III CZP 27/04

Uchwała z dnia 4 czerwca 2004 r., III CZP 27/04 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca) 
Sędzia SA Zbigniew Cendrowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krystyny S. i Bronisława S. przeciwko 
Gminie Miasta R. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 4 czerwca 2004 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej 
Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Apelacyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 26 marca 2004 r.: 
"Czy dla dochodzenia odszkodowania za szkody spowodowane zmianą stanu 
wody na gruncie przez zasypanie rowu przydrożnego odprowadzającego wody 
opadowe droga sądowa jest dopuszczalna, bez wyczerpania trybu, o którym mowa 
w art. 186 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz.U. Nr 115 poz. 
1229 ze zm.)?" 
podjął uchwałę: 
 
Roszczenie o naprawienie szkody spowodowanej zalewaniem 
nieruchomości na skutek zmiany stanu wody – poza przypadkami, o których 
mowa w art. 16 ust. 3 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo 
wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.) – może być dochodzone przed sądem 
po wyczerpaniu postępowania administracyjnego. 
 
Uzasadnienie 
 
W sprawie z powództwa skierowanego przeciwko Gminie Miasta R. 
powodowie Krystyna i Bronisław S. domagali się zasądzenia na ich rzecz kwoty 
100 000 zł. Według twierdzeń pozwu, w trakcie prowadzonych przez pozwaną 
Gminę robót wodociągowych i kanalizacyjnych na osiedlu P.-W. P. w R. zasypany 
został rów przydrożny odprowadzający wody opadowe. Zaleganie tych wód w 
sąsiedztwie nieruchomości powodów sprawiło – jak twierdzili – podtapianie i 

zalewanie ich nieruchomości, w wyniku czego posadowiony na nieruchomości 
budynek uległ znacznemu uszkodzeniu. 
Sąd Okręgowy w Rzeszowie postanowieniem z dnia 12 grudnia 2003 r. pozew 
odrzucił, powołując się na niedopuszczalność drogi sądowej w tego rodzaju 
sprawach. Wskazał na art. 186 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne 
(Dz.U. Nr 115, poz. 1229 ze zm. – dalej: "Pr.wod.") jako określający obligatoryjnie 
administracyjny tryb dochodzenia roszczeń wynikłych z naruszenia stosunków 
wodnych. 
Rozpoznając zażalenie powodów na to postanowienie, Sąd Apelacyjny 
powziął wątpliwość prawną, którą przedstawił Sądowi Najwyższemu do 
rozstrzygnięcia w przytoczonym na wstępie pytaniu. W uzasadnieniu, odwołując się 
do treści przepisów Prawa wodnego, Sąd Apelacyjny podał w wątpliwość 
stanowisko Sądu pierwszej instancji i zasugerował, że w okolicznościach stanu 
faktycznego sprawy odpowiedzialność sprawcy szkody ma oparcie w przepisach 
kodeksu cywilnego o czynach niedozwolonych i roszczenie może być dochodzone 
przed sądem bez wyczerpania trybu, o którym mowa w art. 186 ust. 3 Pr.wod. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne reguluje gospodarowanie 
wodami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, a w szczególności 
kształtowanie i ochronę zasobów wodnych, korzystanie z wód oraz zarządzanie 
zasobami wodnymi (art. 1 ust. 1), z zachowaniem zasady racjonalnego i 
całościowego traktowania zasobów wód powierzchniowych i podziemnych, z 
uwzględnieniem ich ilości i jakości (art. 1 ust. 2) i z poszanowaniem zasady 
wspólnych interesów (art. 1 ust. 3). W myśl art. 29 ustawy, właściciel gruntu, jeżeli 
przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a 
zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani 
kierunku odpływu ze źródeł, ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz odprowadzać 
wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Przepis ten nakłada ponadto na właściciela 
gruntu obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na 
jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów 
sąsiednich. 
W razie naruszenia ustanowionych zasad gospodarowania wodą ustawa 
wyposaża organy władzy samorządowej w uprawnienia służące wymuszeniu ich 
powstrzymania lub usunięcia. Jeżeli spowodowane przez właściciela zmiany stanu 

wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub 
prezydent miasta może w decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu 
poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3). W 
przypadkach zamierzeń zasadniczo ingerujących w stosunki wodne ustawa nakłada 
obowiązek uzyskania pozwolenia wodnoprawnego (art. 122). 
Szeroki zakres oddziaływania administracyjnego na właścicieli gruntów w 
przedmiocie gospodarowania przez nich zasobami wodnymi idzie w parze z 
regulacją dochodzenia roszczeń z tym związanych, wyraźnie preferując tryb 
administracyjny; w myśl art. 186 ust. 1 Pr.wod., w sprawie naprawienia szkód 
innych nie określone w art. 16 ust. 3 i art. 17 ust. 1 droga sądowa przysługuje po 
wyczerpaniu trybu, o którym mowa w ust. 3 tego artykułu. Przepis ten dzieli zatem 
szkody na wymienione w art. 16 ust. 3 i art. 17 ust. 1 Pr.wod. i inne. Te pierwsze to 
albo szkody spowodowane zalaniem gruntu właściciela wodami powodziowymi w 
wyniku nieprzestrzegania przepisów ustawy przez właściciela wody lub właściciela 
urządzenia wodnego, albo szkody spowodowane zalaniem wodą powierzchniową 
płynącą lub wodą morza terytorialnego, względnie morskimi wodami wewnętrznymi, 
w wyniku czego następuje trwałe zajęcie, w sposób naturalny, gruntu, który staje 
wtedy własnością właściciela. W obu przypadkach właścicielowi przysługuje 
odszkodowanie „na warunkach określonych w ustawie”, co oznacza odesłanie do 
art. 186 ust. 2 Pr.wod., przewidującego ograniczenie naprawienia szkody do strat 
poniesionych przez poszkodowanego, a zatem z wyłączeniem utraconych korzyści. 
Takie przeciwstawienie szkód określonych w art. 16 ust. 3 i 17 ust. 1 Pr.wod. i 
innych w kontekście art. 186 ust. 3 Pr.wod. pozwala przyjąć, że te „inne” nie mogą 
być dochodzone przed sądem dopóty, dopóki nie zapadnie ostateczna decyzja 
administracyjna w tym względzie albo decyzja taka nie zapadnie w terminie trzech 
miesięcy od zgłoszenia żądania przez poszkodowanego, bez względu na charakter 
przyczyny, która spowodowała powstanie szkody. Zróżnicowana jest jedynie 
właściwość organów, przed którymi szkoda może być dochodzona, w zależności od 
tego, czy jest ona następstwem wydania pozwolenia wodno-prawnego, czy innych 
zdarzeń. W konsekwencji przyjąć należy, że roszczenie o naprawienie szkody 
spowodowanej zalewaniem gruntu (nieruchomości) na skutek zahamowania spływu 
wody – poza przypadkami, o których mowa w art. 16 ust. 3 i art. 17 ust. 1 Pr.wod. – 
może być dochodzone przed sądem nie wcześniej, niż po wyczerpaniu drogi 
postępowania administracyjnego. 

Z przytoczonych względów, na zasadzie art. 390 § 1 k.p.c., należało 
rozstrzygnąć przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.