III CZP 26/11

Sygn. akt III CZP 26/11 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 13 lipca 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa Karola L. 
przeciwko Wodociągom sp. z o.o. z siedzibą w T.  
i Gminie T. 
o zapłatę, ewentualnie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym  
w dniu 13 lipca 2011 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 24 lutego 2011 r.,  
 
„I. Czy po zmianie art. 49 Kodeksu cywilnego, dokonanej ustawą 
z  dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz 
niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731), nadal uzasadniony 
jest pogląd, wedle którego art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 
2001 
r. 
o 
zbiorowym 
zaopatrzeniu 
w 
wodę 
i 
zbiorowym 
odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r., Nr 123, poz. 
858 ze zm.) statuuje po stronie osoby, która z własnych środków 
wybudowała urządzenia wodociągowe lub kanalizacyjne, roszczenie 
wobec gminy lub przedsiębiorstwa wodociągowo - kanalizacyjnego                
o zobowiązanie do odpłatnego przejęcia tego rodzaju urządzeń? 
 
    II. Czy fakt poniesienia kosztów budowy urządzeń, o których mowa                
w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego oraz w art. 31 ust. 1 ustawy z dnia                
7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym 
odprowadzaniu ścieków, tylko w określonej części w stosunku do 

 
2 
całości tych kosztów oznacza, że osoba je ponosząca nabywa                
w stosunku do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, 
przyłączającego 
przedmiotowe 
urządzenia 
do 
swojej 
sieci,        
roszczenie o nabycie jedynie udziału w prawie własności urządzeń, 
odpowiadającego 
wysokości 
kosztów 
wydatkowanych 
na 
ich 
budowę, czy też okoliczność poniesienia przez daną osobę tylko 
części kosztów wybudowania urządzeń eliminuje w całości jej                
roszczenie o zobowiązanie do odpłatnego nabycia własności tego 
rodzaju urządzeń?" 
 
 
podjął uchwałę: 
 
1. Podstawę roszczenia o zobowiązanie do odpłatnego 
przeniesienia 
własności 
urządzeń 
wodociągowych 
lub 
kanalizacyjnych stanowi - od chwili wejścia w życie ustawy            
z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz 
niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731) - art. 49 § 2 k.c. 
  2.  Jeżeli koszty budowy urządzeń, o których mowa w art. 49 
§ 1 k.c., poniosło kilka osób, każdej z nich przysługuje - na 
podstawie art. 49 § 2 k.c. - wobec przedsiębiorcy, który 
przyłączył urządzenia do swojej sieci  roszczenie o przeniesienie 
za wynagrodzeniem udziału w prawie własności tych urządzeń. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
Uzasadnienie 
 

 
3 
 
Wyrokiem z dnia 5 października 2010 r., Sąd Rejonowy oddalił powództwo 
Karola L. przeciwko Wodociągom Sp. z o.o. w T. i Gminie T. o zapłatę kwoty 4.272 
zł wraz z bliżej określonymi odsetkami, ewentualnie o zobowiązanie do złożenia 
oświadczenia woli o przejęciu na własność za wymienioną kwotę odcinka sieci 
kanalizacyjnej znajdującej się na nieruchomościach położonych w K., stanowiących 
działki oznaczone nr 70/1, 70/2 i 65. Sąd Rejonowy uznał, że powodowi nie 
przysługuje roszczenie przewidziane w art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7  czerwca 2001 
r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst 
jedn. Dz. U.  z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm. – dalej jako u.z.z.w.) ponieważ 
wykonany przez niego odcinek kanalizacyjny stanowi jedynie przyłącze, a  nie jest 
urządzeniem kanalizacyjnym w rozumieniu tej ustawy.  
Przy 
rozpoznawaniu 
apelacji 
powoda 
powstały 
przytoczone 
wyżej 
zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości, które Sąd Okręgowy 
przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Sąd Okręgowy wskazał, że 
przed nowelizacją art. 49 k.c., dokonaną ustawą z dnia 30  maja 2008 r. o zmianie 
ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731), 
która weszła w życie z dniem 3 sierpnia 2008 r., w  judykaturze Sądu Najwyższego 
przeważał pogląd, że art. 31 ust. 1 u.z.z.w. stanowi podstawę prawną roszczenia o 
zobowiązanie gminy lub przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego do 
złożenia oświadczenia woli o odpłatnym nabyciu urządzeń wodociągowych i 
kanalizacyjnych. Stanowisko to, aprobowane w piśmiennictwie, znajdowało oparcie 
w wykładni celowościowej i funkcjonalnej art. 31 ust. 1 u.z.z.w. W ocenie Sądu 
Okręgowego, nowelizacja art. 49 § 2 k.c., która expressis verbis  statuuje po stronie 
inwestora prawo domagania się przewłaszczenia określonych urządzeń na rzecz 
przedsiębiorcy, w tym służących do doprowadzania wody i odprowadzania ścieków, 
uzupełnia brak regulacji prawnej adekwatnej z punktu widzenia celów art. 31 ust. 1 
u.z.z.w., i mimo iż zakresy obu wspomnianych przepisów nie w pełni się pokrywają, 
art. 49 § 2 k.c. zdaje się stanowić kompleksowe i wyłączne unormowanie 
roszczenia względem przedsiębiorcy o  odpłatne nabycie własności urządzeń 
służących do doprowadzania wody i odprowadzania ścieków. 
     
Niezależnie od kwestii wyboru właściwej podstawy prawnej dochodzonego 
roszczenia, Sąd Okręgowy wskazał, że nie ulega wątpliwości, iż przysługuje ono 

 
4 
osobie, która sfinansowała koszty budowy urządzeń. W art. 31 ust. 1 u.z.z.w. 
chodzi bowiem o „osoby, które wybudowały z własnych środków urządzenia”, zaś 
według art. 49 § 2 k.c. z żądaniem wystąpić może „osoba, która poniosła koszty 
budowy urządzeń”. Wątpliwości powstają, gdy koszty budowy urządzeń zostały 
poniesione przez kilka podmiotów, tak jak w   rozpoznawanej sprawie, w której 
bezsporne jest, że budowa odcinka kanalizacyjnego znajdującego się na wyżej 
wymienionych nieruchomościach położonych w K. została sfinansowana nie tylko 
przez powoda, lecz również przez pozwaną Gminę w części odpowiadającej kwocie 
1.661,64 zł. Sąd Okręgowy wskazał na trzy możliwe rozwiązania tej kwestii. 
Zgodnie z pierwszym, jeśli żaden podmiot nie poniósł w  całości kosztów budowy 
urządzenia, roszczenie o odpłatne nabycie jego własności nie powstaje. Według 
drugiego rozwiązania, roszczenie takie przysługuje podmiotowi, który poniósł 
największą część kosztów, względem którego pozostałe osoby mogą żądać zwrotu 
nakładów lub dochodzić roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. 
Rozwiązanie trzecie - które zdaniem Sądu powinno mieć zastosowanie - zakłada, 
że podmiotowi ponoszącemu jedynie część kosztów budowy urządzenia 
przysługuje roszczenie o odpłatne nabycie udziału we współwłasności tego 
urządzenia. W braku stosunku umownego łączącego takie podmioty, wielkości 
przysługujących im udziałów mogą zaś zostać określone na podstawie stosunku 
poniesionych kosztów do całości, w drodze analogicznego zastosowania art. 193 
§ 1 k.c., ewentualnie w oparciu o art. 197 k.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
I. Na gruncie poprzednio obowiązującego stanu prawnego, przed wejściem 
w życie ustawy z dnia 30 maja 2008 r. zmieniającej Kodeks cywilny, rozstrzygając 
kwestię statusu prawnego urządzeń określonych w art. 49 k.c.  Sąd Najwyższy  
w  uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 8 marca 2005 r. (sygn. III CZP 105/05, 
OSNC 2006, nr 10, poz. 159) przyjął, że art. 49 k.c. nie stanowi samoistnej 
podstawy 
prawnej 
przejścia 
urządzeń 
służących 
do 
doprowadzania 
lub 
odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz innych podobnych 
urządzeń na własność właściciela przedsiębiorstwa przez ich połączenie z siecią 
należącą do tego przedsiębiorstwa. Wejście w skład przedsiębiorstwa urządzeń 
wymienionych w art. 49 k.c. prowadziło jedynie do wyłączenia tych urządzeń spod 

 
5 
działania zasady superficies solo cedit, wyrażonej w art. 48 i 191 k.c., natomiast 
kwestia ich własności pozostawała poza zakresem uregulowania art. 49 k.c., który 
nie określał ani podmiotu uprawnionego, ani tytułu prawnego przysługującego 
względem takich urządzeń. Wyłączenie działania zasady superficies solo cedit 
oznaczało jedynie, że własność wspomnianych urządzeń nie była pochłaniana 
przez własność nieruchomości i urządzenia takie stanowiły rzeczy ruchome 
samoistne albo rzeczy ruchome będące częściami składowymi. Według Sądu 
Najwyższego, skutki przyłączenia do sieci przedsiębiorstwa  urządzeń zależne były 
od stopnia ich związania z instalacją sieci przedsiębiorstwa. Rozstrzygający był 
stopień ich fizycznego i funkcjonalnego związania z taką instalacją. Odrębność 
prawną zachowały jedynie takie urządzenia, których odłączenie nie powodowało 
zakłóceń w funkcjonowaniu sieci przedsiębiorstwa. Jeśli zatem urządzenia zostały 
tak dalece związane z instalacją sieci, że spełniały warunki określone w art. 47 § 2 
k.c., wówczas z chwilą ich połączenia z instalacją sieci uzyskiwały status jej części 
składowej. W konsekwencji Sąd Najwyższy przyjął, że urządzenia, które stały się 
częścią składową instalacji sieci przedsiębiorstwa, stawały się własnością 
właściciela instalacji. Inne urządzenia stanowiły odrębne rzeczy ruchome i o ich 
własności mogły decydować strony umowy o przyłączenie do sieci, a w braku 
umowy – pozostawały własnością dotychczasowego właściciela. 
Wejście 
w 
życie 
nowych 
rozwiązań 
doprowadziło 
do 
zmiany 
dotychczasowego stanowiska judykatury. Według znowelizowanego art. 49 § 2 k.c., 
osoba ponosząca koszty budowy urządzeń, o których mowa w § 1, i jest ich 
właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do 
swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba, że 
w  umowie strony postanowiły inaczej. Ponadto z żądaniem przeniesienia własności 
tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca. Zgodnie z art. 49 § 1 k.c., 
urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, 
energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych 
nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Sąd Najwyższy  
w  wyrokach z dnia 22 stycznia 2010 r. (sygn. akt V CSK 195/09, OSNC 2010, nr 7-
8, poz. 116 oraz sygn. akt V CSK 206/09, nie publ.), uznając w dalszym ciągu, że 
od chwili wejścia w skład przedsiębiorstwa, własność wymienionych urządzeń nie 

 
6 
jest już pochłaniana przez własność nieruchomości, wskazał, że założenia przyjęte 
w znowelizowanym art. 49 k.c. wykluczają przyjmowaną dotychczas  konstrukcję 
nabycia własności urządzeń przez połączenie z instalacją przedsiębiorstwa w taki 
sposób, że stają się jej częścią składową. Urządzenia określone w art. 49 § 1 k.c. 
z  chwilą, gdy przez fizyczne połączenie z siecią przestają być częścią składową 
nieruchomości, zachowują status samoistnych rzeczy ruchomych, mogących być 
przedmiotem odrębnej własności i odrębnego obrotu. W ocenie Sądu Najwyższego, 
świadczą o tym  sformułowania art. 49 § 2 k.c. – „osoba, która poniosła koszty 
budowy urządzeń, o których mowa w § 1, i jest ich właścicielem” – oraz art. 3053 
§ 1 k.c. – „nabywcę urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c.”. Zatem urządzenia 
takie, nawet gdyby ich ścisłe związanie z instalacją sieci przedsiębiorstwa 
uzasadniać miało zastosowanie art. 47 § 2 k.c., nie stają się częściami składowymi 
takiej instalacji. Według art. 49 § 2 k.c. wykazanie faktu poniesienia kosztów 
budowy rozstrzyga o własności urządzeń, które w wyniku połączenia z siecią 
przedsiębiorstwa nie należą już do części składowych nieruchomości i uzyskują 
status samoistnych rzeczy ruchomych, wchodzących w skład przedsiębiorstwa. Art. 
49 § 2 k.c. przewiduje bowiem, że roszczenie o nabycie przez przedsiębiorcę 
własności takich urządzeń przysługuje osobie, która poniosła koszty ich budowy 
i  jest ich właścicielem (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 kwietnia 
2011 r., V CSK 309/10, nie publ.). 
Podzielając ten kierunek wykładni znowelizowanego art. 49 § 2 k.c. należy 
przyjąć, że zdarzeniem prawnym, którego skutkiem jest nabycie własności 
urządzeń określonych w art. 49 § 1 k.c., jest sfinansowanie kosztów ich budowy. 
Oznacza to, że podmiotem roszczenia przysługującego na podstawie art. 49 § 2 
k.c. jest osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń wchodzących w skład 
przedsiębiorstwa, stając się ich właścicielem i to, jak trafnie podkreśla się 
w piśmiennictwie, niezależnie od przysługujących jej uprawnień do nieruchomości. 
Jeżeli osoba ta przeniesie własność urządzeń, które po połączeniu z siecią są 
samoistnymi rzeczami ruchomymi, na rzecz osoby trzeciej, legitymowany z art. 49 
§ 2 k.c. zdanie pierwsze k.c. będzie nabywca.  Wykładnię tę wspiera uzasadnienie 
projektu ustawy nowelizującej art. 49 k.c., według którego, na wypadek odmowy 
zawarcia umowy przez przedsiębiorcę, roszczenie o  nabycie takich urządzeń 

 
7 
przysługiwać będzie osobie, która sfinansowała ich budowę, natomiast jeśli osoba 
ta odmawia zawarcia umowy – odpowiednie roszczenie będzie przysługiwać 
przedsiębiorcy. Jeżeli zaś koszty ich budowy poniósł przedsiębiorca, stają się one 
ex lege jego własnością (por. druk Nr 81, Sejm VI kadencji).  
      
Pod użytym w art. 49 § 2 zd. 1 k.c., pojęciem poniesienia kosztów budowy 
urządzeń, należy rozumieć typowe zdarzenia prawne, w szczególności czynności 
prawne, z którymi ustawa łączy skutek w postaci nabycia własności rzeczy 
ruchomych. Podobnie jak w przypadku własności, źródłem współwłasności są 
zdarzenia prawne z którymi ustawa łączy skutek w postaci nabycia przez określone 
podmioty udziałów we współwłasności rzeczy ruchomych. Jeśli zdarzenia takie 
mogą zostać zakwalifikowane jako ponoszenie kosztów budowy urządzeń, 
o  których mowa w art. 49 § 1 k.c., to wówczas kwalifikacja ta dotyczy każdego 
z  współuprawnionych podmiotów. Nie musi przy tym być tak, jak wskazuje się 
wariantowo 
w uzasadnieniu postanowienia o przedstawieniu zagadnienia 
prawnego, że o  wielkości udziału przysługującego we własności tych urządzeń 
decyduje wyłącznie wysokość kosztów ich budowy poniesionych przez dany 
podmiot. O  wielkości przysługującego udziału, jak również o wzajemnych 
uprawnieniach i   obowiązkach współwłaścicieli rozstrzyga przede wszystkim treść 
stosunku prawnego będącego podstawą współwłasności. W braku takich 
postanowień przez odpowiednie zastosowanie art. 193 § 1  k.c. udziały we 
współwłasności  urządzeń powinno oznaczać się według wysokości poniesionych 
kosztów ich budowy. 
       
Istotną  cechą współwłasności w częściach ułamkowych jest to, że każdy ze 
współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych 
współwłaścicieli (art. 198 k.c.) Z kolei roszczenie przewidziane w art. 49 § 2 zd. 1 
k.c. polega nie na możliwości rozporządzania własnością lub udziałem we 
współwłasności urządzenia, lecz przede wszystkim na możliwości przymuszenia 
przedsiębiorcy, który przyłączył urządzenie do swojej sieci, do złożenia 
oświadczenia woli o odpłatnym nabyciu – według brzmienia tego przepisu – jego 
własności. Współwłaściciel urządzenia uprawniony do swobodnego rozporządzania 
przysługującym mu udziałem jest jednocześnie uprawniony do samodzielnego 

 
8 
wystąpienia przeciwko przedsiębiorcy, który przyłączył  urządzenia do swojej sieci, 
z żądaniem nabycia tego udziału.  
       
Jak wskazuje uzasadnienie projektu ustawy, celem wprowadzenia do 
kodeksu cywilnego nowego unormowania było jednoznaczne określenie statusu 
prawnego urządzeń przesyłowych.  Poza przypadkiem, kiedy ponoszącym koszty 
budowy urządzenia jest tylko przedsiębiorca, znowelizowany art. 49 § 2 k.c. nie 
stanowi normatywnej podstawy do przyjęcia, że przedsiębiorca przyłączający 
urządzenia do swojej sieci stawałby się jego wyłącznym właścicielem. Do tego 
mogą doprowadzić inne środki prawne. W założeniu ustawodawcy umowa powinna 
być zasadniczym instrumentem ukształtowania praw przedsiębiorcy do korzystania 
z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c. W braku porozumienia ustawa 
przyznaje zarówno właścicielom urządzeń jak i przedsiębiorcom uprawnienia do 
dochodzenia przed sądem przymusowego przeniesienie własności urządzeń tak 
aby 
w ostatecznym wyniku ich 
własność uzyskał przedsiębiorca. Jeśli 
przedsiębiorca uzyska w ten sposób jedynie udział we współwłasności urządzenia 
przesyłowego wyjście ze współwłasności jest możliwe przede wszystkim  w drodze 
czynności prawnej lub też  z mocy orzeczenia sądu. Nic też nie stoi na 
przeszkodzie, aby przedsiębiorca dysponujący jedynie udziałem we współwłasności 
urządzenia przesyłowego wystąpił na podstawie art. 49 § 2 zdanie drugie k.c. 
wobec innych współwłaścicieli z żądaniem przeniesienia własności pozostałych 
udziałów. 
        
        II. Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z.z.w.w., osoby, które wybudowały 
z własnych środków urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne, mogą je 
przekazywać odpłatnie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu, 
na warunkach uzgodnionych w umowie. Dotychczasowa, utrwalona judykatura 
Sądu Najwyższego, przyjmowała, że przepis ten pozwala na żądanie przed sądem 
zawarcia 
umowy 
o 
nabycie 
własności 
urządzeń 
kanalizacyjnych 
na 
przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne za odpowiednim wynagrodzeniem.  
   Stanowisko Sądu Najwyższego nie jest jednak jednolite w kwestii skutków 
odmowy 
przedsiębiorstwa 
wodociągowo-kanalizacyjnego 
zawarcia 
umowy 
o  nabycie własności urządzeń, o których stanowi art. 31 ust. 1 z.z.w.w.  Według 

 
9 
pierwszego stanowiska, odmowa zawarcia takiej umowy powoduje jedynie 
odpowiedzialność kontraktową (art. 471 k.c.), ponieważ sąd nie jest władny 
rozstrzygać o treści takiej umowy, jeżeli strony procesu nie doszły w tej sprawie do 
konsensu. Za takim poglądem Sąd Najwyższy opowiedział się w wyroku z dnia 
2 marca 2006 r. (sygn. akt I CSK 83/05, nie publ.). Z kolei według drugiego 
zapatrywania, wznoszącemu urządzenie własnym kosztem przysługuje wobec 
przedsiębiorstwa roszczenie o zawarcie stosownej umowy. Pogląd taki został 
wyrażony w wyrokach Sądu Najwyższego  z dnia 26 lutego 2003 r. (II CK 40/02, 
Biul. SN 2003/8/7),  z dnia 23 lipca 2003 r. (II CKN 346/01, nie publ.),  z dnia 
29 czerwca 2004 r. (II CK 404/03, Biuletyn SN 2004/12/8 ), z dnia 2 lipca 2004 r. 
(II CK 420/03, Mon. Pr. 2005/14/709 ),  z dnia 31 stycznia 2007 r. (II CNP 81/06, 
OSNC 2007/12/479). Niezależnie od skutku jaki wywołuje odmowa zawarcia 
umowy, w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości zdanie, że 
przedsiębiorstwo jest zobowiązane do zawarcia umowy o nabycie urządzenia, 
o którym stanowi art. 31 ust. 1 z.z.w.w.   
 
    Z art. 49 § 2 k.c. wynika expressis verbis,  że osoba, która poniosła koszty 
budowy urządzeń przesyłowych i jest ich właścicielem, może żądać, aby 
przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za 
odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. 
Z  żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także 
przedsiębiorca. W uzasadnieniu projektu tej ustawy jednoznacznie nawiązuje się do 
regulacji art. 31 ust. 1 z.z.w.w. jako niewystarczającej i budzącej w praktyce 
wątpliwości, które powinna usunąć nowelizacja art. 49 k.c. 
       
Dotychczasowe 
orzecznictwo 
Sądu 
Najwyższego, 
który 
dokonywał 
funkcjonalnej wykładni art. 31 ust. 1 z.z.w.w., wynikało z braku podstawy 
normatywnej dla instytucji obowiązkowego zawarcia przez przedsiębiorstwo 
wodociągowo-kanalizacyjne umowy o nabycie urządzenia kanalizacyjnego od 
osoby, która je wybudowała na własny koszt. Po wejściu w życie art. 49 § 2 k.c. 
można zatem twierdzić, że nie ma żadnego uzasadnienia teza, wedle której 
żądanie nabycia urządzenia przesyłowego od przedsiębiorcy oparte jest wciąż na 
art. 31 ust. 1 z.z.w.w., skoro ten pierwszy przepis jednoznacznie, w sposób nie 
budzący wątpliwości, reguluje takie żądanie. Zgodnie z regułą lex posterior derogat 

 
10
legi priori, art. 31 ust. 1 z.z.w.w. powinien być uznany za usunięty z systemu 
prawnego.  
         Prima facie można jednak uznać, że art. 49 § 2 k.c. ma walor regulacji 
ogólnej, odnoszącej się do wszelkiego rodzaju urządzeń przesyłowych, a nie tylko 
wodno-kanalizacyjnych. Natomiast art. 31 ust. 1 z.z.w.w. jest przepisem 
szczególnym, zawartym w szczególnej ustawie, dotyczącym tylko jednego 
z  rodzajów urządzeń, o których stanowi art. 49 § 1 k.c. Zgodnie z regułą lex 
posterior generalis non derogat legi priori speciali, wejście w życie art. 49 § 2 k.c. 
(przepisu późniejszego, ale ogólnego) nie usunęło więc art. 31 ust. 1 z.z.w.w. 
(przepisu wcześniejszego, ale szczególnego). Artykuł 31 ust. 1 z.z.w.w. w ujęciu 
interpretacyjnym Sądu Najwyższego powinien mieć zatem wciąż zastosowanie, 
jako podstawa normatywna żądania zawarcia przez przedsiębiorcę umowy 
o nabycie własności urządzeń, o których ten przepis stanowi.  
 
 
Pogląd ten jednak nie zasługuje na akceptację. Artykuł 49 § 2 k.c. odsyła do 
art. 49 § 1 k.c., który stanowi o urządzeniach służących do doprowadzenia lub 
odprowadzania pary, gazu, energii elektrycznej a także płynów. Niewątpliwie 
określenie to obejmuje urządzenia wodociągowe i kanalizacyjne, służące według 
art. 2 pkt 14 i 16 u.z.z.w. gospodarowaniu wodą i ściekami. Można wobec tego 
uznać, że art. 31 ust. 1 z.z.w.w. nie jest przepisem szczególnym wobec art. 49 § 2 
k.c. Ten ostatni, jako późniejszy, w myśl zasady lex posterior derogat legi priori, 
wyłącza stosowanie art. 31 ust. 1 z.z.w.w.  
Art. 49 k.c. dotyczy również sytuacji, w których odnośne urządzenia zostały 
wybudowane i podłączone do sieci przed dniem 3 sierpnia 2008 r.  Retroaktywność 
art. 49 k.c. nie narusza reguły wyrażonej w art. 3 k.c., gdyż wynika z celu regulacji, 
jakim było uporządkowanie stanu prawnego związanego z podłączaniem 
wymienionych w tym przepisie urządzeń do sieci przedsiębiorstwa (tak też Sąd 
Najwyższy w wymienionych wyrokach dnia 22 stycznia 2010 r. zob. także 
akceptujące retroaktywny charakter art. 31 z.z.w.w. wyroki Sądu Najwyższego 
z  dnia 2 marca 2006 r., I CSK 83/05, nie publ.; z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 
346/01, nie publ.; z dnia 26 lutego 2003 r., II CK 40/02, Biul. SN 2003/8/7).  
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. podjął uchwałę 
jak na wstępie. 

 
11