III CZP 23/08

Uchwała z dnia 2 kwietnia 2008 r., III CZP 23/08 
 
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Marian Kocon 
Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marty B. przeciwko Powszechnemu 
Zakładowi Ubezpieczeń na Życie S. A. w W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 2 kwietnia 2008 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 6 
grudnia 2007 r.: 
„Czy stanowi orzekanie co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem 
pozwu, zasądzenie świadczenia wyliczonego zgodnie z warunkami umowy 
ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci, w sytuacji, gdy przedmiotem żądania pozwu 
była waloryzacja tego świadczenia i jego zasądzenie w zwaloryzowanej wysokości, 
a nie ma przesłanek do zastosowania przepisu art. 3581 § 3 k.c.?” 
podjął uchwałę: 
 
Zasądzenie świadczenia pieniężnego w sumie nominalnej w sytuacji, gdy 
przedmiotem żądania pozwu jest zasądzenie świadczenia w zwaloryzowanej 
wysokości (art. 3581 § 3 k.c.), a nie ma przesłanek do zwaloryzowania 
świadczenia, nie stanowi orzeczenia co do przedmiotu, który nie był objęty 
żądaniem (art. 321 § 1 k.p.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
Marta B. wniosła o zasądzenie na jej rzecz od Powszechnego Zakładu 
Ubezpieczeń na Życie S.A. w W. kwoty 60 000 zł z odsetkami ustawowymi jako 
zwaloryzowanego świadczenia z tytułu trzech umów ubezpieczenia zaopatrzenia 
dzieci. Na żądanie to składają się kwoty: 12 554,90 zł z umowy zawartej w 1986 r., 
41 195,18 zł z umowy zawartej w 1990 r. i 6249,97 zł z umowy zawartej w 1991 r. 
W sprawie jest niesporne, że po upływie okresu ubezpieczenia pozwany zaoferował 

powódce z tytułu tych umów – odpowiednio – kwoty 821, 216 i 2690,25 zł, nie 
zostały one jednak wypłacone. Sąd Rejonowy w Szczecinie uznał, że waloryzacji 
podlegają, aczkolwiek nie w rozmiarze, którego domaga się powódka, jedynie 
świadczenia z pierwszych dwóch umów i wyrokiem z dnia 30 maja 2007 r. 
uwzględnił powództwo do kwoty 15 400 zł z odsetkami ustawowymi, a w pozostałej 
części oddalił je. Na zasądzoną kwotę składają się zwaloryzowane świadczenia z 
umów z 1986 r. i 1990 r. w wysokości – odpowiednio – 10 252 i 2401 zł oraz 
niezwaloryzowane świadczenie z umowy z 1991 r. w wysokości 2692,25 zł. 
Wyrok Sądu pierwszej instancji w części oddalającej apelację zaskarżyła 
powódka. Sąd Okręgowy w Szczecinie rozpoznając apelację ustalił, że suma 
nominalna świadczenia należnego powódce z umowy z 1991 r. wynosi kwotę 6650 
zł. W tych okolicznościach Sąd ten powziął poważne wątpliwości, które ujął w 
zagadnieniu prawnym i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił je do 
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Żądanie sądowej waloryzacji świadczenia pieniężnego, polegającej na 
zmianie jego wysokości (art. 3581 § 3 k.c.), może przybrać różny kształt, w 
zależności od okoliczności i od wyboru wierzyciela. W szczególności, jeżeli 
wynikające z orzeczenia lub umowy wymagalne roszczenie o świadczenie w sumie 
nominalnej nie zostało spełnione, może ono polegać na żądaniu zasądzenia 
świadczenia w wysokości ustalonej w wyniku jego zwaloryzowania. Taki sposób 
żądania waloryzacji świadczenia jest powszechnie przyjęty i akceptowany w 
orzecznictwie. W ten sposób zostało ono sformułowane również w sprawie, w której 
powstało rozstrzygane zagadnienie prawne. 
Jeżeli wynikające z orzeczenia lub umowy roszczenie o świadczenie w sumie 
nominalnej jest wymagalne i nie zostało zaspokojone, a wierzyciel żąda zasądzenia 
świadczenia w wysokości zwaloryzowanej, należy rozumieć, że żąda zasądzenia 
świadczenia, które jest mu należne. W żądaniu zasądzenia tego świadczenia mieści 
się żądanie zasądzenie świadczenia w sumie nominalnej (art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.). 
Okolicznościami faktycznymi uzasadniającymi żądanie są okoliczności, które 
według wierzyciela dają podstawę do waloryzacji świadczenia (art. 3581 § 3 k.c.), 
ale także wskazują na wymagalność roszczenia o świadczenie w części 
obejmującej sumę nominalną i niezaspokojenie wierzyciela w tym zakresie (art. 187 
§ 1 pkt 2 k.p.c.). Stwierdzenie przez sąd przesłanek dających podstawę do 

waloryzacji świadczenia uzasadnia zasądzenie go w sumie zwaloryzowanej, tj. w 
sumie nominalnej, odpowiednio podwyższonej na skutek waloryzacji; wówczas 
kwota zasądzona, obejmująca zwaloryzowane świadczenie, pochłania sumę 
nominalną świadczenia. Stwierdzenie natomiast braku przesłanek do 
zwaloryzowania świadczenia sprzeciwia się dokonaniu jego sądowej waloryzacji, 
nie powoduje jednak niezasadności powództwa o zasądzenie świadczenia w sumie 
nominalnej jako świadczenia wynikającego z roszczenia wymagalnego i 
niespełnionego przez dłużnika. Wobec tego, że zasądzenie tego świadczenia 
mieści się w żądaniu pozwu zasądzenia świadczenia zwaloryzowanego, jego 
zasądzenie nie jest orzeczeniem co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem 
(art. 321 § 1 k.p.c.). 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1 
k.p.c.).