III CZP 23/13

Sygn. akt III CZP 23/13 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 15 maja 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) 
SSN Jan Górowski (sprawozdawca) 
SSN Anna Owczarek 
 
w sprawie z powództwa Lokalnego Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości  
we W. 
przeciwko Gminie Miasta W. 
o zapłatę, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 15 maja 2013 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy we W. 
postanowieniem z dnia 15 listopada 2012 r.,  
 
 
"Czy 
Lokalne 
Zrzeszenie 
Właścicieli 
Nieruchomości 
zarządzające nieruchomością bez umocowania, które zawarło 
umowę najmu lokalu mieszkalnego położonego w usytuowanym na 
niej budynku i na rzecz którego Sąd w wyroku eksmisyjnym nakazał 
wydanie lokalu z ustaleniem dla byłego lokatora prawa do lokalu 
socjalnego posiada legitymację do dochodzenia odszkodowania na 
podstawie art. 417 k.c. w zw. z art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 
21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym 
zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn.: Dz.U. 
z 2005 r., Nr 31, poz. 266 ze zm.)?"  
 
 
 
 
podjął uchwałę: 

 
2 
 
 
 
Zrzeszenie właścicieli nieruchomości zarządzające - bez 
tytułu prawnego - nieruchomością i położonym na niej 
budynkiem obejmującym lokal zajmowany przez osobę, wobec 
której wydano prawomocny wyrok nakazujący jego opróżnienie              
i zawierający orzeczenie o uprawnieniu pozwanego do lokalu 
socjalnego, nie może dochodzić od gminy odszkodowania,                
o którym mowa w art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r.     
o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy                
i  o zmianie Kodeksu cywilnego (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. 
Nr 31, poz. 266 ze zm.). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
3 
 
 
  Lokalne Zrzeszenie Właścicieli Nieruchomości we W. wniosło o zasądzenie 
na jego rzecz od Gminy Miasta W. kwoty 53 651,82 zł tytułem odszkodowania 
dochodzonego na podstawie art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o 
ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu 
cywilnego (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r., Nr 31, poz. 266 ze zm., dalej: „u.o.p.l.”). 
Wyrok z dnia 20 października 2011 r. Sądu Rejonowego we  W., oddalający 
powództwo, został zaskarżony przez powoda. Stanowiska stron w postępowaniu 
apelacyjnym skupiły się na kwestii legitymacji czynnej Zrzeszenia do dochodzenia 
odszkodowania, w związku z brakiem zapewnienia przez Gminę lokalu socjalnego 
dla byłych lokatorów, wobec których została orzeczona eksmisja. 
Postanowieniem z dnia 9 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy we W. rozpoznający 
apelację przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia   zagadnienie 
prawne o podobnej treści jak obecnie. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2012 r. III 
CZP 26/12 (Gazeta Prawna 2012, nr 131) Sąd Najwyższy odmówił podjęcia 
uchwały. Podniósł, że Sąd Okręgowy nie ustalił wszystkich okoliczności sprawy 
istotnych dla oceny przedstawionego zagadnienia, nie wyjaśniając zwłaszcza 
charakteru relacji łączącej powoda z właścicielami lokali.  Wyraził jednak 
zapatrywanie, że podejmowanie przez powoda czynności zwykłego zarządu 
lokalami, zwłaszcza zawierania i wypowiadania umowy najmu oraz dochodzenia 
eksmisji byłych lokatorów „wymagałoby ustalenia, że pomiędzy powodem a 
właścicielem nieruchomości doszło do zawarcia umowy o zarząd nieruchomością.” 
Kontynuując postępowanie apelacyjne, Sąd Okręgowy ponownie wystąpił 
z  zagadnieniem prawnym jak na wstępie. Ustalił, że Zrzeszenie zarządzało 
lokalami w budynku położonym we W. przy ul. M.[…], zawierając  we  własnym 
imieniu umowy najmu tych lokali. Brak tytułu prawnego, na którego  podstawie 
zarząd ten jest sprawowany, a aktualni właściciele nieruchomości   nie   są   znani. 
Zrzeszenie zaczęło sprawować zarząd w bliżej nieokreślonej, odległej przeszłości i 
prawdopodobnie pierwotnie był to zarząd przymusowy, przy czym w związku z 
nieustaleniem właścicieli nieruchomości sprawuje go nieprzerwanie do dzisiaj. 

 
4 
Powód ostrożnie zarządza środkami  uzyskiwanymi od osób zamieszkałych na 
przedmiotowej nieruchomości, gdyż zdaje sobie sprawę, że w razie zgłoszenia się 
lub ustalenia właścicieli będzie musiał złożyć  sprawozdanie z zarządu. 
Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że począwszy od  wejścia w życie regulacji 
przewidzianej  w art. 70-73 ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. - Prawo lokalowe 
(jedn. tekst: Dz.U. z 1962 r., Nr 47, poz. 227), członkostwo w lokalnych 
zrzeszeniach właścicieli nieruchomości ma charakter dobrowolny. Zrzeszenie nie 
wykazało, że właściciel nieruchomości był jego członkiem, że łączyła go z nim 
umowa o zarząd, lub że udzielił pełnomocnictwa do dokonywania czynności. 
Odwołując się do zarządu  sprawowanego przez współwłaściciela bez zawarcia 
umowy z pozostałymi podmiotami prawa współwłasności, czyli do tak zwanego 
„faktycznego” wyraził pogląd, że nie ma przeszkód, aby przenieść go na grunt 
wykonywania zarządu przez powoda. Podkreślił, że w takim wypadku zarządca 
nie jest posiadaczem rzeczy, lecz tylko jej dzierżycielem, gdyż sprawuje władztwo  
nad rzeczą w cudzym imieniu. Jest to władztwo zastępcze, wykonywane np. przez 
pełnomocników, przedstawicieli ustawowych. 
W odniesieniu do nieruchomości  rozróżnił zarząd ustawowy (art. 931 k.p.c.), 
sądowy (wykonywany na podstawie orzeczenia sądu), oraz umowny (art. 185 
ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jedn. tekst: 
Dz.U. z 2010 r., Nr 102 ze zm., dalej: „u.g.n.”). Podniósł, że w dwóch pierwszych 
wypadkach zarządca występuje wobec osób trzecich w imieniu własnym, natomiast 
działający na podstawie umowy o zarządzanie nieruchomością może działać 
w imieniu własnym tylko o tyle, o ile wynika to z jej postanowień.  
W wypadku zarządu faktycznego – zdaniem Sądu Okręgowego – zarządca 
może wykonywać czynności faktyczne i prawne tylko z zakresu zwykłego zarządu, 
podejmowane wyłącznie w imieniu i na rzecz podmiotu uprawnionego. Innymi słowy 
zarządca faktyczny może być traktowany w sferze prawa materialnego, co najwyżej 
jako pełnomocnik a nie jako zastępca pośredni, co wskazywałoby na brak 
legitymacji czynnej powoda. 
Sąd Okręgowy podkreślił, że w sprawie występuje jednak sytuacja 
szczególna, gdyż Zarządca nie tylko zawarł z lokatorami umowy najmu, 

 
5 
ale  dysponuje także wyrokami eksmisyjnymi na swoją rzecz. W literaturze 
przeważa zapatrywanie, że krąg uprawnionych do odszkodowania należnego od 
gminy,  która nie dostarczyła lokalu socjalnego został określony w art. 2 ust 2 pkt 1 
u.o.p.l. Właścicielem w ujęciu tego przepisu jest osoba mająca tytuł prawny do 
lokalu, np. najemca dający lokal w użyczenie. Jest to argument za przyjęciem, 
że  w tym wypadku odszkodowanie jest tylko jedno i gdy osoba właściciela  
w ujęciu prawa rzeczowego  nie pokrywa się z pojęciem  określonym w art. 2 ust. 2 
pkt 1 u.o.p.l., to uprawniony do niego jest wyłącznie podmiot objęty tym przepisem.  
Zauważył, że na gruncie art. 18 ust. 5 u.o.p.l. można też bronić poglądu, 
iż poszkodowanym jest osoba, która nie może wykonać wyroku eksmisyjnego 
z powodu niedostarczenia przez gminę lokalu socjalnego. Sankcją cywilną 
niewykonania tego obowiązku jest odszkodowanie, które pełni nie tylko funkcję 
kompensacyjną, ale przede wszystkim wymuszającą i w konsekwencji zakres osób 
uprawnionych do tego świadczenia wyznacza treść wyroku eksmisyjnego.  
Wskazał 
także, 
że 
występują 
jednak 
argumenty 
za 
odmiennym 
rozstrzygnięciem analizowanego problemu. W literaturze i judykaturze  jednolicie 
przyjmuje się, że roszenie objęte dyspozycją art. 18 ust 5 u.o.p.l. jest roszczeniem 
odszkodowawczym określonym w art. 417 k.c., co oznacza, że pierwszy z nich 
wskazuje jedynie, iż niedostarczenie przez gminę lokalu socjalnego jest czynem 
niedozwolonym, a tym samym nie oznacza, jaki jest krąg osób uprawnionych 
do odszkodowania i z tego względu celem ich ustalenia trzeba sięgać do pojęć 
ogólnych. Na gruncie art. 417 k.c. poszkodowanym jest generalnie osoba, w której 
dobrach  doszło do uszczerbku. Z tego względu w literaturze wyrażone jest także 
stanowisko, że uprawnionym w rozumieniu omawianego unormowania jest 
właściciel w ujęciu prawa rzeczowego.  
Sąd 
Okręgowy 
podkreślił, 
że 
przyjęcie, 
iż 
uprawnionym 
do 
odszkodowania  jest podmiot związany z lokatorem węzłem obligacyjnym, prowadzi 
do 
niespotykanej 
sytuacji, 
w 
której 
jedno 
odszkodowanie 
równocześnie 
przysługiwałoby dwóm podmiotom. Miał też na względzie, że w przypadku  
zarządcy faktycznego, podobnie jak i  posiadania bezprawnego, nie można mówić 

 
6 
o wystąpieniu szkody, gdyż występuje ona wtedy, gdy dochodzi do naruszenia 
dobra prawnie chronionego.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Na gruncie ustawy  o ochronie  praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie 
gminy i o zmianie  Kodeksu cywilnego przez lokatora należy rozumieć najemcę 
lokalu lub osobę używającą lokal na podstawie  innego tytułu prawnego  niż prawo 
własności. Wykładnia językowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że  jest nim na 
podstawie tego aktu prawnego  każdy, kto zajmuje lokal legitymując się do niego  
jakimkolwiek tytułem prawnym, oczywiście poza właścicielem. Z tego względu 
w literaturze i judykaturze przyjęto koncepcję szerokiego rozumienia pojęcia 
lokatora, które zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.p.l. obejmuje także „byłego lokatora” 
(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2003 r., III CZP 22/03, OSNC 
2004, nr 2, poz. 19). 
 
Według definicji legalnej zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.o.p.l., właścicielem   
jest wynajmujący lub inna osoba, z którą wiąże lokatora stosunek prawny 
uprawniający go do używania lokalu. Przepis ten odrywa więc pojęcie właściciela 
od stosunków prawa rzeczowego, przenosząc je na grunt prawa zobowiązań. 
W konsekwencji, właścicielem w rozumieniu ustawy może być nie tylko osoba, 
której przysługuje prawo własności (lub współwłasności) albo użytkowania 
wieczystego nieruchomości, na której znajduje się lokal (względnie, prawo odrębnej 
własności tego lokalu lub spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu), lecz każdy, 
kto zawiera umowę najmu jako wynajmujący lub oddaje lokal do używania na 
podstawie innego tytułu prawnego. Najczęściej wskazywanymi przykładami 
rozumianego w ten sposób pojęcia właściciela są: najemca zawierający umowę 
z podnajemcą oraz osoba, której przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo 
do lokalu. Jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 stycznia 2006 r. 
IV CK 336/05 („Biuletyn SN” 2006, nr 4, s. 10), za właściciela w rozumieniu tej 
ustawy uznać należy także wynajmującego, któremu nie przysługuje żaden tytuł 
prawny do lokalu. W literaturze, można nawet spotkać zapatrywanie, że do 
omawianej kategorii zaliczane są osoby reprezentujące właściciela. 

 
7 
 Z omawianej definicji wynika jednak, że obejmuje ona stosunek prawny 
istniejący,  tj. który trwa pomiędzy jego podmiotami, a nie o stosunek, który 
wygasł  i w związku z tym istniała podstawa do orzeczenia eksmisji lokatora. 
Wyrok  eksmisyjny (art. 365 k.p.c.) przesądza więc brak tego stosunku, 
a w konsekwencji istnienie stanu rzeczy, że wierzyciel nie jest już właścicielem 
w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 u.o.p.l. 
 
Za przedstawionym rozumieniem pojęcia właściciela przemawiają także 
względy systemowe wynikające z art. 18 u.o.p.l. Z ustępu pierwszego i trzeciego 
tego przepisu wynika, że obejmuje on osoby, pomiędzy którymi stosunek prawny 
wygasł, a więc nie właściciela w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 u.o.p.l. 
Charakterystyczne jest, że w całym unormowaniu zawartym w art. 18 u.o.p.l. 
ustawodawca nie używa nawet pojęcia „były lokator”, lecz posługuje się dla 
oznaczenia osoby uprawnionej do lokalu zamiennego albo socjalnego  określeniem  
osoby zajmującej lokal bez tytułu prawnego. Już te argumenty natury językowej 
i systemowej prowadzą do wniosku, że jeżeli gmina nie dostarczyła lokalu 
socjalnego osobie uprawnionej do niego na podstawie wyroku, a więc nie 
na podstawie stosunku prawnego, jaki wiązał lokatora w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 
1 u.o.p.l. z właścicielem w ujęciu art. 2 ust. 1 pkt 2 u.o.p.l., to podmiotowi któremu 
przysługuje 
prawo 
własności 
(właścicielowi 
w 
powszechnym 
rozumieniu) 
przysługuje od dłużnika zobowiązanego ustawowo do dostarczenia lokalu 
socjalnego roszczenie odszkodowawcze  (art. 18 ust. 5 u.o.p.l.).  
 
Ponadto, jak podkreśla się w literaturze, w unormowaniu tym wprowadzono  
odmienną konstrukcję prawną, opartą o odpowiedzialność deliktową, na co 
jednoznacznie wskazuje odesłanie w nim do ogólnych reguł odpowiedzialności 
organów władzy publicznej określonych w art. 417 k.c. Pozostaje ona w związku 
z unormowaniem zawartym w art. 14 ust. 6 u.o.p.l., zgodnie z którym sąd nakazuje 
wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu zapewnienia przez gminę 
lokalu socjalnego, tj. złożenia oferty zawarcia umowy najmu tego lokalu. 
W konsekwencji, do chwili dostarczenia lokalu socjalnego dotychczasowy 
wynajmujący lub inna osoba, którą łączył stosunek prawny z byłym lokatorem, 
zmuszona jest do znoszenia dalszego zajmowania przez niego lokalu. Sytuacja ta 
w istotny sposób przekłada się więc na sferę majątkową osoby dysponującej 

 
8 
prawem do lokalu, pozbawiając ją z reguły dochodu, jaki mogłaby uzyskać z tytułu 
należności czynszowej, przy jednoczesnej konieczności dalszego ponoszenia 
kosztów eksploatacji i utrzymania lokalu. Obok tej - najbardziej oczywistej - postaci 
szkody, właściciel lokalu traci także czasowo możliwość dysponowania nim 
na własne potrzeby. 
Podmiot 
dochodzący 
odpowiedzialności 
gminy 
musi 
wykazać 
fakt 
poniesienia  szkody, pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym z brakiem 
dostarczenia lokalu socjalnego. Szkoda ta podlega pełnej kompensacie, 
na  podstawie art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 417 k.c. (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 25 czerwca 2008 r., III CZP 46/08, LEX nr 437195 oraz wyrok 
Sadu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2010 r., II CSK 323/09, LEX nr 602680). 
Sąd Okręgowy w celu przedstawienia sytuacji prawnej powodowego 
Zrzeszenia, posłużył się pojęciem „faktycznego zarządcy nieruchomości” - 
rozumianym jako odpowiednik koncepcji „zarządu faktycznego” przyjmowanej 
w orzecznictwie na gruncie zarządu rzeczą wspólną przez współwłaścicieli. W tym 
jednak wypadku występuje inny stan prawny, gdyż zarządca faktyczny dysponuje 
tytułem prawnym, tj. prawem współwłasności. Z jego istoty wynika, że każdy 
ze współwłaścicieli dokonujących czynności zachowawczych posiada tytuł prawny 
do rzeczy w ramach przysługującego mu prawa, a w konsekwencji nie działa on 
w tym zakresie jako reprezentant innych współwłaścicieli. Ustawodawca wyraźnie 
odmiennie unormował inny zarząd w art. 190 u.g.n., który stwierdza, że zarządem 
nieruchomością w rozumieniu tej ustawy nie jest zarząd sprawowany bezpośrednio 
przez właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości.  
W sprawie nie wykazano jakiejkolwiek podstawy prawnej dla podejmowania 
przez powoda czynności zarządczych w stosunku do przedmiotowych lokali, choć 
Zrzeszenie występowało w stosunkach prawnych z lokatorami we własnym imieniu, 
zawierając z nimi umowy najmu oraz uzyskując w postępowaniu eksmisyjnym 
orzeczenia przyznające na jego rzecz zwrot lokalu. W konsekwencji, w stosunkach 
zewnętrznych Zrzeszenie działało w sposób upodabniający je do zarządcy 
nieruchomości o charakterze zastępcy pośredniego. 

 
9 
Dla Zrzeszenia tytuł do wykonywania czynności zarządczych mógłby 
wynikać ze stosunku obligacyjnego kreowanego przez umowę o zarządzanie 
nieruchomością. Podstawę prawną jej zawarcia stanowi art. 184 i następne u.g.n. 
Regulacja ta dopuszcza sytuację, w której zarząd nieruchomością sprawowany 
byłby przez osobę prawną w ramach jej działalności gospodarczej, zastrzegając 
jednak, że czynności zarządu muszą być dokonywane w takim wypadku przez 
licencjonowanego zarządcę (art. 184 ust. 3 w zw. z ust. 2 u.g.n.). 
Jednocześnie  ustawa wymaga, aby zarząd sprawowany przez przedsiębiorcę 
wynikał z zawartej umowy o zarządzanie nieruchomością  z właścicielem 
nieruchomości lub innym podmiotem wskazanym w ustawie. Zgodnie z art. 185 ust. 
2 zd. 2 u.g.n., oświadczenia woli stron tej umowy powinny zostać złożone w formie 
pisemnej pod rygorem nieważności.  
Niedochowanie tej formy powoduje nieważność czynności prawnej, która 
może być sanowana jedynie przez ponowne zawarcie umowy z zachowaniem 
wymaganej formy. Dodatkowo należy zauważyć, że w sprawie nie ustalono, aby 
powód spełniał drugą ustawową przesłankę wykonywania zarządu lokalami, 
tj. dysponowanie licencją zarządcy nieruchomości. Wskazane ograniczenia 
ustawowe  wyłączają także możliwość zastosowania wobec powoda konstrukcji 
prowadzenia 
cudzych 
spraw 
bez 
zlecenia 
(art. 
752 
i 
następne 
k.c.). 
W okolicznościach sprawy nie można więc było przyjąć, że doszło do ważnego 
zawarcia umowy o zarząd nieruchomością, a w konsekwencji, że Zrzeszenie  
zostało skutecznie upoważnione do wykonywania zarządu. 
Argument odwołujący się do wyroku eksmisyjnego, na podstawie którego 
powód jest uprawniony do wykonania eksmisji osoby zajmującej lokal bez tytułu 
prawnego, nie jest przekonujący. Należy zauważyć, że uzależnienie legitymacji 
czynnej na gruncie art. 18 ust. 5 u.o.p.l. od orzeczenia o opróżnieniu lokalu 
w niektórych wypadkach prowadzić może do błędnych rezultatów, polegających 
na  przyznaniu odszkodowania osobie, która nie poniosła szkody z powodu braku 
dostarczenia 
lokalu 
socjalnego. 
Ustalenia 
dokonywane 
w 
postępowaniu 
odszkodowawczym mają charakter autonomiczny w stosunku do postępowania 
o opróżnienie lokalu, zaś dochodzone w nim roszczenie nie wiąże się 
konstrukcyjnie z roszczeniem o opróżnienie lokalu. Z tego względu orzeczenie 

 
10
nakazujące wydanie lokalu zarządcy, nie zaś właścicielowi lokalu w rozumieniu art. 
140 k.c., nie stanowi samodzielnego źródła prawa podmiotowego na podstawie 
art. 18 ust. 5 u.o.p.l. 
Sąd Okręgowy trafnie zauważył, że przyznanie w okolicznościach legitymacji 
czynnej do dochodzenia odszkodowania zrzeszeniu może prowadzić w pewnych 
stanach faktycznych do absurdu. Występuje to wtedy, gdy taki podmiot dochodzi od 
gminy odszkodowania na podstawie art. 18 ust. 5 u.o.p.l. w związku z brakiem 
możliwości przeprowadzenia eksmisji lokatorów zajmujących lokale stanowiące 
własność gminy. W takim wypadku, w razie przyjęcia koncepcji legitymacji czynnej 
zrzeszenia na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 u.o.p.l., gmina byłaby zobowiązana 
do zapłaty odszkodowania na rzecz podmiotu reprezentującego ją w zakresie 
zarządu należącymi do niej lokalami. 
Za przyjętym kierunkiem wykładni przemawia także orzecznictwo Trybunału 
Konstytucyjnego, 
który 
konsekwentnie 
uznaje 
art. 
18 
ust. 
5 
u.o.p.l. 
(oraz wcześniejszy art. 18 ust. 4 u.o.p.l.) za gwarancję prawa własności do lokalu 
objętego wyrokiem eksmisyjnym (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 
23 maja 2006 r., SK 51/05 OTK-A 2006, nr 5, poz. 58 oraz z dnia 11 września 
2006 r., P 14/06, OTK-A 2006, nr 8, poz. 102). W orzeczeniach tych 
stwierdzono  niekonstytucyjność kolejnych redakcji art. 18 ust. 4 u.o.p.l., 
ograniczających odpowiedzialność odszkodowawczą gminy wobec właściciela 
lokalu i wprowadzających tym samym wyjątek od zasady pełnego odszkodowania. 
Warto też zauważyć, że jako jeden z wzorców kontroli konstytucyjności tych 
przepisów przyjęto art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji, które stanowią bez 
wątpienia konstytucyjne tło omawianej odpowiedzialności  gminy. 
Bezpośrednio na gruncie art. 18 ust. 5 u.o.p.l., wprowadzonego do systemu 
prawnego w miejsce art. 18 ust. 4 u.o.p.l., podobne stanowisko wyrażone 
zostało przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 kwietnia 2010 r., P 1/08 
(OTK-A 2010, nr 4, poz. 33), którym stwierdzono, że źródłem odpowiedzialności 
gminy jest w tym wypadku szkoda, „jaką ponosi właściciel opróżnianego lokalu, 
ponieważ musi godzić się na dalsze zajmowanie jego lokalu przez osoby 
eksmitowane. Jest on bowiem przez bliżej nieoznaczony czas – do chwili 

 
11
dostarczenia osobom eksmitowanym lokalu socjalnego – pozbawiony uprawnienia 
do dysponowania przedmiotem swojej własności i korzystania z niego.”  Trybunał 
Konstytucyjny konsekwentnie przyjmuje więc, że pojęcie właściciela  użyte w art. 18 
ust. 5 u.o.p.l. oznacza podmiot dysponujący prawem rzeczowym, nie zaś podmiot 
określony w definicji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.o.p.l. 
W świetle tych uwag należało przyjąć, że zarządzające nieruchomością bez 
tytułu prawnego zrzeszenie  właścicieli  nieruchomości, które łączył stosunek najmu 
lokalu w położonym na niej budynku, a wobec byłego lokatora został wydany 
prawomocny wyrok nakazujący jego opróżnienie i zawierający orzeczenie 
o uprawnieniu pozwanego do lokalu socjalnego, nie jest uprawnione do 
dochodzenia  od gminy odszkodowania  na podstawie art. 18 ust. 5 u.o.p.l. 
Z tych względów rozstrzygnięto przedstawione zagadnienie prawne, jak 
w uchwale (art. 390 k.p.c.).