stwierdzeniem, że także wówczas, gdy z dołączonych do pozwu 
dokumentów wynikają okoliczności uzasadniające właściwość przemienną sądu, do 
którego pozew wniesiono, zachodzi potrzeba wskazania ich w treści pozwu. 
Pogląd ten nie prowadzi natomiast do wniosku, że przytoczenie okoliczności 
uzasadniających właściwość sądu zawsze musi mieć charakter wyodrębnionej 
jednostki redakcyjnej pozwu. Jeżeli okoliczności te jednoznacznie wynikają z samej 
treści żądania lub z przytoczonych w pozwie okoliczności faktycznych, to nie można 
mówić o potrzebie odrębnego ich przytoczenia. W konsekwencji należy stwierdzić, 
że właściwość przemienna sądu, do którego pozew został wniesiony, powinna 
wynikać z okoliczności wskazanych w pozwie (art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c.). 
Dostrzec także trzeba, że nieprzytoczenie okoliczności uzasadniających 
właściwość przemienną sądu nie powoduje wezwania do uzupełnienia pozwu (art. 
130 § 1 k.p.c.), jeżeli stosownie do jego treści można określić sąd właściwości 
ogólnej. W takim wypadku wymieniony brak pozwu nie uniemożliwia nadania mu 
prawidłowego biegu. 
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie, jak 
w uchwale (art. 390 k.p.c.).