III CZP 25/13

Sygn. akt III CZP 25/13 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 22 maja 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Wojciech Katner 
SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) 
 
w sprawie z wniosku R. C. 
przy uczestnictwie M. C. 
o wykonanie kontaktów z dzieckiem, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 22 maja 2013 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 1 lutego 2013 r.,  
 
 
"Czy od postanowienia oddalającego wniosek osoby uprawnionej do 
kontaktów z dzieckiem złożony w trybie art. 59815 § 1 k.p.c. 
przysługuje apelacja, czy też zażalenie?" 
 
 
podjął uchwałę: 
 
Na 
postanowienie 
oddalające 
wniosek 
o 
zagrożenie 
nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej osobie, która 
nie 
wykonuje 
albo 
niewłaściwie 
wykonuje 
obowiązki                
w przedmiocie kontaktów z dzieckiem (art. 59815 § 1 k.p.c.), 
przysługuje zażalenie. 
 
 
 
Uzasadnienie. 
 

 
2 
 
Postanowieniem z dnia 9 października 2012 r. Sąd Rejonowy oddalił 
wniosek R. C. o wykonanie orzeczenia dotyczącego kontaktów z małoletnimi 
synami W. C. i M. C. przez zobowiązanie uczestniczki M. C. do wypełniania 
obowiązków wynikających z ugody zawartej w dniu 13 kwietnia 2011 r. przed 
Sądem Rejonowym, w sprawie […], z zagrożeniem nakazania uczestniczce zapłaty 
na rzecz wnioskodawcy kwot po 200 zł za każde jednostkowe naruszenie tych 
obowiązków. 
 
W uzasadnieniu Sąd Rejonowy stwierdził, że przesłanką orzeczenia 
o  zagrożeniu osobie sprawującej pieczę na dzieckiem nakazaniem zapłaty 
oznaczonej sumy pieniężnej jest ustalenie, że osoba ta nie wykonuje albo 
niewłaściwe wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody 
w  przedmiocie kontaktów z dzieckiem. Przeprowadzone w sprawie postępowanie 
dowodowe nie dostarczyło natomiast podstaw do przyjęcia, że uczestniczka nie 
wypełniała obowiązków wynikających z powołanej we wniosku ugody sądowej. 
 
Wnioskodawca wniósł od tego postanowienia apelację, w której zarzucił 
Sądowi Rejonowemu błędy proceduralne, lekceważące podejście do materiału 
dowodowego oraz przedmiotowe traktowanie prawa ojca do kontaktów z dziećmi. 
W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie zgodnie 
z  żądaniem wniosku. 
 
Przy rozpoznawaniu apelacji Sąd Okręgowy powziął poważne wątpliwości co 
do rodzaju przysługującego wnioskodawcy środka odwoławczego, którym dał wyraz 
w przedstawionym Sądowi Najwyższemu zagadnieniu prawnym, przytoczonym na 
wstępie uchwały. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Sposób wykonywania orzeczeń dotyczących kontaktów z dzieckiem uległ 
zasadniczej zmianie z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 26 maja 2011 r. 
o  zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 144, poz. 854). 
Wcześniej, przez szereg lat wykonywanie obowiązków wynikających z kontaktów 
z  dzieckiem podlegało egzekucji sądowej prowadzonej na podstawie art. 1050 
i  1051 k.p.c. (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 
1975  r., III CZP 94/75, OSNCP 1976, nr 3, poz. 41 oraz uchwały Sądu 

 
3 
Najwyższego z dnia 30 stycznia 1976 r., III CZP 95/75, OSNCP 1976, nr 7-8, 
poz.  157 i z dnia 20 marca 1992 r., III CZP 16/92, OSNC 1992, nr 9, poz. 162). 
Powołaną ustawą w części pierwszej w księdze drugiej w tytule II w rozdziale 2 
kodeksu postępowania cywilnego dodano oddział 6 pt. „Sprawy dotyczące 
kontaktów z dzieckiem”, obejmujący art. 59815 – 59821. Na skutek umiejscowienia 
tych przepisów w ramach postępowania nieprocesowego, po oddziale 5 
normującym postępowanie w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy 
rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, postępowanie dotyczące wykonywania 
kontaktów z dzieckiem utraciło charakter egzekucyjny i stało się jednym 
z  postępowań opiekuńczych. Jest ono – jak przyjmuje się w doktrynie – sui generis 
postępowaniem rozpoznawczym, ograniczonym jednak tylko do fazy wykonawczej. 
W przeciwieństwie do postępowania o odebranie osoby podlegającej władzy 
rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, postępowanie dotyczące wykonywania 
kontaktów nie obejmuje fazy rozstrzygającej. Fazę tę regulują przepisy ogólne o 
postępowaniu opiekuńczym. 
 
Postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem obejmuje dwa 
etapy. W pierwszym sąd orzeka o zagrożeniu nakazaniem zapłaty określonej 
osobie oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie. W art. 59815 § 1 k.p.c. 
zagrożenie to jest adresowane do osoby sprawującej pieczę nad dzieckiem, która 
nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia albo 
z  ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów 
z  dzieckiem, i dotyczy zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej osobie uprawnionej do 
kontaktu z dzieckiem. Z kolei w art. 59815 § 2 k.p.c. zagrożenie jest adresowane do 
osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem albo osoby, której tego kontaktu 
zakazano, naruszającej obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej 
przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem. W tym 
wypadku zagrożenie dotyczy zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz osoby, 
pod której pieczą dziecko pozostaje. Wyczerpanie pierwszego etapu jest konieczne 
do przejścia na drugi etap, z tym że wyjątkowo wyczerpanie pierwszego etapu 
może nastąpić już w postępowaniu rozpoznawczym. Możliwość taką przewiduje art. 
5821 § 3 k.p.c., zgodnie z którym w razie uzasadnionej obawy naruszenia 
obowiązków wynikających z postanowienia o kontaktach przez osobę, pod której 

 
4 
pieczą dziecko pozostaje, lub osobę uprawnioną do kontaktu z dzieckiem albo 
osobę, której tego kontaktu zakazano, sąd opiekuńczy – przy orzekaniu 
o  kontaktach – może zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, 
stosownie do zasad określonych w art. 59815. W pozostałych wypadkach konieczne 
jest orzeczenie o zagrożeniu nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na 
podstawie art. 59815 k.p.c., gdyż dopiero po zakończeniu pierwszego etapu możliwe 
jest przejście do drugiego etapu, w którym sąd orzeka o nakazaniu zapłaty sumy 
pieniężnej. Wynika to z art. 59816 § 1 k.p.c., zgodnie z którym jeżeli osoba, której 
sąd opiekuńczy zagroził nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, nie 
wypełnia nadal swego obowiązku, sąd opiekuńczy nakazuje jej zapłatę należnej 
sumy pieniężnej, ustalając jej wysokość stosownie do liczby naruszeń. Trzeba 
dodać, że w sprawach dotyczących wykonywania kontaktów z dzieckiem sąd 
opiekuńczy orzeka wyłącznie na wniosek, przy czym zarówno wydanie 
postanowienia o zagrożeniu nakazaniem zapłaty sumy pieniężnej, jak i o nakazaniu 
jej zapłaty wymaga złożenia oddzielnego wniosku (art. 59818 § 1 k.p.c.).  
 
Postanowienia wydawane na podstawie art. 59815 i art. 59816 k.p.c. nie 
kończą postępowania w sprawie dotyczącej wykonywania kontaktów z dzieckiem, 
jego zakończenie następuje bowiem na skutek wydania postanowienia o umorzeniu 
postępowania. Wynika to z art. 59820 k.p.c., w myśl którego sąd umarza 
postępowanie, jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia ostatniego 
postanowienia nie wpłynął kolejny wniosek w sprawach wykonywania kontaktów 
z  dzieckiem.  
Z 
ogólnych 
przepisów 
o 
postępowaniu 
 
nieprocesowym 
wynika, 
że  w  postępowaniu tym orzeczenia sądu zapadają w formie postanowień, chyba 
że przepis szczególny stanowi inaczej, oraz że od postanowień sądu pierwszej 
instancji orzekających co do istoty sprawy przysługuje apelacja, a na inne 
postanowienia tego sądu – w wypadkach wskazanych w ustawie – zażalenie (art. 
516 i 518 k.p.c.). Postanowieniami orzekającymi co do istoty sprawy są przy tym 
postanowienia rozstrzygające o żądaniu będącym przedmiotem postępowania, czyli 
takie, które odpowiadają wydawanym w procesie wyrokom; innymi słowy, 
postanowienia merytoryczne, rozstrzygające kwestie materialnoprawne. Chodzi tu 
zarówno o postanowienia, które dotyczą całego przedmiotu postępowania, jak 

 
5 
i  takie, które odnoszą się tylko do części postępowania. Dla zaskarżalności 
postanowienia orzekającego co do istoty sprawy apelacją nie ma w związku z tym 
znaczenia to, czy kończy ono postępowanie w sprawie, czy stanowi jedynie 
zamknięcie fragmentu postępowania lub jednego z jego etapów.  
Jak zauważył jednak Sąd Najwyższy, art. 518 k.p.c., pomimo braku w jego 
treści stosownych zastrzeżeń, nie reguluje sposobu zaskarżania postanowień 
w  sposób całościowy i jednolity. W niektórych przepisach księgi drugiej części 
pierwszej kodeksu postępowania cywilnego ustawodawca przewidział bowiem 
zażalenie na postanowienia merytoryczne. Przykładowo można tu wskazać 
przepisy art. 551 § 2 k.p.c., art. 5861 czy art. 648 § 2 k.p.c., według których na 
postanowienia co do istoty sprawy – zamiast apelacji – przysługuje zażalenie. 
Innym przykładem, spośród przepisów pozakodeksowych, jest art. 27 ust. 4 ustawy 
z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu 
alkoholizmowi (jedn. tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 1356 ze zm.). Zasada wyrażona w 
art. 518 k.p.c. doznaje zatem wyjątków, w których zażalenie służy de facto kontroli 
postanowień orzekających co do istoty sprawy (zob. uchwały Sądu Najwyższego 
z  dnia 23 września 1999 r., III CZP 25/99, OSNC 2000, nr 3, poz. 45, z dnia 
31  stycznia 2001 r., III CZP 51/00, OSNC 2001, nr 6, poz. 81, z dnia 9 lutego 
2007  r., III CZP 156/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 2 i z dnia 18 marca 2011 r., III CZP 
140/10, OSNC 2011, nr 11, poz. 123). Z tej przyczyny dobór właściwego środka 
zaskarżenia w odniesieniu do postanowień orzekających co do istoty sprawy, 
zwłaszcza niekończących postępowania w sprawie, może nasuwać pewne 
wątpliwości. 
 
Regulując 
pierwszy 
etap 
postępowania 
dotyczącego 
wykonywania 
kontaktów z dzieckiem, ustawodawca w art. 598 15 § 3 k.p.c. przesądził, że na 
postanowienia sądu, o których mowa w § 1 i 2, przysługuje zażalenie. 
Postanowienia te – o czym była już mowa – nie należą do kategorii kończących 
postępowanie w sprawie, są jednak postanowieniami merytorycznymi, a tego 
rodzaju postanowienia, zgodnie z regułą wyrażoną w art. 518 k.p.c., podlegają 
zaskarżeniu apelacją. Ustawodawca zdecydował jednak, że w tym wypadku 
właściwym środkiem zaskarżenia postanowień, wydanych w postępowaniu 

 
6 
nieprocesowym będącym sui generis postępowaniem rozpoznawczym, jest 
zażalenie.  
Wykładnia językowa art. 59815 § 3 k.p.c. prowadzi do wniosku, 
że  przewidziane w nim zażalenie przysługuje obojgu uczestnikom postępowania 
i  może 
dotyczyć 
wszystkich 
kwestii 
rozstrzygniętych 
w 
zaskarżonym 
postanowieniu. Środek ten służy więc nie tylko kontroli prawidłowości zagrożenia 
nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, lecz także braku orzeczenia 
o  takim zagrożeniu oraz prawidłowości określenia sumy pieniężnej należnej za 
naruszenie obowiązków w przedmiocie kontaktów z dzieckiem. Dokonany w art. 
59815 § 3 k.p.c. dobór środka zaskarżenia w postaci zażalenia oznacza, 
że  postanowienia, o których mowa w § 1 i 2 tego artykułu, zostały przez 
ustawodawcę uznane za „inne” w rozumieniu art. 518 zdanie drugie k.p.c. Nie 
można w tej sytuacji zaaprobować koncepcji, zgodnie z którą w razie oddalenia 
wniosku o zagrożenie nakazaniem zapłaty sumy pieniężnej wnioskodawcy 
przysługiwałaby apelacja. 
 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzekł, 
jak  na wstępie.