III CZP 21/17

Sygn. akt III CZP 21/17
UCHWAŁA
Dnia 9 czerwca 2017 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)
‎
SSN Paweł Grzegorczyk
‎
SSN Marian Kocon (sprawozdawca)
Protokolant Katarzyna Jóskowiak
w sprawie z powództwa A.  Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w W.
‎
przeciwko R.B.
‎
o zapłatę,
‎
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym
w dniu 9 czerwca 2017 r.,
‎
zagadnienia prawnego przedstawionego
przez Sąd Okręgowy w G.
postanowieniem z dnia 13 grudnia 2016 r.,
"Czy wskazana w art. 505
36
k.p.c. utrata przez nakaz zapłaty na skutek wniesienia sprzeciwu mocy w całości odnosi się wyłącznie do całości roszczenia wobec tego pozwanego, który wniósł sprzeciw, czy też dotyczy również pozwanych, którzy sprzeciwu nie wnosili?"
podjął uchwałę:
Wniesienie sprzeciwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym powoduje utratę mocy nakazu zapłaty w całości w stosunku do pozwanego, który wniósł sprzeciw (art. 505
36
k.p.c.).
UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym w elektronicznym postępowaniu upominawczym powód domagał się zasądzenia od pozwanych R. B. i S. W. solidarnie kwoty 2178,63 zł z odsetkami.
Sąd Rejonowy w dniu 1 kwietnia 2015 r. wydał nakaz zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym, w którym w całości uwzględnił powództwo. Od tego nakazu sprzeciw wniósł tylko S. W., który zaskarżył nakaz w całości i wniósł o oddalenie powództwa.
Postanowieniem z dnia 11 maja 2015 r. Sąd Rejonowy w L. przekazał sprawę do Sądu Rejonowego w G.
Zaskarżonym wyrokiem zaocznym w stosunku do pozwanego R.B. Sąd Rejonowy oddalił powództwo. Powód w apelacji od tego wyroku wydanego w stosunku do pozwanego R.B. domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Rozpoznając apelację, Sąd Okręgowy powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu prawnym przytoczonym na wstępie. Zagadnienie to sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy wobec treści art. 505
36
k.p.c. wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu  elektronicznym skutkuje utratą mocy całego orzeczenia wobec wszystkich pozwanych nawet w przypadku, gdy sprzeciw został złożony tylko przez jednego z nich.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 505
36
k.p.c. w razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty traci moc w całości, a sąd przekazuje sprawę do sądu według właściwości ogólnej. Brzmienie tego przepisu nie rozstrzyga jednoznacznie kwestii wynikającej z przedstawionego zagadnienia prawnego, mianowicie, czy pojęcie całości nakazu zapłaty odnosi się także do kumulacji podmiotowej, a nie wyłącznie do całości jednego roszczenia oraz kumulacji przedmiotowej.
Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga zatem rozważenia, czy wobec obowiązującej w procesie cywilnym zasady dyspozycyjności i samodzielności oraz wyników wykładni historycznej określenie, że nakaz zapłaty traci moc w całości, obejmuje również przypadek, gdy po stronie pozwanej zachodzi współuczestnictwo procesowe, a sprzeciw wniósł tylko jeden z pozwanych.
Rozwiązanie, polegające na utracie w całości upominawczego nakazu zapłaty, funkcjonowało już na tle Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 504 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2000 r., w razie wniesienia sprzeciwu we właściwym terminie, nakaz zapłaty tracił moc nawet wówczas, gdy sprzeciw był zgłoszony tylko co do części roszczenia lub przez jednego tylko ze współpozwanych o to samo roszczenie. Natomiast sprzeciw co do jednego lub niektórych roszczeń powodował uchylenie nakazu zapłaty jedynie co do nich.
Z dniem 1 lipca 2000 r. ustawą z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. 2000, Nr 48, poz. 554 ze zm.) w art. 505 § 2 k.p.c. wprowadzono unormowanie, że nakaz zapłaty traci moc w części zaskarżonej sprzeciwem. Sprzeciw jednego tylko ze współpozwanych o to samo roszczenie oraz co do jednego lub niektórych uwzględnionych roszczeń powoduje utratę mocy nakazu jedynie co do nich. Warto zauważyć, że na podstawie art. 504 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2000 r.) ustawodawca wyraźnie zastrzegał, że nakaz traci moc także wówczas, gdy sprzeciw wnoszony był tylko przez jednego ze współpozwanych o to samo roszczenie,
a contrario
, gdyby takiego zastrzeżenia nie było, to nakaz traciłby moc tylko wobec tego pozwanego, który go zaskarżył. Na podstawie art. 505 § 2 k.p.c. przyjęto odwrotną regułę, a mianowicie wyraźnie zaznaczono, że sprzeciw jednego ze współpozwanych o to samo roszczenie powoduje utratę mocy nakazu tylko w części zaskarżonej.
Wykładnia historyczna zatem nie daje jednoznacznej odpowiedzi na postawiony problem.
Przy wykładni art. 505
36
k.p.c. niepodobna zignorować zasady dyspozycyjności oraz samodzielności, która nie pozwala na dokonywanie czynności procesowych bez wniosku (skargi) uprawnionej osoby.
Podstawowa zasada działania współuczestników została wyrażona w art. 73 § 1 k.p.c., która stanowi, że każdy uczestnik postępowania cywilnego działa w imieniu własnym. Wiąże się to z respektowaniem zasady dyspozycyjności. Działanie w imieniu własnym oznacza, że współuczestnicy zwykli nie reprezentują się wzajemnie. Czynność procesowa współuczestnika zwykłego jest skuteczna tylko wobec niego. Nie jest natomiast skuteczna wobec pozostałych współuczestników. Zatem w powiązaniu z art. 74 k.p.c. regulacje te zawierają zasadę samodzielności działania współuczestników w procesie. Wynika z niej, że działania poszczególnych współuczestników mogą wywierać skutek jedynie w stosunku do tych, którzy czynność procesową podjęli. Podobnie, zaniechanie dokonania czynności procesowej nie uniemożliwia dokonania tej czynności przez drugiego współuczestnika. W świetle tych regulacji każdy ze współuczestników działa na swoją rzecz,  a więc zaskarża orzeczenie w swoim zakresie.
Z zasady samodzielności wynika, że środek odwoławczy wniesiony przez jednego ze współuczestników materialnych niejednolitych nie jest skuteczny wobec innych. Wyjątki w tym zakresie zostały wyraźnie przewidziane w ustawie,  jak choćby w art. 73 § 2 k.p.c. dotyczącym współuczestnictwa jednolitego, czy art. 570 k.p.c. pozwalającym na wszczęcie postępowania opiekuńczego z urzędu. W przypadku elektronicznego postępowania upominawczego art. 505
36
k.p.c. nie może być uznany za wyraźne odstępstwo od zasady dyspozycyjności i samodzielności. Prawidłowe wniesienie sprzeciwu, o którym mowa w art. 505
36
k.p.c., oznaczałoby skuteczne zaskarżenie odnoszące skutek również wobec innego pozwanego tylko wówczas, gdyby istniał przepis pozwalający na dokonanie takiej czynności procesowej. Wobec tego, że brak takiego przepisu, wniesienie sprzeciwu w imieniu innej osoby, bez należytego umocowania, nie jest  dopuszczalne.
Poza tym, art.
505
36
k.p.c. należy odczytywać w powiązaniu z art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Konwencja), art. 2 i 78 Konstytucji. Nie sposób bowiem pominąć, że możliwość samodzielnego działania przed sądem jest jedną z podstaw sprawiedliwego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 6 ust. Konwencji) i urzeczywistnia zasady sprawiedliwości społecznej w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji). Uprawnienie do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji) zakłada m.in. prawo swobody decyzji w zakresie zaskarżenia tych orzeczeń i poddawania ich kontroli.
W świetle powyższych zasad art. 505
36
k.p.c. należy rozumieć w ten sposób, że
wniesienie sprzeciwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym powoduje utratę mocy nakazu zapłaty w całości w stosunku do pozwanego, który wniósł sprzeciw.
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.
kc
jw