III CZP 25/02

Sąd Najwyższy2002-05-24
SAOSubezpieczenia społeczneubezpieczenia majątkoweWysokanajwyższy
upadłośćzakład ubezpieczeńubezpieczenie OCpostępowanie sądowezawieszenie postępowaniaUbezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjnymasa upadłościwierzytelności

Sąd Najwyższy orzekł, że postępowanie sądowe przeciwko zakładowi ubezpieczeń o świadczenie pieniężne, którego upadłość została ogłoszona, ulega zawieszeniu, ponieważ wierzytelności te należą do masy upadłości.

Sprawa dotyczyła zagadnienia prawnego, czy postępowanie sądowe przeciwko zakładowi ubezpieczeń o świadczenie pieniężne powinno zostać zawieszone po ogłoszeniu upadłości tego zakładu. Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że tak, ponieważ wierzytelności z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych należą do masy upadłości i podlegają ustaleniu w postępowaniu upadłościowym. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny przejmuje odpowiedzialność, ale dopiero po ustaleniu wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 2002 r. rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące zawieszenia postępowania sądowego przeciwko zakładowi ubezpieczeń po ogłoszeniu jego upadłości. W analizowanej sprawie powódka dochodziła od ubezpieczyciela zapłaty części świadczenia z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Po ogłoszeniu upadłości pozwanego zakładu ubezpieczeń, sąd pierwszej instancji zawiesił postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. Sąd Apelacyjny przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie, czy takie zawieszenie jest zasadne po wejściu w życie nowelizacji ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Sąd Najwyższy, analizując przepisy dotyczące Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (UFG) i jego roli w przypadku upadłości zakładu ubezpieczeń, stwierdził, że wierzytelności uprawnionych z tytułu obowiązkowego komunikacyjnego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podlegają ustaleniu w postępowaniu upadłościowym. Do czasu ich zaspokojenia przez UFG, należą one do masy upadłości. W związku z tym, sądowe postępowanie przeciwko upadłemu zakładowi ubezpieczeń powinno zostać zawieszone. UFG przejmuje odpowiedzialność gwarancyjną, ale jego działania są powiązane z postępowaniem upadłościowym, a wierzytelności muszą zostać zgłoszone i ustalone w jego ramach.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, postępowanie sądowe ulega zawieszeniu.

Uzasadnienie

Wierzytelności z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych podlegają ustaleniu w postępowaniu upadłościowym. Do czasu ich zaspokojenia przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, należą one do masy upadłości, co uzasadnia zawieszenie postępowania sądowego przeciwko upadłemu zakładowi ubezpieczeń.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strony

NazwaTypRola
Wiesława K.osoba_fizycznapowódka
„P.” – Towarzystwo Ubezpieczeniowo-Reasekuracyjne S.A., Oddział w S.spółkapozwany
Prokuratura Krajowaorgan_państwowyuczestnik

Przepisy (6)

Główne

k.p.c. art. 174 § § 1 pkt 4

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd zawiesza postępowanie w wypadku ogłoszenia upadłości pozwanego.

Pomocnicze

u.d.u. art. 56 § ust. 1

Ustawa o działalności ubezpieczeniowej

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny przejmuje zobowiązania szkodowe z masy upadłości.

u.d.u. art. 51 § ust. 1

Ustawa o działalności ubezpieczeniowej

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny został utworzony.

u.d.u. art. 51 § ust. 4

Ustawa o działalności ubezpieczeniowej

Zakres działania UFG w przypadku upadłości zakładu ubezpieczeń.

Ustawa o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej art. 8 § ust. 3

Przejęcie praw i obowiązków Funduszu Ochrony Ubezpieczonych przez UFG.

Prawo upadłościowe art. 150-170

Przepisy normujące zgłaszanie i ustalanie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wierzytelności z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych należą do masy upadłości. Ustalenie wierzytelności musi nastąpić w postępowaniu upadłościowym. Brak odrębnego trybu realizacji roszczeń przez UFG w przypadku upadłości zakładu ubezpieczeń, który uzasadniałby kontynuowanie postępowania sądowego.

Godne uwagi sformułowania

wierzytelności uprawnionych z tytułu obowiązkowego komunikacyjnego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej podlegają bowiem ustaleniu w postępowaniu upadłościowym i do czasu ich zaspokojenia przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny należą do masy upadłości.

Skład orzekający

Iwona Koper

przewodniczący

Zbigniew Kwaśniewski

członek

Hubert Wrzeszcz

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie zawieszenia postępowania sądowego przeciwko zakładowi ubezpieczeń w przypadku ogłoszenia jego upadłości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji upadłości zakładu ubezpieczeń i obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie wyjaśnia kluczowe kwestie proceduralne związane z upadłością ubezpieczyciela, co jest istotne dla prawników i poszkodowanych.

Upadłość ubezpieczyciela: czy Twoje postępowanie sądowe zostanie zawieszone?

0

Sektor

ubezpieczenia

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
94 Uchwała z dnia 24 maja 2002 r., III CZP 25/02 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący) Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wiesławy K. przeciwko „P.” – Towarzystwu Ubezpieczeniowo-Reasekuracyjnemu S.A., Oddziałowi w S. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 24 maja 2002 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 7 marca 2002 r.: „Czy po wejściu w życie ustawy z dnia 8 czerwca 1995 r. o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej, o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej – Kodeks handlowy oraz o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. Nr 96, poz. 478) ulega zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. postępowanie sądowe przeciwko zakładowi ubezpieczeń o świadczenie pieniężne stanowiące zobowiązanie, które po ogłoszeniu upadłości zakładu ubezpieczeń przejął zgodnie z przepisem art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 56 cyt. na wstępie ustawy Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny?” podjął uchwałę: Sąd zawiesza postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w sprawie o świadczenia z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów, jeżeli w stosunku do pozwanego zakładu ubezpieczeń zostało wszczęte postępowanie upadłościowe. Uzasadnienie „P.”, Towarzystwo Ubezpieczeniowo-Reasekuracyjne S.A., Oddział w S., z którym Wiesława K. zawarła umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów, uznała co do zasady roszczenia ubezpieczonej z tytułu wypadku objętego tym ubezpieczeniem i wypłaciła jej należne świadczenia, przyjmując, że poszkodowana przyczyniła się do szkody w 50%. W pozwie wytoczonym przeciwko „P.” Wiesława K. zakwestionowała zasadność przyczynienia i wniosła o zasądzenie tej części należnych jej świadczeń z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, których nie otrzymała od pozwanej na skutek przyjęcia przyczynienia. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2000 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie zawiesił postępowanie z powodu ogłoszenia upadłości pozwanego zakładu ubezpieczeń dnia 16 lutego 2000 roku (art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c.). W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik powódki – wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia – zarzucił, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (jedn. tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62), zaznaczając, iż „w szczególności chodzi o art. 51 ust. 1 i 4”. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, rozpoznając ten środek odwoławczy, przedstawił – na postawie art. 390 k.p.c. – przytoczone na wstępie zagadnienie prawne. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...) Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny został utworzony na podstawie art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. Nr 59, poz. 344 ze zm. – dalej "u.d.u."). Obok niego powstał też – zgodnie z pierwotną wersją art. 57 ust. 1 u.d.u. – Fundusz Ochrony Ubezpieczonych, który powołał Minister Finansów zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 1992 r. w sprawie powołania Funduszu Ochrony Ubezpieczonych, jego organizacji i trybu działania oraz procentu składki wnoszonej przez ubezpieczycieli na ten fundusz (M.P. Nr 29, poz. 202 ze zm. – dalej: "zarządzenie z 1992 r."). Zadania Funduszów były odmienne. Pierwszy z nich wypłacał odszkodowania z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów i rolników za szkody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdy nie została zawarta wymagana umowa ubezpieczenia albo nie ustalono sprawcy szkody (art. 51 ust. 2 u.d.u.). Zadanie Funduszu Ochrony Ubezpieczonych polegało natomiast na zaspokajaniu roszczeń ubezpieczonych osób fizycznych w wypadku niewypłacalności ubezpieczyciela w wysokości 100% w dziale ubezpieczeń na życie, 90% w wypadku ubezpieczeń obowiązkowych i 50% w dziale innych ubezpieczeń (art. 57 ust. 2 zdanie drugie u.d.u.). Fundusz Ochrony Ubezpieczonych podejmował działania – jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 27 października 1993 r., III CZP 103/93 ("Biuletyn SN" 1993, nr 10, s.16) – w wypadku niewypłacalności ubezpieczyciela rozumianej jako trwałe zaprzestanie płacenia długów i czynił to niezależnie od wydania przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości ubezpieczyciela. W uchwale przyjęto też, że Fundusz Ochrony Ubezpieczonych zaspokajał roszczenia ubezpieczonych osób fizycznych – w granicach określonych w ustawie o działalności ubezpieczeniowej – także po ogłoszeniu upadłości niewypłacalnego ubezpieczyciela. Sąd Najwyższy uznał również, że art. 57 u.d.u. nie zmienił zasad postępowania upadłościowego w stosunku do upadłości ubezpieczyciela. Ubezpieczony mający wierzytelność wobec ubezpieczyciela, który został postawiony w stan upadłości, był zatem zobowiązany zgłosić ją sędziemu- komisarzowi, stosownie do postanowień Prawa upadłościowego, niezależnie od trybu realizacji roszczeń przez Fundusz Ochrony Ubezpieczonych uregulowanego w § 7 zarządzenia z 1992 r. Sąd Najwyższy, akcentując brak możliwości bezpośredniego dochodzenia roszczeń od Funduszu Ochrony Ubezpieczonych, podkreślił, że nie tylko względy prawne, lecz interes ubezpieczonej osoby fizycznej wymagał, aby – tak jak inni wierzyciele – zachowała ona wymogi Prawa upadłościowego dotyczące zgłoszenia wierzytelności sędziemu-komisarzowi. Jednakże stan prawny, który obowiązywał w chwili podejmowania uchwały z dnia 27 października 1993 r., III CZP 103/93, a zwłaszcza § 7 zarządzenia z 1992 r., uzasadniał – zdaniem Sąd Najwyższego – wniosek, że wyczerpanie trybu zgłoszenia i ustalenia wierzytelności uregulowanego w Prawie upadłościowym nie stanowiło warunku zaspokojenia wierzytelności ubezpieczonej osoby fizycznej przez Fundusz Ochrony Ubezpieczonych. Ten pogląd zdezaktualizował się na skutek nowelizacji zarządzenia z 1992 r., dokonanej zarządzeniem Ministra Finansów z dnia 19 października 1993 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie powołania Funduszu Ochrony Ubezpieczonych, jego organizacji i trybu działania oraz procentu składki wnoszonej przez ubezpieczycieli na ten fundusz (M.P. Nr 54, poz. 502), które weszło w życie dnia 10 listopada 1993 r. Według nowej wersji § 7 zarządzenia z 1992 r., Fundusz przejmował – po uznaniu przez sędziego-komisarza listy wierzytelności – zobowiązania upadłego wierzyciela wynikające z umów zawartych przez osoby fizyczne, których wierzytelności zostały uznane, i wypłacał świadczenia na podstawie listy wierzytelności na zasadach określonych w art. 57 ust. 2 u.d.u. Na skutek nowelizacji zarządzenia z 1992 r. nastąpiło więc wyraźne powiązanie zaspokajania roszczeń ubezpieczonych osób fizycznych przez Fundusz Ochrony Ubezpieczonych z postępowaniem upadłościowych. Ten kierunek zmian potwierdziła kolejna nowelizacja zarządzenia z 1992 r., która weszła w życie dnia 22 grudnia 1994 r. (zarządzenie Ministra Finansów z dnia 21 listopada 1994 r. zmieniające zarządzenie w sprawie powołania funduszu ochrony ubezpieczonych, jego organizacji i trybu działania oraz procentu składki wnoszonej przez ubezpieczycieli na ten fundusz, M.P. Nr 62, poz. 549). Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 8 czerwca 1995 r. o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej, o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej – Kodeks handlowy oraz o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. Nr 96, poz. 478 ze zm. – dalej "ustawa z dnia 8 czerwca 1995 r."), Fundusz Ochrony Ubezpieczonych uległ likwidacji, a jego prawa i obowiązki przejął Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny po upływie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, czyli z dniem 22 stycznia 1996 r. Przepisy noweli nie utworzyły nowej instytucji Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, co – wobec pojawienia się odmiennego, choć odosobnionego poglądu – podkreślono także w literaturze. Zawarte w znowelizowanym przepisie art. 51 ust. 1 stwierdzenie: „Tworzy się Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny...” stanowi dosłowne powtórzenie treści tego przepisu w dotychczasowym brzmieniu, które zostało podyktowane wyłącznie potrzebami redakcyjnymi. Zatem omawiana nowela zmieniła jedynie i rozszerzyła zakres działania Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. Do jego zadań obecnie należy także zaspokajanie – w wypadku ogłoszenia upadłości zakładu ubezpieczeń – roszczeń uprawnionych z tytułu umów obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów i rolników za szkody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz ubezpieczenia na życie w wysokości 50% wierzytelności, nie więcej jednak niż kwota będąca równowartością w złotych 30 000 euro, według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego, zgodnie z tabelą kursową ogłoszoną przez tenże Bank, obowiązującą w dniu ogłoszenia upadłości (art. 51 ust. 4 u.d.u.). Zagadnienia związane z realizacją roszczeń uprawnionych, w wypadku ogłoszenia upadłości zakładu ubezpieczeń, są przedmiotem regulacji zawartej w art. 56 i 57 u.d.u. Ze względu na wątpliwości, które spowodowały przedstawienie rozpoznawanego zagadnienia prawnego, istotne znaczenie ma wykładnia art. 56 u.d.u., ponieważ ten przepis normuje kwestie związane z realizacją – w razie upadłości zakładu ubezpieczeń – roszczeń uprawnionych z tytułu umów obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów. Problem polega na rozstrzygnięciu zagadnienia, czy dotychczasowe powiązanie między realizacją roszczeń przez Fundusz Ochrony Ubezpieczonych a postępowaniem upadłościowym zachodzi także po przejęciu zadań Funduszu Ochrony Ubezpieczonych przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Jego istnienie oznaczałoby bowiem, że wierzytelność uprawnionego z tytułu obowiązkowego komunikacyjnego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej należy do masy upadłości, co uzasadniałoby zawieszenie postępowania, toczącego się między tym uprawnionym a upadłym zakładem ubezpieczeń, na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. Zagadnienie relacji między realizacją przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny – w razie upadłości zakładu ubezpieczeń – roszczeń uprawnionych z tytułu obowiązkowego komunikacyjnego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej a postępowaniem upadłościowym było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego na podstawie przepisów ustawy o działalności ubezpieczeniowej znowelizowanej ustawą z dnia 8 czerwca 1995 r. W wyroku z dnia 14 marca 2001 r., II CKN 433/00 (nie publ.) Sąd Najwyższy stwierdził, że również po zmianie stanu prawnego zaspokajanie roszczeń przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, w omawianej sytuacji, jest powiązane z postępowaniem upadłościowym, w stopniu uzasadniającym wniosek, że czynności Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego muszą być poprzedzone zgłoszeniem wierzytelności do masy upadłości. Powód dochodzący od zakładu ubezpieczeń świadczeń z tytułu obowiązkowego komunikacyjnego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej powinien zatem – po ogłoszeniu upadłości zakładu ubezpieczeń – zgłosić wierzytelność sędziemu-komisarzowi i dopiero po umieszczeniu jej na liście wierzytelności zostanie zaspokojony przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Za aprobatą tego stanowiska przemawiają następujące argumenty. Przepisy ustawy o działalności ubezpieczeniowej – w przeciwieństwie do stanu prawnego z okresu obowiązywania zarządzenia z 1992 r. w pierwotnej wersji – nie dają podstaw do ustalenia odrębnego trybu realizacji przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny świadczeń należnych ubezpieczonym z tytułu obowiązkowego komunikacyjnego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w wypadku ogłoszenia upadłości zakładu ubezpieczeń. Przepis art. 56 ust. 1 u.d.u. stwierdza tylko ogólnie, że Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wypłaca poszkodowanym i uprawnionym świadczenia, a spełnienie tego obowiązku ma nastąpić po przejęciu z masy upadłości upadłego zakładu ubezpieczeń zobowiązania szkodowego wraz z aktami. Żaden przepis ustawy o działalności ubezpieczeniowej nie nakłada na Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny – w wypadku ogłoszenia upadłości zakładu ubezpieczeń – obowiązku ustalenia odpowiedzialności upadłego zakładu i wysokości świadczeń. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny nie ustala odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń i wysokości świadczeń także w wypadku zaspokajania roszczeń uprawnionych z tytułu umów obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody spowodowane ruchem tych pojazdów i rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdy nie została zawarta wymagana umowa ubezpieczenia lub nie ustalono sprawcy szkody (art. 52 ust. 2 u.d.u.). Postępowanie w tym zakresie – zgodnie z § 26 i § 35 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (Dz.U. Nr 26, poz. 310 ze zm.) oraz § 22 i § 30 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 1993 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (Dz.U. Nr 134, poz. 653 ze zm.) – przeprowadza bowiem zakład ubezpieczeń, a następnie przesyła dokumenty dotyczące roszczeń poszkodowanego do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. Obowiązek ustalania odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń i wysokości świadczenia został wprost nałożony na Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny dopiero ustawą z dnia 21 listopada 2000 r. o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. Nr 70, poz. 819), ale ustawodawca – zgodnie z art. 56 ust. 5 u.d.u. – ograniczył go do nowego zadania Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, które polega na zaspokajaniu roszczeń uprawnionych z tytułu umów ubezpieczenia, o których mowa w art. 54 ust. 4 u.d.u. i w zakresie określonym w tym przepisie, w wypadku oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości zakładu ubezpieczeń lub umorzenia postępowania upadłościowego, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego, a także w wypadku zarządzenia likwidacji przymusowej zakładu ubezpieczeń, który nie spełnia świadczeń ubezpieczeniowych (art. 51 ust. 7 u.d.u.). W ustawie o działalności ubezpieczeniowej nie został określony termin, w którym Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, odpowiadający za upadły zakład ubezpieczeń, powinien zbadać zasadność roszczeń i wypłacić należne świadczenie. Osoby, którym – w razie ogłoszenia upadłości zakładu ubezpieczeń – należą się świadczenia z Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, nie zostały wyposażone przez ustawę o działalności ubezpieczeniowej w uprawnienie bezpośredniego dochodzenia ich od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, tak jak w wypadku świadczeń należnych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody spowodowane ruchem tych pojazdów i rolników za szkody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdy nie została zawarta wymagana umowa ubezpieczenia lub nie ustalono sprawcy szkody (art. 8 ust. 5 u.d.u.). Nie ma podstaw do normowania trybu realizacji świadczeń przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny poza ustawą, ponieważ brak stosownej delegacji ustawowej. Określony w art. 54 ust. 2 u.d.u. zakres spraw, które może regulować statut Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, nie obejmuje ustalenia trybu zaspokajania roszczeń ubezpieczonych. Zgodnie z zakresem przytoczonej delegacji ustawowej, statut Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, ogłoszony w obwieszczeniu Ministra Finansów z dnia 4 kwietnia 1996 r. w sprawie ogłoszenia statutu Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (Dz.Urz.M.F. Nr 10, poz. 41), nie zawiera postanowień regulujących omawianą kwestię . Z przedstawionych powodów należało uznać, że – w razie ogłoszenia upadłości zakładu ubezpieczeń – prawidłowe ustalenie wierzytelności gwarantują osobom uprawnionym do świadczeń przepisy Prawa upadłościowego, normujące zgłaszanie i ustalanie wierzytelności (art. 150-170 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe, jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.). Ta procedura nie tylko określa sposób zgłoszenia wierzytelności przez zainteresowanego i postępowanie w przedmiocie jej uznania, ale także zapewnia uprawnionym środki zaskarżenia postanowienia co do uznania lub nieuznania zgłoszonej wierzytelności (art. 162 Prawa upadłościowego) oraz postanowienia w przedmiocie rozpoznania sprzeciwu (art. 78 Prawa upadłościowego). Przepis art. 78 u.d.u., po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 8 czerwca 1995 r., stanowi wprost, że – w wypadku ogłoszenia upadłości zakładu ubezpieczeń – syndykiem masy upadłości może zostać ustanowiony inny zakład ubezpieczeń. Jest zatem możliwość ustanowienia syndykiem podmiotu, który będzie dysponował ogólnokrajową siecią placówek, wyspecjalizowaną kadrą oraz technicznymi możliwościami przeprowadzenia w stosunkowo krótkim czasie weryfikacji wierzytelności zgłoszonych wobec upadłego. Z tego względu nałożenie na Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny obowiązku ustalenia odpowiedzialności upadłego zakładu ubezpieczeń i wysokości należnych świadczeń byłoby nie tylko nieracjonalne, ale zmusiłoby Fundusz do stworzenia w celu wykonania tego zadania rozwiniętej struktury organizacyjnej, która wymagałaby finansowania z wpłat zakładu ubezpieczeń, a zatem pośrednio przez osoby zawierające ubezpieczenia. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, będący niepaństwową osobą prawną, jest obecnie wyposażony – jak wynika ze statutu – w system organów do których należy zgromadzenie członków, rada funduszu i zarząd. Jedynie członkowie zarządu, składającego się z trzech do pięciu osób, wykonują swoje obowiązki w ramach stosunku pracy (§ 29 ust. 4 statutu). Poza wymienionymi organami istnieje jeszcze biuro zarządu, które realizuje zadania zarządu jako organu wykonawczego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (§ 35 ust. 1 statutu). Z przedstawionego wywodu wynika, że nie ma podstaw do uznania, iż nowelizacja ustawy o działalności ubezpieczeniowej, dokonana ustawą z dnia 23 czerwca 1995 r., zmieniła dotychczasowe powiązanie między zaspokajaniem przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny – w razie upadłości zakładu ubezpieczeń – roszczeń z tytułu obowiązkowego komunikacyjnego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej a postępowaniem upadłościowym. Zatem w sprawie o świadczenia z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów sąd zawiesza postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli w stosunku do pozwanego zakładu ubezpieczeń zostało wszczęte postępowanie upadłościowe. Wierzytelności uprawnionych z tytułu obowiązkowego komunikacyjnego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej podlegają bowiem ustaleniu w postępowaniu upadłościowym i do czasu ich zaspokojenia przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny należą do masy upadłości. Przepis art. 56 ust. 1 u.d.u. należy traktować jako źródło gwarancyjnej odpowiedzialności cywilnej Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, która powstaje obok wcześniej ukształtowanej odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, z chwilą ogłoszenia jego upadłości. Przejęcie przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny tzw. akt szkody (por. art. 51 ust. 1 u.d.u.), o którym mowa w art. 56 ust. 1, nie stanowi przesłanki konstytutywnej powstania tej odpowiedzialności, ponieważ chodzi tu o czynność natury technicznej. Mimo brzmienia art. 56 ust. 1 u.d.u. (verba legis: „Fundusz przejmuje... zobowiązania szkodowe”), nie ma usprawiedliwionych podstaw do konstruowania przystąpienia Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego do długu zakładu ubezpieczeń (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2001 r., III CZP 65/01, OSNC 2002, nr 9, poz. 108). Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI