III CZP 25/05

Sygn. akt III CZP 25/05 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 20 maja 2005 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) 
 
Protokolant Bożena Nowicka 
 
w sprawie z powództwa Z. D.-O. 
przeciwko T.T. s siedzibą w O.(Niemcy) 
o zapłatę, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym  
w dniu 20 maja 2005 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Apelacyjny  
postanowieniem z dnia 8 lutego 2005 r.,  
 
"Czy na podstawie art. 5 pkt 3 Konwencji o jurysdykcji 
i    wykonywaniu 
orzeczeń 
sądowych 
w 
sprawach 
cywilnych 
i   handlowych sporządzonej w  Lugano dnia 16  września 1988 r. 
(Dz.U. z 2000 r., Nr 10, poz. 132) uzasadniona jest jurysdykcja sądu 
polskiego w sprawie z  powództwa obywatela polskiego, mającego 
miejsce zamieszkania w Polsce przeciwko osobie-spółce kapitałowej 
prawa niemieckiego, mającej siedzibę w  Niemczech w przypadku, w 
którym miejsce gdzie nastąpiło zdarzenie będące, według twierdzeń 
powoda przyczyną szkody nie znajduje się na terytorium żadnego z 
Umawiających się Państw, natomiast na terytorium jednego z 

 
2 
Umawiających się Państwa (Polski) znajduje się miejsce, w którym 
według twierdzeń powoda powstała szkoda"  
a w razie odpowiedzi twierdzącej na powyższe pytanie: 
"czy  znaczne  pogorszenie się sytuacji życiowej najbliższego 
członka 
rodziny 
zmarłego, 
mogące 
skutkować 
przyznaniem 
stosownego 
odszkodowania 
jest 
bezpośrednią 
szkodą, 
uzasadniającą zastosowanie art. 5 pkt 3 Konwencji o jurysdykcji 
i  wykonywaniu 
orzeczeń 
sądowych 
w 
sprawach 
cywilnych 
i  handlowych sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1988 r., 
(Dz.U. z 2000 r., Nr 10, poz. 132) ?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 
 
 
W pozwie z dnia 14 listopada 2002 r., Z. D. – O. wnosiła o  zasądzenie od T. 
T. z siedzibą w O. (poprzednio: N. T.) kwoty 309 000 zł z ustawowymi odsetkami od 
dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. 
 
Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił powództwo, 
przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia i  wnioski. 
 
W dniu 18 marca 1998 r. mąż powódki S. O. – za pośrednictwem N. P. sp. z 
o.o. w W. – zawarł z N. T. z  siedzibą w O. (Niemcy) umowę dotyczącą wyjazdu 
turystycznego na Dominikanę, po czym w dniu 31 marca 1998 r. udał się na 
wycieczkę, a w dniu 11  kwietnia 1998 r. zmarł w szpitalu na Dominikanie. W 2000 
r. powódka wystąpiła z pozwem przeciwko spółce z o.o. N. P. w W. o zasądzenie 
na jej rzecz kwoty 309 000 zł, stanowiącej równowartość maksymalnego 
odszkodowania przewidzianego za szkodę na osobie w pkt 10.6 warunków 
podróżowania i płatności dotyczących ofert N. T. Jej powództwo zostało oddalone 
wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 19 października 2001 r. z powodu braku 

 
3 
legitymacji biernej. W sprawie tej Sąd Okręgowy ustalił, że organizatorem wycieczki 
była N. T. z siedzibą w O., a  pozwana spółka N. P. – jedynie pośrednikiem w 
świadczeniu usług turystycznych.  
W niniejszej sprawie powódka dochodzi – tak jak poprzednio – 
równowartości kwoty 150 000 DEM, stanowiącej, zgodnie z postanowieniem pkt 
10.6 warunków podróżowania i płatności, górną granicę odpowiedzialności 
organizatora wyjazdu turystycznego za szkodę na osobie, przy czym powołuje się 
także na przepis art. 446 § 3 k.c. Zgodnie z postanowieniem pkt 10.9 powołanych 
warunków podróżowania i płatności, zarówno roszczenie o naprawienie szkody na 
osobie, jak i roszczenie z tytułu śmierci przedawniają się w terminie trzech lat od 
zakończenia wyjazdu. Podobną regulację zawiera także – stwierdził Sąd Okręgowy 
– przepis art. 442 § 1 k.c. Zważywszy, że powrót męża powódki z Dominikany miał 
nastąpić 15 kwietnia 1998 r. oraz że powódka dowiedziała się o jego śmierci w dniu 
16 kwietnia 1998 r. i co najmniej od 5 sierpnia 1998 r. wiedziała o tym, że 
organizatorem wycieczki była N. T. z siedzibą w O., za zasadny trzeba uznać, 
zdaniem 
Sądu 
Okręgowego, 
podniesiony 
przez 
stronę 
pozwaną 
zarzut 
przedawnienia. Zachodzą podstawy, by stwierdzić, że roszczenie powódki 
przedawniło się najpóźniej w dniu 5 sierpnia 2001 r., natomiast pozew wniesiony 
został dopiero 14 listopada 2002 r. 
Przy rozpoznawaniu apelacji powódki od tego wyroku Sąd Apelacyjny 
powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym zagadnieniu 
prawnym, przytoczonym w sentencji postanowienia. Sąd Apelacyjny stwierdził, że 
w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji pozwana w  odpowiedzi na 
pozew wnosiła o zobowiązanie powódki do określenia podstaw jurysdykcji sądu 
polskiego, wobec czego jurysdykcja ta nie może być wywodzona z  art. 18 
Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i 
handlowych, sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1988 r. (Dz. U. z  2000 r., Nr 
10, poz. 132 – dalej: „Konwencja”), której stronami są zarówno Polska, jak i 
Niemcy.  
Powództwo oparte zostało na twierdzeniach, że pozwana nie zapewniła 
mężowi powódki należytej opieki podczas wycieczki, co doprowadziło do jego 
śmierci, a w konsekwencji do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej powódki. 

 
4 
Zatem powództwo należy zakwalifikować – stwierdził Sąd Apelacyjny – jako 
wynikające z czynu niedozwolonego pozwanej, która doprowadziła do powstania 
u  powódki szkody, polegającej na znacznym pogorszeniu jej sytuacji życiowej. 
W  tej sytuacji nie można przyjmować, by umowa o jurysdykcję sądów polskich, 
zawarta w pkt 12.5 warunków podróżowania i płatności, obejmowała swoim 
skutkiem również powódkę. Jurysdykcja sądów polskich w niniejszej sprawie 
mogłaby wynikać – stwierdził dalej Sąd Apelacyjny – z art. 5 pkt 3 Konwencji, który 
ustanawia jurysdykcję sądu miejsca, gdzie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę, 
zależy to jednak od interpretacji pojęcia miejsca, gdzie nastąpiło zdarzenie 
wywołujące szkodę. Powołując się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału 
Sprawiedliwości, Sąd Apelacyjny wskazał, że problem dotyczy nie tego, gdzie 
nastąpiło samo zdarzenie będące przyczyną szkody, ale tego, czy można przyjąć, 
że w Polsce nastąpiła szkoda powódki, jak również, czy miała ona charakter 
bezpośredni w stosunku do zdarzenia będącego jej przyczyną. 
 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie zgodnie przyjmuje się, że 
przedmiotem przedstawionego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie 
art. 390 § 1 k.p.c. zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości może 
być tylko taka wątpliwość, której wyjaśnienie jest niezbędne do rozstrzygnięcia 
sprawy. Innymi słowy, konieczne jest istnienie związku przyczynowego między 
przedstawionym zagadnieniem prawnym a podjęciem decyzji co do istoty sprawy. 
Z  tej przyczyny sąd drugiej instancji, przedstawiając Sądowi Najwyższemu do 
rozstrzygnięcia 
zagadnienie 
prawne, 
jest 
obowiązany 
wskazać, 
dlaczego 
rozstrzygniecie tego zagadnienia jest niezbędne do rozpoznania środka 
odwoławczego. Przytoczone argumenty podlegają rozważeniu przez Sąd 
Najwyższy, który w pierwszej kolejności bada, czy spełnione zostały warunki do 
podjęcia uchwały (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 listopada 
1997  r., III CZP 56/97, niepubl., z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, niepubl., 
z  dnia 30 maja 2003 r., III CZP 30/03 niepubl.). 
Przedstawiając 
przytoczone 
w 
sentencji 
zagadnienie 
prawne, 
Sąd 
Apelacyjny wyszedł z założenia, że w niniejszej sprawie nie można wywodzić 
jurysdykcji sądu polskiego z art. 18 Konwencji, wobec czego wyłączną podstawę 

 
5 
jurysdykcji krajowej mógłby stanowić art. 5 pkt 3 Konwencji – w zależności jednak 
od wykładni użytego w nim pojęcia sądu miejsca, gdzie nastąpiło zdarzenie 
wywołujące szkodę. U podstaw odrzucenia przepisu art. 18 Konwencji, jako źródła 
jurysdykcji sądu polskiego, legła przy tym konstatacja, że strona pozwana 
w  odpowiedzi na pozew wniosła o zobowiązanie powódki do określenia podstaw 
jurysdykcji sądu polskiego. W tym stanie rzeczy w pierwszym rzędzie rozważenia 
wymaga trafność poczynionego przez Sąd Apelacyjny założenia, że w niniejszej 
sprawie nie doszło do ustanowienia jurysdykcji krajowej na podstawie art. 18 
Konwencji.  
Według 18 Konwencji, jeżeli sąd Umawiającego się Państwa nie ma 
jurysdykcji na podstawie innych przepisów niniejszej konwencji, uzyskuje on 
jurysdykcję, jeżeli pozwany przed sądem tym wda się w spór. Zasada ta nie ma 
zastosowania, jeżeli pozwany wdaje się w spór tylko w tym celu, aby podnieść 
zarzut braku jurysdykcji lub jeżeli inny sąd ma na podstawie artykułu 16 jurysdykcję 
wyłączną. Trzeba z góry zaznaczyć, że wyjątek dotyczący jurysdykcji wyłącznej 
z  art. 16 Konwencji nie wchodzi w niniejszej sprawie w rachubę, ponieważ nie 
należy ona do żadnej z kategorii spraw wymienionych w tym przepisie. Zatem 
znaczenie przesądzające ma to, czy zachodzą podstawy, by przyjąć, że pozwana 
wdała się w spór, nie podnosząc zarzutu braku jurysdykcji.  
Użyte w art. 18 Konwencji pojęcie wdania się w spór podlega wykładni 
autonomicznej. Obejmuje ono każdą obronę strony pozwanej zmierzającą 
bezpośrednio do negatywnego załatwienia powództwa, a więc podniesienie nie 
tylko zarzutów merytorycznych, lecz także formalnych takich, jak np. zarzut powagi 
rzeczy osądzonej czy zarzut niewłaściwości miejscowej sądu. Konkludentne 
ustanowienie jurysdykcji jest jednak wyłączone, jeżeli strona pozwana wdaje się 
w  spór tylko w tym celu, aby podnieść zarzut braku jurysdykcji. Nie jest przy tym 
konieczne wyraźne kwestionowanie jurysdykcji sądu państwa forum; wystarczy, że 
z twierdzeń strony pozwanej będzie wynikało, iż podnosi ona kwestię braku 
jurysdykcji. Trzeba dodać, że podniesienie przez stronę pozwaną zarzutu braku 
jurysdykcji i równoczesne wdanie się w spór (np. co do istoty sprawy) nie oznacza 
ustanowienia jurysdykcji w sposób konkludentny, w takim wypadku bowiem strona 
pozwana nie traci możliwości powoływania się na zarzut braku jurysdykcji. 

 
6 
Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie pozwana wdała się w spór 
w   rozumieniu art. 18 Konwencji, skoro w odpowiedzi na pozew podniosła zarzut 
przedawnienia roszczenia i wnosiła o oddalenie powództwa. Do rozważenia 
pozostaje w tej sytuacji kwestia, czy pozwana podniosła równocześnie zarzut braku 
jurysdykcji krajowej sądów polskich, bowiem tylko w takim wypadku można byłoby 
przyjąć, iż nie doszło do ustanowienia jurysdykcji przez wdanie się w spór. 
Na  postawione 
pytanie 
trzeba 
udzielić 
odpowiedzi 
przeczącej, 
ponieważ 
z   odpowiedzi na pozew – wbrew odmiennej ocenie Sądu Apelacyjnego – wynika, 
że wywód zawarty w jej uzasadnieniu zmierzał do zakwestionowania właściwości 
polskiego prawa. Nie jest to równoznaczne z podniesieniem zarzutu braku 
jurysdykcji, dlatego – jeżeli się dodatkowo zważy, że odpowiedź na pozew została 
podpisana przez dwóch profesjonalnych pełnomocników procesowych – nie można 
przyjąć, że pozwana podniosła taki zarzut choćby w sposób dorozumiany. 
Skoro pozwana nie podniosła zarzutu braku jurysdykcji w odpowiedzi na 
pozew, w sprawie doszło do ustanowienia jurysdykcji krajowej sądów polskich na 
podstawie art. 18 Konwencji. 
W tym stanie rzeczy dla rozpoznania złożonej apelacji nie zachodzi potrzeba 
rozstrzygania podniesionych przez Sąd Apelacyjny wątpliwości co do możliwości 
wywiedzenia jurysdykcji krajowej sądów polskich z treści art. 5 pkt 3 Konwencji. 
Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały 
(art. 390 § 1 k.p.c.).