III CZP 19/13

Sygn. akt III CZP 19/13 UCHWAŁA Dnia 22 maja 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSN Barbara Myszka w sprawie ze skargi dłużniczki M. U. na czynność komornika przy Sądzie Rejonowym w J. w sprawie z wniosku wierzycieli Banku Pekao S.A. w W. i Getin Noble Banku S.A. w W. o świadczenie pieniężne, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 22 maja 2013 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 2 stycznia 2013 r., "Czy przysługuje zażalenie na postanowienie sądu I instancji rozstrzygające skargę na postanowienie komornika w przedmiocie rozpoznania wniosku o dodatkowy opis i oszacowanie nieruchomości złożonego w trybie art. 951 k.p.c.?" podjął uchwałę: Na postanowienie oddalające skargę na czynność komornika, polegającą na oddaleniu wniosku o sporządzenie dodatkowego opisu i oszacowania (art. 951 k.p.c.), zażalenie nie przysługuje. Uzasadnienie 2 Komornik przy Sądzie Rejonowym w J. prowadzi egzekucję z użytkowania wieczystego nieruchomości dłużniczki M. U., położonej w J. przy ul. F. W dniu 15 stycznia 2009 r. sporządzony został protokół opisu i oszacowania tej nieruchomości. Pismem z dnia 20 stycznia 2012 r., po wyznaczeniu przez Sąd terminu pierwszej licytacji, dłużniczka wniosła o sporządzenie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, a komornik – postanowieniem z dnia 31 stycznia 2012 r. – wniosek ten oddalił. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2012 r. Sąd Rejonowy oddalił skargę na to postanowienie. Rozpoznając zażalenie dłużniczki, podważające zasadność oddalenia skargi, Sąd Okręgowy powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W postępowaniu egzekucyjnym, zgodnie z art. 7674 § 1 k.p.c., zażalenie na postanowienie sądu przysługuje w wypadkach wskazanych w ustawie (scil. w kodeksie postępowania cywilnego). W judykaturze, w ugruntowanym już orzecznictwie Sądu Najwyższego aprobowanym przez doktrynę, przyjęto, że w postępowaniu egzekucyjnym zażalenie jest dopuszczalne także w wypadkach wskazanych w art. 394 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., tj. na postanowienia kończące postępowanie egzekucyjne, a ponadto na postanowienia opisane w pkt 1-12 wymienionego przepisu, jeżeli mogą być wydane w tym postępowaniu (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1969 r., III CZP 83/69, OSNCP 1970, nr 6, poz. 105). Kodeks postępowania cywilnego przewiduje zażalenie wyłącznie na postanowienie uwzględniające lub oddalające skargę na czynność komornika polegającą na dokonaniu przez niego opisu i oszacowania, rozumianego jako czyn- ność zamykającą etap egzekucji z nieruchomości unormowany w art. 942–950; wskazuje na to dająca jednoznaczne wyniki wykładnia językowa i celowościowa art. 950 in fine. Rola opisu i oszacowania jest doniosła, czynność ta bowiem pozwala nie tylko na dokładne oznaczenie nieruchomości będącej przedmiotem egzekucji oraz określenie jej wartości, ale także na ustalenie ewentualnych praw osób 3 trzecich obciążających tę nieruchomość. Z tego względu uzasadnione jest wzmożenie kontroli poprawności tej czynności przez przyznanie stronom postępowania egzekucyjnego zażalenia na postanowienie sądu. Rozwiązanie to stanowi rozwinięcie unormowania zawartego w art. 675 d.k.p.c., który przewidywał zaskarżenie opisu i oszacowania nieruchomości najpierw w drodze zarzutów, a następnie zażalenia. Z tych względów - doceniając wagę omawianej czynności komornika oraz jej znaczenie dla przebiegu i wyników egzekucji – należy uznać, że zażalenie przewidziane w art. 950 in fine k.p.c. przysługuje zarówno na postanowienie wydane w wyniku skargi na pierwotny, jak i na dodatkowy – przewidziany w art. 951 k.p.c. – opis i oszacowanie. A contrario oznacza to, że art. 950 k.p.c. nie obejmuje innych postanowień wydanych po rozpoznaniu skargi na czynności komornika związane z podjęciem oraz dokonywaniem opisu i oszacowania, niemające tak doniosłego znaczenia, np. na czynność polegającą na wyznaczeniu terminu opisu i oszacowania (art. 945 § 1 k.p.c.), na wezwaniu uczestników i innych osób roszczących sobie prawa do opisywanej i szacowanej nieruchomości (art. 945 § 2 k.p.c.) albo na powołaniu przez komornika biegłego ds. szacowania nieruchomości (art. 948 § 1 k.p.c.). Dotyczy to także czynności związanych z ponownym opisem i oszacowaniem, np. czynności przygotowawczych oraz dotyczących samej tylko oceny zasadności wniosku o dodatkowy opis i oszacowanie (art. 951 k.p.c.). Stwierdzenie, że art. 950 in fine k.p.c. nie dopuszcza zażalenia na postanowienie oddalające skargę na czynność komornika polegającą na oddaleniu wniosku o sporządzenie dodatkowego opisu i oszacowania, nie zamyka rozważań nad zagadnieniem prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia, należy bowiem jeszcze rozważyć, czy postanowienie to kończy postępowanie. Pozytywna odpowiedź na to pytanie otwierałaby drogę do poszukiwania dopuszczalności zażalenia w art. 394 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Zważywszy, że w judykaturze Sądu Najwyższego utrwaliło się zapatrywanie, iż o kwalifikacji postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym jako kończącego postępowanie w sprawie decyduje to, czy kończy ono postępowanie w sprawie egzekucyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 4 2006 r., IV CNP 25/06, OSNC 2007, nr 3, poz. 48 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2008 r., III CZP 106/08, OSNC 2009, nr 10, poz. 134), należy uznać, że postanowienie oddalające skargę na czynność komornika polegającą na oddaleniu wniosku o dokonanie dodatkowego opisu i oszacowania nie kończy postępowania ani nawet do tego celu bezpośrednio nie zmierza. Przeciwnie, postanowienie takie jedynie umożliwia przejście do kolejnego etapu egzekucji, a więc licytacji uwzględniającej pierwotny opis i oszacowanie. Należy przy tym odrzucić sztuczną koncepcję zmierzającą do wykazania, że omawiane postanowienie „kończy postępowanie w sprawie dodatkowego opisu i oszacowania”, prowadzi ona bowiem w rzeczywistości do uznania za kończące postępowanie (jego części) każdego orzeczenia „oddalającego” (skargę, wniosek itp.). Jakkolwiek więc można się zgodzić, że postanowienie orzekające o pierwot- nym opisie i oszacowaniu ma cechy orzeczenia kończącego samodzielną część postępowania egzekucyjnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2006 r., IV CNP 25/06), to jednak cechy tej nie można przypisać orzeczeniu dotyczącemu samej zasadności dodatkowego opisu i oszacowania. Z punktu widzenia struktury postępowania egzekucyjnego (egzekucji z nieruchomości) orzeczenie to ma charakter incydentalny; nie zamyka określonego etapu egzekucji, lecz tylko umożliwia jej dalszy bieg na podstawie dokonanego już opisu i oszacowania. Należy zresztą przyjąć, że gdyby prawodawca zmierzał do objęcia tego orzeczenia zażaleniem, to uchwalając ustawę z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804), nowelizującą art. 951 k.p.c. przez uzależnienie dodatkowego opisu i oszacowania od woli stron, uczyniłby to wyraźnie, bez angażowania interpretatorów prawa w wątpliwe rozważania dotyczące oceny, czy wymienione orzeczenie kończy postępowanie. Przyjęciu zażalenia przeciwstawiają się także argumenty celowościowe oraz postulaty szybkości, sprawności i szybkości postępowania egzekucyjnego. Z praktyki sądowej wynika, że wnioski o dokonanie ponownego opisu i oszacowania składają przede wszystkim dłużnicy, a ich rzeczywistą intencją jest przewleczenie postępowania. Nie ma powodu, aby tym tendencjom sprzyjać za 5 pomocą wykładni nieznajdującej oparcia w materiale normatywnym oraz w celach ustawodawcy. Nie można przy tym pomijać, że możliwości złagodzenia ewentualnej decyzji co do potrzeby przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania tkwią - z punktu widzenia interesów dłużnika – w mechanizmie licytacyjnym, który pozwala osiągnąć cenę, jaką w okolicznościach sprawy jest w stanie zaoferować ewentualny nabywca, niezależnie od sumy oszacowania. Z tych względów Sąd Najwyższy, redukując treść uchwały do sytuacji procesowej, jaka zaistniała w sprawie rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy, orzekł, jak na wstępie.