III CZP 27/09

Sygn. akt III CZP 27/09 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 22 maja 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) 
SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote 
 
Protokolant Bożena Kowalska 
 
w sprawie z powództwa Jacka C. 
przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Wojskowego  
Biura Emerytalnego w L. 
o zapłatę, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 22 maja 2009 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 5 lutego 2009 r.,  
 
"Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa 
żołnierza zwolnionego z zawodowej służby wojskowej o zapłatę 
należności z tytułu świadczenia pieniężnego w wysokości kwoty 
uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, 
należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, przysługującego na 
podstawie art. 95 punkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 roku                
o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 141 z 2008 
roku, poz. 892 - tekst jednolity ze zm.) stwierdzonej ostateczną 
decyzją wydaną przez dowódcę jednostki, w której żołnierz odbywał 
służbę, której wojskowy organ emerytalny odmawia wykonania 
w całości oraz czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie 
o zapłatę odsetek za opóźnienie w zapłacie należności z opisanego 
wyżej tytułu ?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne powstały na tle 
wykładni przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej 
żołnierzy zawodowych (tekst jednolity Dz. U. Nr 141, poz. 892 ze zm. nazywanej 
dalej, jako s.w.ż.z.) w związku z rozpoznaniem apelacji pozwanego Skarbu 
Państwa – Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w L. od wyroku sądu 
pierwszej instancji zasądzającego na rzecz powoda Jacka C. świadczenie z tytułu 
uposażenia na podstawie art. 95 pkt 1 s.w.ż.z. Dotyczą dopuszczalności drogi 
sądowej w sprawie o zapłatę tej należności, jeżeli została stwierdzona ostateczną 
decyzją wydaną przez dowódcę jednostki a wojskowy organ emerytalny odmawia  
jej wykonania w całości oraz dopuszczalności drogi sądowej w sprawie o zapłatę 
odsetek za opóźnienie w zapłacie tej należności.  
U ich podstaw legły następujące ustalenia faktyczne: 
Powód Jacek C. pełnił zawodową służbę wojskową w Wojskowej Komendzie 
uzupełnień w B. W wyniku prawomocnej decyzji Dowódcy Okręgu Wojskowego z 
dnia 11 marca 2003 r. powód został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z 
dniem 31 stycznia 2004 r.. W związku z tym, na podstawie art. 95 pkt 1 s.w.ż.z., 
zostało mu przyznane prawo do należności pieniężnej, przysługującej przez okres 
jednego roku po zwolnieniu ze służby w wysokości uposażenia zasadniczego wraz 
z wymienionymi w ustawie dodatkami. Powodowi wypłacono tę należność 
wynoszącą - za okres od 1 lutego do 31 stycznia 2005 r. - 28.189,08 złotych, 
potrącając z niej składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zryczałtowany podatek 
dochodowy. Decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia 23 lutego 2006 r. 
stwierdzającą nieważność decyzji Dowódcy Okręgu Wojskowego z dnia 11 marca 
2003 r. powód został przywrócony do zawodowej służby wojskowej. Następnie 
rozkazem personalnym z dnia 12 maja 2006 r. Dowódca Okręgu Wojskowego 
stwierdził ponownie zwolnienie powoda z zawodowej służby wojskowej z mocy 
prawa z dniem 13 sierpnia 2005 r. z powodu ustalenia przez Terenową Wojskową 
Komisję Lekarską niezdolności powoda do służby wojskowej. Po ponownym 
zwolnieniu ze służby powód złożył wniosek o wypłatę uposażenia za okres jednego 

 
3 
roku po zwolnieniu ze służby. Decyzją z dnia 18 grudnia 2006 r. Komendant 
Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. stwierdził uprawnienie powoda do 
dwunastomiesięcznego uposażenia za okres jednego roku służby po zwolnieniu ze 
służby, czyli za okres od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. 
Wysokość tego świadczenia została ustalona na kwotę 30.134,88 złotych. Pismem 
z dnia 27 czerwca 2006 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w L. wezwał 
powoda do zwrotu kwoty 25.857,67 złotych  wcześniej pobranego świadczenia z 
tytułu dwunastomiesięcznego uposażenia a w kolejnym piśmie z dnia  25 lipca 
2006 r. poinformował powoda, że wypłacone w 2004 r. świadczenie zostało 
zarachowane na poczet świadczenia przyznanego powodowi w 2006 r. Z tej 
przyczyny powodowi wypłacono jedynie 1386,54 złotych nadwyżki, stanowiącej 
różnicę pomiędzy kwotą wyliczoną w 2006 r. a kwotą wypłaconą w 2004 r. 
W ocenie Sądu Okręgowego, poczynione ustalenia mogą przemawiać za 
odrzuceniem pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej. Sprawy ze 
stosunku służbowego nie są sprawami pracowniczymi, ani też cywilnymi 
w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego, lecz są to sprawy administracyjne. 
Stosunek służbowy żołnierzy zawodowych reguluje wymieniona na wstępie ustawa 
a zgodnie z jej art. 8 ust. 1 od decyzji wydawanych przez właściwe organy 
w sprawach określonych w ustawie żołnierz zawodowy może wnieść odwołanie do 
organu wyższego stopnia.  
Sąd Okręgowy podkreślił, że możliwe jest także odmienne stanowisko, prowadzące 
do uznania, że droga sądowa jest dopuszczalna. Odmowa przyznania powodowi 
świadczenia nastąpiła przez czynności faktyczne i nie została w tym zakresie 
wydana decyzja administracyjna. Sąd odwołał się do poglądów wyrażanych 
w orzecznictwie administracyjnym, że nie ma podstawy do wydania decyzji 
odmawiającej wypłaty świadczenia w takiej sytuacji. 
Odnośnie żądania odsetek ustawowych Sąd Okręgowy wskazał na orzeczenia 
Sądu Najwyższego, w których przewiduje się drogę administracyjną dla 
dochodzenia odsetek od należności z tytułu dwunastomiesięcznego uposażenia.  
Niemniej jednak, gdyby uznać drogę sądową dla dochodzenia należności głównej, 

 
4 
to akcesoryjne wobec niej roszczenie odsetkowe, powinno być także rozpoznane 
przed sądem powszechnym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przy tak przedstawionych zagadnieniach i odpowiadających im ustaleniach 
faktycznych, istnieją usprawiedliwione przyczyny do odmowy podjęcia uchwały. 
        Jak 
przyjmuje 
się 
w 
judykaturze, 
rozstrzygnięcie 
przedstawionego 
zagadnienia prawnego powinno być niezbędne dla rozstrzygnięcia w indywidualnej 
sprawie (tak m.in. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 stycznia 2007 r., 
III CZP 1544/06, nie publ.). Potrzeba wykładni normy prawa materialnego lub 
procesowego ujawnia się jedynie wtedy, kiedy wymagające interpretacji normy 
rzeczywiście mają zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego. Przedstawione 
zagadnienie prawne dopuszczalności drogi sądowej z powództwa żołnierza 
zawodowego zwolnionego ze służby wojskowej o zapłatę należności z tytułu 
świadczenia pieniężnego z art. 95 pkt 1 s.w.ż.z. zostało odniesione do sytuacji, 
kiedy wysokość kwoty tego świadczenia została stwierdzona ostateczną decyzją, 
wydaną przez dowódcę jednostki wojskowej, w której odbywał służbę powód. 
Tymczasem, według ustaleń faktycznych, do których odwołał się Sąd 
Okręgowy, w decyzji Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. z dnia 18 
grudnia 2006 r., na której powód opiera swoje roszczenie, stwierdzono jedynie, że 
przysługuje mu uprawnienie do dwunastomiesięcznego uposażenia za okres roku 
po zwolnieniu ze służby, to jest za okres od 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 
2006 r. Ostateczna wysokość tego świadczenia nie została określona w tej lub innej 
decyzji organu wojskowego. Tylko wtedy - jako odpowiadające ustalonemu stanowi 
faktycznemu sprawy - byłyby aktualne wątpliwości wyrażone w postanowieniu Sądu 
Okręgowego 
o przedstawieniu 
do 
rozstrzygnięcia 
pierwszego 
zagadnienia 
prawnego. 
Przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy 
zawodowych jednoznacznie wskazują drogę postępowania administracyjnego dla 
dochodzenia roszczeń żołnierzy zawodowych z tytułu prawa do uposażenia i innych 
należności pieniężnych. Art. 8 ust. 1 ustanawia ten sposób załatwiania spraw dla 

 
5 
wszystkich kwestii uregulowanych w ustawie (por. uchwałę Sądu Najwyższego 
z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07, OSNC 2008/12/134). 
  
Powód dochodzi, niewypłaconej w znacznej części, należności pieniężnej  
wynikającej z treści art. 95 pkt 1 s.w.ż.z., zamieszczonego w Rozdziale 5 tej 
ustawy. Kwestię właściwości w sprawach uregulowanych w tym Rozdziale 
zatytułowanym „Uposażenia i inne należności pieniężna żołnierzy zawodowych” 
określa ogólnie art. 104 s.z.ż.z przekazując je do wymienionych w tym przepisie 
organów wojskowych. Dotyczy to bez wątpienia wszelkich przypadków, kiedy 
ustawa przewiduje wydanie decyzji administracyjnej. W orzecznictwie Sądu 
Najwyższego postrzega się jeszcze szerzej właściwość organów wojskowych, 
przyjmuje się bowiem, że właściwość ta obejmuje każde roszczenie wywodzone z 
praw ustanowionych przepisami ustawy z dnia 11 września 2003 r. o zawodowej 
służbie żołnierzy  zawodowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 
2008 r., II Pm 99/08, nie publ.).  
Rozstrzygając 
o 
przysługującym 
powodowi 
świadczeniu 
pieniężnym 
właściwy organ wojskowy wydaje decyzję. Wynika to z ogólnej normy zawartej 
w art. 8 ust. 1 s.w.ż.z. Jest to decyzja w sprawie określonej w tej ustawie. 
Żołnierz  zawodowy otrzymuje uposażenie i inne należności pieniężne, o których 
mowa w art. 73 s.w.ż.z. w określonej wysokości i z tytułu prawa do uposażenia 
i innych należności pieniężnych przysługuje mu roszczenie (art. 75 ust. 1 s.w.ż.z.), 
o którym rozstrzygają właściwe organy wojskowe w drodze decyzji (rozkazu 
personalnego). Zgodnie z art. 8 ust. 1 s.w.ż.z., od decyzji odmawiającej przyznania 
w całości lub części należności pieniężnej wynikającej z treści art. 95 pkt 1 s.w.ż.z.  
przysługuje skarga do sądu administracyjnego (por. uzasadnienie uchwały 
Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06,, 
ONSA/WSA 2006/3/69).  
Decyzja organu wojskowego rozpatrującego wniosek żołnierza zwolnionego 
z zawodowej służby wojskowej o przyznanie należności pieniężnej na podstawie 
art. 95 pkt 1 s.w.ż.z. powinna rozstrzygać wszystkie związane z tym kwestie 
a zatem powinna zawierać nie tylko ogólne stwierdzenie o przyznaniu uprawnienia 
do 
dwunastomiesięcznego 
uposażenia 
zasadniczego 
wraz 
z 
dodatkami 

 
6 
o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby ale także 
powinna określać wysokości świadczenia pieniężnego z tego tytułu. Ma to 
znaczenie nie tylko w związku z ustaleniami, co do wysokości miesięcznego 
uposażenia i przysługujących żołnierzowi zawodowemu dodatków stałych, ale 
także z innymi okolicznościami, które mogą mieć wpływ na wysokość świadczenia 
przeznaczonego do wypłaty. Właściwość organów wojskowych wyczerpuje 
wszystkie te kwestie. W stanie prawnym obowiązującym w czasie wydawania 
wymienionych 
decyzji 
wojskowy 
organ 
emerytalny 
właściwy 
dla 
adresu 
zameldowania żołnierza dokonywał jedynie wypłaty świadczenia w wysokości 
ustalonej przez dowódcę jednostki wojskowej wskazanego w art. 104 w związku 
z art. 6 ust. 2 pkt 1 s.w.ż.z., a zatem sam nie był uprawniony do określania 
wysokości świadczenia podlegającego wypłacie - art. 96 pkt 7 ustawy z dnia 
11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w brzmieniu 
obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007 r. Dopiero w wyniku wprowadzonej 
z dniem 1 stycznia 2008 r. zmiany art. 96 tej ustawy (ustawa z dnia 24 sierpnia 
2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz 
o zmianie innych ustaw Dz. U. Nr 176, poz. 1242) wojskowy organ emerytalny nie 
tylko dokonuje faktycznej wypłaty świadczeń pieniężnych, o których mowa wart. 95 
pkt 1 s.w.ż.z., ale także samodzielnie podejmuje decyzje o wypłacie (art. 96 pkt 9 
s.w.ż.z.). 
  
Jak wskazano, na ostateczną wysokość podlegającej wypłacie należności 
pieniężnej przyznanej na podstawie art. 95 pkt 1 s.w.ż.z. mogą wpływać różne 
okoliczności. Świadczenie może być mniejsze, niż wynikałoby to z przeliczenia 
wysokości uposażenia wraz z dodatkami między innymi na skutek potrącenia, 
dopuszczalnego ze względu na treść art. 103 s.w.ż.z., które rozciąga się także na 
należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1 (art. 103  ust. 2). Tym samym, 
zakresem przedmiotowym ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych 
a zwłaszcza jej Rozdziału 5 objęta jest problematyka potrąceń, mogących 
pozostawać także w związku z obowiązkiem zwrotu pobranych przez żołnierza 
zawodowego uposażeń i innych należności (art. 74 s.w.ż.z.). Trzeba zatem w tym 
miejscu ponownie odwołać się do treści art. 104 ust. 1 s.w.ż.z., który wskazuje 

 
7 
dowódców jednostek wojskowych, jako organ właściwy do rozstrzygania we 
wszystkich sprawach określonych w przepisach Rozdziału 5 ustawy. 
     
Wydanie decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie uprawnienia 
żołnierza zawodowego do należności pieniężnej z art. 95 pkt 1 s.w.ż.z. 
z pominięciem - pomimo właściwości organu administracyjnego - rozstrzygnięcia co 
do wysokości świadczenia należnego nie załatwia sprawy w całości w rozumieniu 
art. 104 § 1 k.p.a. Nie może również stanowić podstawy do dochodzenia 
niewypłaconego świadczenia przed sądem powszechnym skoro jego wysokość nie 
została ustalona ostateczną decyzją administracyjną. 
W sformułowanym przez Sąd Okręgowy zagadnieniu prawnym zakłada się 
dochodzenie świadczenia ustalonego w decyzji. W ten sposób dochodzi do 
rozbieżności między stanem faktycznym sprawy a treścią przedstawionego 
zagadnienia.  
  
Przewidziana w art. 390 § 1 k.p.c. możliwość przedstawienia Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, które wyłoniło się przy 
rozpoznawaniu apelacji przez sąd drugiej instancji i budzi poważne wątpliwości, jest 
regulacją szczególną, stanowiącą ograniczenie przewidzianej w art. 187 ust. 1 
Konstytucji zasady podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom. Z mocy art. 
390 § 2 k.p.c. w wypadku rozstrzygnięcia takiego zagadnienia sądy niższej instancji 
są bowiem w danej sprawie związane poglądem prawnym Sądu Najwyższego. 
Konieczne jest zatem ścisłe interpretowanie przesłanek z art. 390 § 1 k.p.c. 
(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 
1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10, poz. 166). Oznacza to, że przedstawione 
zagadnienie prawne musi pozostawać w bezpośrednim związku z problemami 
wynikłymi przy rozpoznawaniu przez Sąd drugiej instancji środka odwoławczego. 
Niezbędne jest więc, aby nawiązywało do sytuacji faktycznej i prawnej, jaka 
wystąpiła w przedstawianej sprawie, a jednocześnie aby jego rozwiązanie wpływało 
na sposób osądzenia tej sprawy (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 
25 czerwca 2008 r. III CZP 49/08, nie publ.). 
Ponieważ przedstawione zagadnienie prawne nie przystaje do występującej 
w sprawie sytuacji faktycznej i prawnej należało odmówić jego rozstrzygnięcia. 

 
8 
  
Sąd 
drugiej 
instancji 
przedstawiając 
Sądowi 
Najwyższemu 
do 
rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powinien uzasadnić, na czym polegają jego 
wątpliwości i dlaczego uważa je za poważne. Poza tym wyrażone w pytaniu 
wątpliwości muszą pozostawać w związku przyczynowym z rozstrzygnięciem 
sprawy.  
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne nie spełnia tych 
wymagań. Jedynym usprawiedliwieniem wystąpienia na podstawie art. 390 § 1 
k.p.c. o rozstrzygnięcie kolejnego zagadnienia dotyczącego dopuszczalności drogi 
sądowej w sprawie o zapłatę odsetek za opóźnienie w zapłacie należności z tytułu 
świadczenia pieniężnego przysługującego żołnierzowi zawodowemu na podstawie 
art. 95 pkt s.w.ż.z., jest w ocenie Sądu Okręgowego akcesoryjny - wobec 
świadczenia głównego - charakter odsetek, co powinno przemawiać za ich 
rozpoznaniem w tym samym postępowaniu.  Jednocześnie Sąd Okręgowy wskazał, 
że Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 29 listopada 2007 r. (III CZP 106/07, OSNC 
2008/12/134) oraz w wyroku z 2 lipca 2008 r. (II PK 10/08, nie publ.) wypowiedział 
się za rozpoznawaniem roszczeń żołnierzy zawodowych o wypłatę odsetek w 
postępowaniu administracyjnym.  
W związku z tym należy wskazać, że wysokość należności głównej nie została 
dotychczas ustalona w ostatecznej decyzji administracyjnej. Sama akcesoryjność 
świadczeń odsetkowych nie wyklucza odmiennego sposobu ich dochodzenia 
(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r., III PZP 1/05, OSNP 
2006/15-16/227 oraz uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 
2001 r. OPS 17/00, ONSA 2001/3/100) a brak jednocześnie w uzasadnieniu 
postanowienia Sądu Okręgowego odniesienia się do argumentów, które uwzględnił 
w 
dotychczasowych 
orzeczeniach 
Sąd 
Najwyższy, 
opowiadając 
się 
za 
niedopuszczalnością drogi sądowej sprawach o odsetki należne żołnierzowi 
zawodowemu na podstawie art. 75 ust. 3 s.z.ż.z.. 
            Zarówno te okoliczności jak i jednolite w tej materii stanowisko Sądu 
Najwyższego wyrażone nie tylko w orzeczeniach przytoczonych przez Sąd 
Okręgowy ale także w wyrokach z dnia 2 lipca 2008 (II PK 8/08, nie publ.), z dnia 
2 września 2008 r. (II PK 55/08, nie publ.), z dnia 25 listopada 2008 r. (II PK 99/08, 

 
9 
nie publ.), z dnia 15 grudnia 2008 r. (II PK 98/08, nie publ.) pozwalają uznać, że nie 
zachodzi potrzeba udzielenia odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne. 
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały (art. 390 § 1 
k.p.c. w zw. z art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym 
Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).