III CZP 25/08

Postanowienie z dnia 27 czerwca 2008 r., III CZP 25/08 
 
Artykuł 16 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie 
prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez 
nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843) nie stanowi źródła roszczeń 
o naprawienie szkody wynikłej z przewlekłości postępowania; ich podstawą 
mogą być w szczególności art. 445 i 448 k.c., stosowane z uwzględnieniem 
orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącego art. 6 
ust. 1 i art. 41 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych 
wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 
61, poz. 284). 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Zbigniew Strus 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marka B. przeciwko Skarbowi 
Państwa –  Prezesowi Sądu Okręgowego w C., Prezesowi Sądu Rejonowego w C. i 
Prokuratorowi Okręgowemu w C. o zapłatę, na posiedzeniu jawnym w Izbie 
Cywilnej w dniu 27 czerwca 2008 r., na skutek zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Katowicach postanowieniem z dnia 27 
grudnia 2007 r.: 
„Czy przewidziane art. 16 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na 
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez 
nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843) naprawienie szkody wynikłej z 
przewlekłości postępowania obejmuje tylko szkodę majątkową w zakresie 
przewidzianym art. 363 k.c., czy również szkodę niemajątkową w postaci 
zadośćuczynienia za krzywdę moralną, 
a w przypadku pozytywnej odpowiedzi 
czy wobec tego, że doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie 
praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 
1950 r., bezpośrednie jej stosowanie, wynikające z art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji 

Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., jej przepisy art. 13 i 41 przy 
uwzględnieniu orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w 
Strasburgu (art. 32 ust. 1), przemawiają za taką wykładnią Kodeksu cywilnego, 
która zezwala na przyjęcie analogii przy stosowaniu art. 445 i art. 448 k.c. dla oceny 
żądania zadośćuczynienia za krzywdę moralną?” 
odmówił podjęcia uchwały. 
 
Uzasadnienie 
 
Wyrokiem z dnia 21 marca 2007 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił 
powództwo Marka B. przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Okręgowego 
w C., Prezesowi Sądu Rejonowego w C. i Prokuratorowi Okręgowemu w C. o 
zapłatę kwoty 100 000 zł tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdy 
moralne, których doznał na skutek błędnego postawienia go w stan oskarżenia, a 
także z powodu przewlekłości postępowania karnego. Powód był oskarżony w 
sprawie karnej, która w wyniku dwukrotnego uchylenia wyroku wydanego przez sąd 
pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania trwała ok. 
ośmiu lat i zakończyła się wydaniem wyroku uniewinniającego. 
W tej sprawie powód nie był tymczasowo aresztowany ani nie składał skargi 
na przewlekłość postępowania, jakkolwiek pozostawał w izolacji, gdyż aresztowano 
go w innym postępowaniu karnym, a następnie odbywał wymierzoną mu w innej 
sprawie karę pozbawienia wolności. Nie cierpiał na żadne choroby i nie był 
poddawany leczeniu. 
Przy rozpoznawaniu apelacji powoda powstało przedstawione przez Sąd 
Apelacyjny w Katowicach zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości o 
treści przytoczonej na wstępie. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na 
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez 
nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 – dalej: „u.s.n.p.”), sąd – 
uwzględniając skargę – może, na wniosek skarżącego, przyznać mu od Skarbu 
Państwa odpowiednią sumę w wysokości nieprzekraczającej kwoty 10 000 zł. 
Skarżący, którego skargę uwzględniono, może również – stosownie do art. 15 ust. 1 
wymienionej ustawy – dochodzić w odrębnym postępowaniu od Skarbu Państwa 

naprawienia szkody wynikłej ze stwierdzonej przewlekłości; art. 15 ust. 2 ustawy 
jasno wskazuje, że skarżący może żądać zarówno odszkodowania, jak i 
zadośćuczynienia. Z kolei z art. 16, którego treść wywołała wątpliwości Sądu 
Apelacyjnego, wynika, że strona, która nie wniosła skargi na przewlekłość 
postępowania, może po prawomocnym zakończeniu postępowania dochodzić – na 
podstawie art. 417 k.c. – naprawienia szkody wynikłej z przewlekłości. 
Formułując przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne Sąd 
Apelacyjny założył, że art. 16 stanowi źródło roszczeń o naprawienie szkody 
wynikłej z przewlekłości postępowania, a jego wątpliwości sprowadzają się do 
pytania, czy rzeczywiście – jak przyjęto w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach 
z dnia 9 listopada 2005 r., I ACa 1063/05 (OSA 2007, nr 9, poz. 28) – przepis ten 
wyłącza możliwość dochodzenia zadośćuczynienia, skoro nie wymieniono w nim tej 
formy naprawienia szkody, a art. 445 i 448 k.c. nie przewidują przewlekłości 
postępowania sądowego jako podstawy zasądzenia zadośćuczynienia. 
Założenie to trzeba jednak zanegować, gdyż w istocie funkcja art. 16, 
podobnie jak art. 15, jest inna; ustawodawca – wprowadzając do naszego systemu 
skargę na przewlekłość postępowania oraz towarzyszące jej uprawnienie do 
żądania przez skarżącego zasądzenia na jego rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej 
jako swoistego środka wymuszającego na państwie usprawnienie działania 
państwa (wymiaru sprawiedliwości) w konkretnej sprawie – chciał zamanifestować, 
że suma ta nie wyczerpuje i nie zaspokaja wszystkich roszczeń przysługujących 
skarżącemu na podstawie przepisów prawa cywilnego, jakie mogą powstać na 
skutek przewlekłego prowadzenia sprawy. Artykuły 15 i 16 u.s.n.p. stanowią zatem 
tylko swego rodzaju wzmocnienie normatywne, za pomocą którego prawodawca 
usuwa wszelkie ewentualne wątpliwości co do odpowiedzialności państwa na 
podstawie przepisów prawa cywilnego za szkodę wyrządzoną rozpoznaniem 
sprawy w postępowaniu sądowym z nieuzasadnioną zwłoką. 
Wymienionym przepisom można także przypisać funkcję norm kolizyjnych, co 
oznacza, że same nie kreują jakichkolwiek praw podmiotowych ani nie stanowią 
podstawy prawnej dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych. Takiej podstawy – 
wbrew błędnej tezie zawartej w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 
listopada 2005 r., I ACa 1063/05, na który powołał się Sąd przedstawiający 
zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia – należy poszukiwać w szczególności w art. 
445 i 448 k.c. i ich wykładni, dostosowanej do orzecznictwa Europejskiego 

Trybunału Praw Człowieka dotyczącego art. 6 ust. 1 i art. 41 Konwencji o ochronie 
praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 
1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). W związku z tym, skoro art. 445 i 448 k.c. 
mają zastosowanie wprost, o potrzebie sięgania do nich w drodze analogii w ogóle 
nie może być mowy. 
Zważywszy więc, że wykładnia art. 16 u.s.n.p. nie nastręcza poważnych 
wątpliwości, a nawet – w kierunku wyznaczonym przez Sąd Apelacyjny – jest 
zbędna do rozpoznania apelacji powoda, jak też nie ma podstaw do rozważania 
sugerowanej w drugiej części zagadnienia prawnego analogiae legis, należało 
odmówić podjęcia uchwały (art. 390 § 1 k.p.c.).