III CZP 21/04

Uchwała z dnia 19 maja 2004 r., III CZP 21/04 
 
Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Bronisław Czech 
Sędzia SN Marek Sychowicz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa – Ministra Skarbu 
Państwa o stwierdzenie nabycia spadku po Eugeniuszu N., po rozstrzygnięciu na 
posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 maja 2004 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Świdnicy postanowieniem z dnia 22 
marca 2004 r.: 
"Czy radca prawny ustanowiony w sprawie przez osobę będącą 
pełnomocnikiem Ministra Skarbu Państwa, może poświadczyć za zgodność z 
oryginałem pełnomocnictwo udzielone przez Ministra Skarbu tej osobie?" 
podjął uchwałę: 
 
Jeżeli radca prawny został umocowany na podstawie dalszego 
pełnomocnictwa procesowego, jest on uprawniony do uwierzytelnienia 
jedynie odpisu swego pełnomocnictwa. 
 
Uzasadnienie 
 
Wobec nieusunięcia w terminie braku formalnego wniosku o stwierdzenie 
nabycia spadku, przewodniczący w Sądzie pierwszej instancji zarządził zwrot 
wniosku. Brak formalny polegał na nieprzedłożeniu przez pełnomocnika 
wnioskodawcy należytego umocowania. Rozpoznając zażalenie wnioskodawcy na 
to zarządzenie, Sąd Okręgowy w Świdnicy powziął poważne wątpliwości co do 
zasadności zwrotu wniosku i w związku z tym – na podstawie art. 390 § 1 w 
związku z art. 397 § 2 k.p.c. – przedstawił je w postaci zagadnienia prawnego 
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. 
Sąd Okręgowy wskazał, że w sprawie za wnioskodawcę działa radca prawny, 
który swoje umocowanie wywodzi z pełnomocnictwa procesowego udzielonego 

przez osobę pełniącą obowiązki dyrektora Delegatury Ministra Skarbu Państwa w 
W. Osoba ta została uprawniona do reprezentacji wnioskodawcy w postępowaniu 
sądowym na podstawie stosownego pełnomocnictwa. Radca prawny do wniosku o 
stwierdzenie nabycia spadku dołączył m.in. uwierzytelniony przez siebie 
(„poświadczony za zgodność z oryginałem”) odpis pełnomocnictwa udzielonego mu 
przez pełnomocnika Skarbu Państwa – Ministra Skarbu Państwa oraz 
uwierzytelniony również przez siebie odpis pełnomocnictwa udzielonego temu 
pełnomocnikowi. Przewodniczący w Sądzie pierwszej instancji wezwał radcę 
prawnego do usunięcia braku formalnego wniosku przez złożenie oryginału lub 
notarialnie poświadczonego odpisu pełnomocnictwa głównego udzielonego 
pełnomocnikowi przez Skarb Państwa – Ministra Skarbu Państwa. Wobec 
niewykonania tego zarządzenia, przewodniczący dokonał zwrotu wniosku. 
W zażaleniu na zarządzenie podniesiono, że dołączenie do wniosku 
uwierzytelnionej przez pełnomocnika substytucyjnego kopii pełnomocnictwa 
udzielonego przez Skarb Państwa – Ministra Skarbu odpowiada dotychczasowej 
stałej praktyce, która nie była dotąd kwestionowana przez sądy. Żądanie złożenia 
oryginału lub notarialnie poświadczonego odpisu pełnomocnictwa zasadniczego 
wykracza poza potrzebę wynikającą z obowiązujących przepisów prawa, gdyż 
samo ustanowienie w sprawie pełnomocnika w osobie radcy prawnego zezwala mu 
na uwierzytelnianie dołączonych do wniosku dokumentów, a pełnomocnictwo 
udzielone przez Skarb Państwa – Ministra Skarbu Państwa powinno być traktowane 
jak każdy inny dokument w sprawie. Wniosek taki, jak podkreślono w zażaleniu, jest 
uprawniony również dlatego, że właściwa delegatura Ministra Skarbu Państwa 
dysponuje tylko jednym egzemplarzem przedmiotowego pełnomocnictwa, 
sporządzanie zaś jego notarialnych odpisów byłoby obowiązkiem zbyt uciążliwym i 
ze względu na koszty także zbyt dolegliwym. 
Jeżeli chodzi o samą istotę przedstawionego zagadnienia prawnego, Sąd 
Okręgowy ograniczył się do stwierdzenia, że pełnomocnictwo udzielone radcy 
prawnemu jest tzw. dalszym pełnomocnictwem, gdyż udzielone zostało przez osobę 
będącą już pełnomocnikiem. Z jednoznacznej regulacji kodeksowej wynika, że 
radca prawny mógł uwierzytelnić odpis pełnomocnictwa jemu udzielonego, 
natomiast wątpliwości budzi kwestia, czy mógł to uczynić odnośnie do 
pełnomocnictwa swojego mocodawcy. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczy wykładni art. 
89 § 1 k.p.c. oraz przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych 
(jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.). Rozważając problem, czy 
według obowiązujących przepisów prawa radca prawny (adwokat lub rzecznik 
patentowy) uprawniony jest do uwierzytelnienia nie tylko odpisu pełnomocnictwa 
substytucyjnego, które zostało mu udzielone, lecz także odpisu pełnomocnictwa 
udzielonego osobie, która sporządziła pełnomocnictwo substytucyjne, należy 
uwzględnić dwa jego aspekty. Po pierwsze, trzeba odnieść się do kwestii, w jaki 
sposób – stosownie do art. 89 § 1 k.p.c. – następuje wykazanie umocowania przez 
pełnomocnika przy pierwszej czynności procesowej, gdy czynności takiej dokonuje 
pełnomocnik substytucyjny, którym jest radca prawny (adwokat lub rzecznik 
patentowy). Po drugie, należy przeanalizować problem, czy i w jakim zakresie radca 
prawny uprawniony jest do uwierzytelniania odpisów dokumentów na gruncie 
przepisów ustawy o radcach prawnych oraz przepisów kodeksu postępowania 
cywilnego. 
Zgodnie z art. 89 § 1 k.p.c., pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej 
czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem 
mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat i radca prawny, a także 
rzecznik patentowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa, 
a w razie wątpliwości sąd może zażądać urzędowego poświadczenia podpisu 
strony. Podobne uprawnienie adwokatów, radców prawnych i rzeczników 
patentowych (a także doradców podatkowych) przewidziane jest w art. 37 § 1 
ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi 
(Dz.U. Nr 153, poz. 1270) i w art. 33 § 3 zdanie drugie k.p.a. 
Jeżeli pierwsza czynność procesowa dokonywana przez pełnomocnika polega 
na złożeniu pisma procesowego (np. pozwu lub wniosku w postępowaniu 
nieprocesowym), należy do niego dołączyć dokument pełnomocnictwa (art. 126 § 3 
k.p.c.). W toku sprawy natomiast pełnomocnictwo może być udzielone ustnie na 
posiedzeniu sądu przez oświadczenie złożone przez stronę i wciągnięte do 
protokołu (art. 89 § 2 k.p.c.). Ze wskazanych przepisów jednoznacznie wynika 
zatem, że w razie gdy pełnomocnik dokonuje w sprawie pierwszej czynności 
procesowej polegającej na wniesieniu pisma procesowego, wówczas ma obowiązek 
dołączyć do tego pisma dokument pełnomocnictwa zaopatrzony w podpis 
mocodawcy, przy czym dopuszczalne jest posłużenie się wierzytelnym odpisem 

dokumentu pełnomocnictwa. Jeśli pełnomocnikiem jest adwokat, radca prawny albo 
rzecznik patentowy, to mogą oni sami uwierzytelnić odpis udzielonego im 
pełnomocnictwa. Niedołączenie do pisma procesowego dokumentu 
pełnomocnictwa albo dołączenie jego odpisu, który nie jest należycie 
uwierzytelniony, stanowi niedochowanie wymogów formalnych pisma procesowego 
w rozumieniu art. 130 § 1 k.p.c. Taki brak formalny podlega usunięciu w sposób 
przewidziany w tym przepisie, a jego nieusunięcie w terminie tygodniowym 
prowadzi do zwrotu pisma procesowego (art. 130 § 2 k.p.c.). 
W myśl art. 89 § 1 zdanie pierwsze w związku z art. 126 § 3 k.p.c., obowiązek 
wykazania pełnomocnictwa (umocowania) wchodzi w rachubę zarówno wówczas, 
gdy dokonujący czynności procesowej pełnomocnik działa na podstawie 
pełnomocnictwa udzielonego bezpośrednio przez stronę (uczestnika 
postępowania), jak i wówczas, gdy działa na podstawie tzw. pełnomocnictwa 
substytucyjnego. W tym drugim wypadku wykazanie pełnomocnictwa przez 
pełnomocnika substytucyjnego polega na przedstawieniu oryginału 
(uwierzytelnionego odpisu) dokumentu pełnomocnictwa substytucyjnego oraz 
dokumentu pełnomocnictwa udzielonego osobie, która wystawiła pełnomocnictwo 
substytucyjne, chyba że dokument pełnomocnictwa w oryginale (uwierzytelnionym 
odpisie) został wcześniej złożony do akt sprawy. W ten sposób dochodzi do 
udowodnienia istnienia umocowania pełnomocnika do dokonywania czynności 
procesowych w imieniu strony (uczestnika postępowania). 
Dla rozwiązania omawianego problemu nie jest bez znaczenia fakt, że ustawa 
o radcach prawnych nie przewiduje dla radców prawnych generalnego uprawnienia 
do uwierzytelniania odpisów dokumentów. Tak samo ma się rzecz w odniesieniu do 
adwokatów na gruncie ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (jedn. 
tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.). W tym zakresie pozycja ustrojowa 
radców prawnych (adwokatów) jest zatem diametralnie odmienna aniżeli pozycja 
notariuszy, do których zadań, zgodnie z art. 79 pkt 7 ustawy z dnia 14 lutego 
1991 r. – Prawo o notariacie (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369 ze zm.), 
należy m.in. sporządzanie odpisów dokumentów, a ponadto – w myśl art. 96 pkt 2 
tej ustawy – poświadczanie zgodności odpisu lub kopii z okazanym dokumentem. Z 
tego m.in. względu można za wyjątkowe uznać przyznane radcom prawnym 
(adwokatom) uprawnienie do uwierzytelniania odpisów określonych dokumentów. 
Uprawnienie ustanowione zostało na potrzeby postępowania cywilnego w 

konkretnych przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Oprócz przytoczonego 
art. 89 § 1 zdanie drugie k.p.c., chodzi także o art. 485 § 4 k.p.c., stosownie do 
którego, do pozwu wraz z wnioskiem o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu 
nakazowym można dołączyć odpisy dokumentów wymienionych enumeratywnie w 
art. 485 § 1 k.p.c. Do dokumentów tych – stanowiących dowód dochodzonego 
żądania – zaliczono jedynie dokument urzędowy, zaakceptowany przez dłużnika 
rachunek, wezwanie dłużnika do zapłaty, pisemne oświadczenie dłużnika o uznaniu 
długu i zaakceptowane przez dłużnika żądanie zapłaty, zwrócone przez bank i nie 
zapłacone z powodu braku środków na rachunku bankowym. Ich zgodność z 
oryginałem może być poświadczona przez notariusza albo występujących w 
sprawie adwokatów, radców prawnych lub rzeczników patentowych. 
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że art. 89 § 1 zdanie drugie i art. 485 § 4 
k.p.c. nie stanowią „potwierdzenia” przez ustawodawcę generalnego uprawnienia 
radców prawnych (adwokatów, rzeczników patentowych) do uwierzytelniania 
odpisów dokumentów, ponieważ osoby wykonujące te zawody takiego uprawnienia 
w ogóle nie mają. Oznacza to, że normują one jedynie wyjątkowe i szczególne 
sytuacje, w których omawiane uprawnienie zostało przyznane radcom prawnym 
(adwokatom, rzecznikom patentowym) dla ściśle określonych celów procesowych. 
Wszystko to prowadzi do wniosku, że przy poszukiwaniu odpowiedzi na 
pytanie, czy radca prawny (adwokat, rzecznik patentowy) działający jako 
pełnomocnik substytucyjny jest ewentualnie uprawniony do uwierzytelnienia nie 
tylko odpisu udzielonego mu pełnomocnictwa substytucyjnego, ale także odpisu 
pełnomocnictwa udzielonego osobie wystawiającej pełnomocnictwo substytucyjne, 
trzeba odwoływać się wprost do treści art. 89 § 1 zdanie drugie k.p.c., 
stanowiącego, iż adwokat i radca prawny, a także rzecznik patentowy mogą sami 
uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa. Należy ponadto zdawać sobie 
sprawę z tego, że w ujęciu redakcyjnym art. 89 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., 
wierzytelny odpis pełnomocnictwa to odpis, który ma mieć taką samą moc jak 
oryginał pełnomocnictwa, a więc dokument zaopatrzony w podpis mocodawcy. 
Nasuwa się zatem konkluzja, że należy wykluczyć możliwość uwierzytelniania 
przez radcę prawnego (adwokata, rzecznika patentowego) odpisu pełnomocnictwa 
udzielonego przez stronę (uczestnika postępowania) osobie, która następnie 
udzieliła radcy prawnemu (adwokatowi, rzecznikowi patentowemu) pełnomocnictwa 

substytucyjnego. Za powyższym wnioskiem przemawia również następująca 
argumentacja. 
Po pierwsze, brzmienie art. 89 § 1 zdanie drugie k.p.c. wyraźnie wskazuje, że 
radca prawny (adwokat, rzecznik patentowy) może uwierzytelnić jedynie odpis tego 
pełnomocnictwa, które zostało jemu udzielone. W wypadku zaś, gdy radca prawny 
(adwokat, rzecznik patentowy) działa na podstawie pełnomocnictwa 
substytucyjnego, pełnomocnictwem, które zostało mu udzielone, jest tylko 
pełnomocnictwo substytucyjne. Niczego nie zmienia tu okoliczność, że pełnomocnik 
substytucyjny, tak jak „zwykły” pełnomocnik, jest bezpośrednio reprezentantem 
głównego mocodawcy i dokonane przez niego czynności procesowe odnoszą 
skutek wobec tego mocodawcy. Jest to konsekwencja faktu, że czynność 
pełnomocnika w postaci udzielenia pełnomocnictwa substytucyjnego jest 
bezpośrednio skuteczna w stosunku do strony (uczestnika postępowania), a więc 
głównego mocodawcy. Z tych powodów pełnomocnictwem, które zostaje udzielone 
radcy prawnemu (adwokatowi, rzecznikowi patentowi) jest wyłącznie to 
pełnomocnictwo, w którym jest on wskazany jako osoba uprawniona do działania w 
imieniu strony (uczestnika postępowania). Jeżeli zatem radca prawny (adwokat, 
rzecznik patentowy) legitymuje się pełnomocnictwem substytucyjnym, to właśnie to 
pełnomocnictwo jest tym, które zostało mu udzielone i którego odpis w myśl art. 89 
§ 1 zdanie drugie k.p.c. może uwierzytelnić. Odpis taki będzie mógł być 
wykorzystany – wespół z oryginałem lub należycie sporządzonym odpisem 
„pierwszego” pełnomocnictwa – celem wykazania umocowania. 
Po drugie, z art. 89 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. wynika zasada, że pełnomocnik 
przy pierwszej czynności procesowej wykazuje swoje umocowanie przez złożenie 
bądź to dokumentu pełnomocnictwa z podpisem mocodawcy, bądź też 
wierzytelnego odpisu takiego dokumentu. Z ogólnych przepisów wynika natomiast, 
że notariusz jest tym podmiotem, który ma uprawnienie do poświadczania odpisów 
dokumentów, a poświadczony notarialnie odpis określonego dokumentu jest 
odpisem wierzytelnym, a nie „zwykłym”. Przyznanie radcy prawnemu (adwokatowi, 
rzecznikowi patentowemu) uprawnienia do uwierzytelnienia odpisu udzielonego mu 
pełnomocnictwa ma zatem charakter wyjątkowy i służy ułatwieniu oraz 
zaoszczędzeniu stronom kosztów procesu. Wyjątkowość tego uprawnienia 
wzmacnia fakt, że pod rządem kodeksu postępowania cywilnego nie przysługuje 
ono poza radcami prawnymi, adwokatami i rzecznikami patentowymi jakimkolwiek 

innym pełnomocnikom. Tym samym zakres omawianego uprawnienia musi być 
wykładany w sposób ścisły, a więc zgodny z brzmieniem art. 89 § 1 zdanie drugie 
k.p.c. Nieuzasadniony byłby więc wniosek, że skoro radca prawny (adwokat, 
rzecznik patentowy) może w ogóle uwierzytelnić odpis udzielnego mu 
pełnomocnictwa, to może również z tego tytułu uwierzytelnić odpis pełnomocnictwa 
udzielonego osobie, która jako pełnomocnik strony (uczestnika postępowania) 
sporządziła pełnomocnictwo substytucyjne dla radcy prawnego (adwokata, 
rzecznika patentowego). 
Po trzecie, można wprawdzie twierdzić, że skoro uprawnienie radcy prawnego 
(adwokata, rzecznika patentowego) do uwierzytelniania odpisu udzielonego mu 
pełnomocnictwa ma na celu ułatwienie stronom dochodzenia ich praw, a także 
ograniczenie kosztów procesowych, jednak z celowościowego punktu widzenia 
trafne byłoby stanowisko, że radca prawny (adwokat, rzecznik patentowy) powinien 
być uprawniony nie tylko do uwierzytelnienia odpisu udzielonego mu 
pełnomocnictwa substytucyjnego, lecz także pełnomocnictwa udzielonego 
pełnomocnikowi, który sporządził pełnomocnictwo substytucyjne. Twierdzenie takie 
mogłoby być wsparte tezą, że omawiane uprawnienie zostało przyznane radcom 
prawnym (adwokatom, rzecznikom patentowym) jako osobom wykonującym zawód 
zaufania publicznego. Rozumowanie takie trudne jest jednak do zaakceptowania, 
przede wszystkim dlatego, że prowadziłoby nie tylko do wyników sprzecznych z 
wykładnią literalną art. 89 § 1 zdanie drugie k.p.c., ale także podważałoby 
wyjątkowość przewidzianego w tym przepisie uprawnienia radcy prawnego 
(adwokata, rzecznika patentowego) do uwierzytelniania odpisu udzielonego mu 
pełnomocnictwa. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że istnienie należytego 
umocowania pełnomocnika do działania w postępowaniu cywilnym w imieniu strony 
(uczestnika postępowania) stanowi jedną z bezwzględnych przesłanek 
procesowych, brak należytego umocowania pełnomocnika skutkuje nieważnością 
postępowania (art. 379 pkt 2 k.p.c.). Skłania to do wniosku, że przy ocenie kwestii 
wykazania umocowania należy ściśle przestrzegać obowiązujących rygorów, a 
odstępstwa od nich uwzględniać jedynie w takim zakresie, w jakim odpowiada to 
ustawie, a zatem bez stosowania wykładni rozszerzającej. 
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).