III CZP 21/10

chwała z dnia 16 kwietnia 2010 r., III CZP 21/10 
 
Sędzia SN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz 
Sędzia SN Józef Frąckowiak 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielczej Kasy 
Oszczędnościowo-Kredytowej im. F.S. w G. przeciwko Krzysztofowi Ł. o zapłatę, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 16 kwietnia 2010 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie 
postanowieniem z dnia 1 grudnia 2009 r.: 
"Czy w sytuacji, gdy strona ustanowiła w sprawie pełnomocnika procesowego, 
doręczenie wyroku zaocznego winno nastąpić zgodnie z art. 133 § 3 k.p.c., czy też 
osobiście tej stronie, a jeżeli zgodnie z art. 133 § 3 k.p.c., to czy wraz z 
doręczeniem wyroku zaocznego sąd winien pouczyć pełnomocnika o 
przysługujących środkach zaskarżenia, także wówczas gdy pełnomocnikiem jest 
adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy?" 
podjął uchwałę: 
 
Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika procesowego, doręczenia wyroku 
zaocznego należy dokonać pełnomocnikowi z pouczeniem o przysługujących 
środkach zaskarżenia, także wtedy, gdy jest nim adwokat, radca prawny lub 
rzecznik patentowy (art. 343 w związku z art. 133 § 3 k.p.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy 
rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie, którym Sąd Rejonowy w Myśliborzu 
odrzucił złożony w dniu 2 września 2009 r. przez będącego radcą prawnym 
pełnomocnika powódki wniosek o doręczenie z uzasadnieniem oddalającego 
powództwo wyroku zaocznego, wydanego na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2009 r. 
Pomimo że powódka była zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, 

wyrok zaoczny wraz z pouczeniem o środkach zaskarżenia został jej doręczony 
osobiście, gdyż Sąd Rejonowy uznał, iż taki sposób doręczenia wynika z art. 343 
k.p.c., który jako przepis szczególny wyłącza stosowanie art. 133 § 3 k.p.c. Wobec 
doręczenia powódce wyroku zaocznego w dniu 21 sierpnia 2009 r., wniosek o jego 
uzasadnienie został potraktowany jako złożony z uchybieniem terminowi 
określonemu w art. 342 k.p.c. 
Zdaniem Sądu Okręgowego, w doktrynie i w orzecznictwie występują 
rozbieżne poglądy co do wzajemnego stosunku art. 343 i art. 133 § 3 k.p.c. 
Według jednego z nich, jest to stosunek przepisu szczególnego do ogólnego, 
co wyłącza stosowanie art. 133 § 3 k.p.c. i oznacza, że wyrok zaoczny doręcza się 
bezpośrednio stronie, nawet jeżeli ustanowiła pełnomocnika procesowego. Na 
rzecz tego poglądu powoływany jest argument, że przy odmiennym stanowisku 
obowiązek pouczenia o środkach zaskarżenia miałby na podstawie art. 343 k.p.c. 
zastosowanie także do profesjonalnego pełnomocnika, a to świadczyłoby o 
nieracjonalności ustawodawcy, gdyż kodeks postępowania cywilnego z zasady nie 
przewiduje obowiązku udzielania pouczeń, jeżeli stronę reprezentuje adwokat, 
radca prawny lub rzecznik patentowy. 
Zgodnie z odmiennym stanowiskiem, powołanym przez Sąd Okręgowy jako 
dominujące, nie ma kolizji pomiędzy art. 343 i art. 133 § 3 k.p.c., gdyż pierwszy z 
nich dotyczy obowiązku doręczenia wyroku zaocznego z pouczeniem, a drugi – 
sposobu doręczenia. Przyjęcie tego poglądu nie usuwa jednak – w ocenie Sądu 
Okręgowego – wątpliwości co do obowiązku pouczania profesjonalnego 
pełnomocnika strony o przysługujących środkach zaskarżenia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przepisy dotyczące wyroków zaocznych w sposób właściwy tylko dla tych 
orzeczeń regulują zasady ich doręczania, uzasadniania oraz zaskarżania. Wyroki 
zaoczne podlegają doręczeniu z urzędu (art. 343 k.p.c.), a uzasadnia się je wtedy, 
gdy powództwo zostało oddalone w całości lub w części i powód zażądał 
uzasadnienia w ciągu tygodnia od doręczenia mu wyroku albo wniósł apelację, nie 
poprzedziwszy jej zgłoszeniem takiego żądania (art. 342 k.p.c.). Przedmiotem 
regulacji art. 343 k.p.c. jest obowiązek doręczenia stronom z urzędu wyroku 
zaocznego z pouczeniem o środkach zaskarżenia, nie określa on natomiast 
sposobu doręczenia. 

Sposób dokonywania doręczeń przez sąd jest regulowany w przepisach o 
doręczeniach (art. 131-147 k.p.c.), w tym w art. 133 § 3 k.p.c., który stanowi, że 
jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego, doręczenia należy – z wyjątkiem 
dotyczącym Skarbu Państwa – dokonać pełnomocnikowi. Przepis ten nie zawiera 
żadnych wyłączeń związanych z rodzajem pisma podlegającego doręczeniu. Z tego 
wyraźnie wynika, że art. 343 i art. 133 § 3 k.p.c. regulują różne kwestie i nie 
pozostają ze sobą w kolizji ani w relacji przepis szczególny – przepis ogólny. 
W praktyce sądowej nie budziło wątpliwości, że we wszystkich sytuacjach, w 
których przepis przewiduje doręczenie stronie pisma sądowego lub procesowego 
albo orzeczenia, doręczenia dla strony, która ustanowiła pełnomocnika 
procesowego, należy – stosownie do art. 133 § 3 k.p.c. – dokonać pełnomocnikowi. 
Żadne rozbieżności nie ujawniły się w tej kwestii w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego. O znaczeniu art. 133 § 3 k.p.c. i o tym, że odpowiedzi na pytanie o 
skuteczność wobec strony doręczenia dokonanego do rąk jej pełnomocnika 
procesowego należy poszukiwać właśnie w tym przepisie, Sąd Najwyższy 
wypowiedział się na tle art. 149 k.p.c. w wyroku z dnia 22 września 1982 r., II CR 
177/82 (OSPiKA 1983, nr 6, poz. 122) i w postanowieniu z dnia 13 lutego 2001 r., II 
CKN 552/99 (nie publ.). O istnieniu rzeczywistego sporu w piśmiennictwie nie 
świadczy jednostkowa wypowiedź, odosobniona na tle zgodnego stanowiska, że 
prawnie skuteczne jest tylko doręczenie dokonane do rąk pełnomocnika 
procesowego ustanowionego przez stronę. 
Jednocześnie warto podkreślić, że w judykaturze Sądu Najwyższego duże 
znaczenie przypisuje się ścisłemu respektowaniu przepisów rządzących 
doręczeniami sądowymi ze względu na ich istotną rolę w systemie gwarancji 
procesowych. W zasadzie jednolicie przyjmuje się, poczynając od orzecznictwa na 
tle kodeksu postępowania cywilnego z 1932 r., że przepisy o doręczeniach mają 
charakter obligatoryjny, a dyspozycja art. 133 § 3 k.p.c. wiąże sąd i strony (por. 
m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1935 r., C.II. 127/35, Zb.Urz. 
1935, poz. 426, z dnia 8 września 1993 r., III CRN 30/93, OSNCP 1994, nr 7-8, poz. 
160, z dnia 15 listopada 2000 r., IV CKN 1373/00, "Izba Cywilna" 2006, nr 3, s. 51, 
z dnia 15 kwietnia 2005 r., I CZ 20/05, nie publ. i z dnia 15 listopada 2006 r., V CZ 
77/06, "Izba Cywilna" 2007, nr 12, s. 48). Reasumując, jeżeli strona ustanowiła 
pełnomocnika procesowego, to – stosownie do art. 133 § 3 k.p.c. – jemu doręcza 
się wyrok zaoczny na podstawie art. 343 k.p.c. 

W przedstawionym kontekście nie ma dostatecznej siły przekonywania 
argument, odwołujący się do zasady racjonalności ustawodawcy, z którą nie da się 
pogodzić odosobniona na tle przepisów kodeksu postępowania cywilnego sytuacja, 
w jakiej nałożony na sąd obowiązek pouczenia o środkach zaskarżenia dotyczyć by 
miał także profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego i rzecznika 
patentowego. Istotnie, ustawodawca z zasady odnosi obowiązek pouczeń do 
sytuacji, w których strona nie jest reprezentowana przez takiego pełnomocnika (np. 
art. 5 i 212 zdanie drugie, art. 327 i 357 § 2 zdanie drugie k.p.c.) i nie przewiduje 
pouczeń w stosunku do zawodowych pełnomocników. 
W art. 343 k.p.c., a także w art. 47919 § 2 k.p.c. przepis przewiduje doręczenie 
z urzędu wyroku z pouczeniem o przysługujących środkach zaskarżenia, nie 
zawierając występującego w art. 327 § 1 i 2 oraz w art. 357 § 2 k.p.c. ograniczenia 
tej dyspozycji do stron działających bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika 
patentowego. Taką samą formułą jak przy wyroku zaocznym ustawa posługuje więc 
się w odniesieniu do wyroków wydanych na posiedzeniu niejawnym w 
postępowaniu w sprawach gospodarczych (art. 47917 § 1 i art. 47918 § 2 k.p.c.). 
Przepisy mają brzmienie tak stanowcze i wyraźne, że wyklucza to odstąpienie od 
przewidzianego w nich pouczenia, niezależnie od tego, czy strona występuje 
osobiście, czy jest reprezentowana przez pełnomocnika oraz czy jest to 
pełnomocnik profesjonalny. 
Można rozważać, czy opisana regulacja jest przejawem niekonsekwencji 
ustawodawcy, czy też jest zamierzona i podyktowana specyfiką wymienionych 
wyroków i sposobu ich zaskarżania. Odpowiedź na to pytanie pozostaje jednak bez 
wpływu na sposób postępowania wymagany przez ustawę, gdyż przesądza ją 
jednoznaczna treść art. 343 k.p.c. oraz imperatywny charakter art. 133 § 3 k.p.c.; 
jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, doręczenia wyroku zaocznego dokonuje się 
pełnomocnikowi, zawsze z pouczeniem o przysługujących środkach zaskarżenia. 
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., 
rozstrzygnął przedstawione zagadnienie, jak w uchwale.