III CZP 18/12

Sygn. akt III CZP 18/12 
 
 
 
 
 
UCHWAŁA 
Dnia 23 maja 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) 
SSN Anna Owczarek 
 
 
 
w sprawie z powództwa Miasta P. 
przeciwko S. W. 
o opróżnienie lokalu mieszkalnego, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 23 maja 2012 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 9 lutego 2012 r.,  
 
 
"Czy zażalenie powoda na postanowienie o kosztach procesu 
zawarte w wyroku zaocznym, w razie późniejszego skutecznego 
wniesienia przez pozwanego sprzeciwu od tego wyroku, podlega 
merytorycznemu rozpoznaniu, czy też postępowanie zażaleniowe 
winno być umorzone?" 
 
 
podjął uchwałę: 
 
 
Jeżeli po rozpoznaniu sprzeciwu wyrok zaoczny został 
uchylony w całości lub w części, postępowanie toczące się na 
skutek zażalenia na zawarte w tym wyroku postanowienie                
o kosztach procesu podlega umorzeniu. 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
 
Sąd Rejonowy wyrokiem zaocznym, uwzględniając powództwo Miasta P., 
orzekł eksmisję pozwanej S. W. z lokalu mieszkalnego nr 10 przy ul. K. [...] w P. 
oraz zasądził od niej na rzecz powoda 700 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. 
Pozwana  wniosła od tego wyroku sprzeciw, powód zaś złożył zażalenie na zawarte 
w nim postanowienie o kosztach procesu. 
 
Sąd 
Okręgowy 
przy 
rozpoznawaniu 
zażalenia 
powoda 
powziął 
przedstawioną w zagadnieniu prawnym wątpliwość, czy wobec wniesienia przez 
pozwaną sprzeciwu od wyroku 
zaocznego należy rozpoznać 
zażalenie. 
Wniesienie  sprzeciwu powoduje bowiem konieczność wydania drugiego wyroku, 
zawierającego również rozstrzygnięcie o kosztach procesu, który będzie podlegał 
zaskarżeniu co do wszystkich zawartych w nim rozstrzygnięć. W takiej sytuacji 
rozpoznanie zażalenia na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku zaocznym 
staje się zbędne, co uzasadnia umorzenie postępowania zażaleniowego. Sąd ten 
wskazał jednak także argumenty przemawiające za rozpoznaniem zażalenia. 
Powołał się na art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c., zgodnie z którym zażalenie na 
postanowienie o kosztach procesu  jest wyłączone jedynie wówczas, gdy strona 
składa środek zaskarżenia co do istoty sprawy. Wyłączenia takiego nie ma, jeżeli 
środek zaskarżenia składa, jak w rozpoznawanej sprawie, strona przeciwna. 
Niezależnie od tego, rozpoznanie zażalenia powoda - pomimo wniesienia przez 
pozwaną sprzeciwu od wyroku zaocznego - uzasadnia możliwość egzekucji 
zasądzonych kosztów procesu, skoro wyrokowi zaocznemu sąd nadaje z urzędu 
rygor natychmiastowej wykonalności (art. 333 § 1 pkt 3 k.p.c.). Sąd Okręgowy 
zwrócił jednak uwagę,  że wydane po rozpoznaniu zażalenia postanowienie 
o kosztach procesu stanie się prawomocne jedynie tymczasowo, skoro wniesienie 
sprzeciwu powoduje konieczność wydania wyroku, zawierającego również 
orzeczenie o kosztach, od którego także służy zażalenie do sądu drugiej instancji.  
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

 
3 
 
Zgodnie z art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c., zażalenie na postanowienie 
w przedmiocie kosztów procesu przysługuje jedynie stronie, która nie składa środka 
zaskarżenia co do istoty sprawy. Jest tak dlatego, że wniesienie środka 
zaskarżenia co do istoty sprawy powoduje podważenie całego rozstrzygnięcia, 
w tym także postanowienia o kosztach. W razie wydania wyroku zaocznego, 
powodowi, który nie wniósł od niego apelacji, przysługuje zatem prawo zaskarżenia 
postanowienia co do kosztów. Może więc powstać sytuacja, w której jedna ze stron 
składa zażalenie na postanowienie co do kosztów, a druga – środek zaskarżenia co 
do istoty sprawy. Nie dotyczy to tylko sprzeciwu od wyroku zaocznego, lecz także 
innych środków odwoławczych (skargi na orzeczenie referendarza sądowego, 
zarzutów od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, sprzeciwu od nakazu 
zapłaty w postępowaniu upominawczym, apelacji, również skargi kasacyjnej, 
bowiem stronie przysługuje zażalenie na postanowienie o kosztach postępowania 
apelacyjnego, które nie staje się prawomocne w dacie wydania wyroku sądu drugiej 
instancji). Wniesienie środka odwoławczego co do istoty sprawy nie powoduje 
utraty mocy wydanego orzeczenia - z wyjątkiem nakazu zapłaty w postępowaniu 
nakazowym (art. 505 k.c.) i skargi na orzeczenie referendarza sądowego (art. 39828 
§ 2 k.p.c.) - a to oznacza, że nie traci mocy również zawarte w tym orzeczeniu 
postanowienie o kosztach. Wniesienie zatem środka odwoławczego co do istoty 
sprawy nie czyni bezprzedmiotowym zażalenia drugiej strony na takie 
postanowienie. 
 
Uwagi powyższe prowadzą do wniosku, że samo wniesienie przez 
pozwanego sprzeciwu od wyroku zaocznego na stanowi podstawy do umorzenia 
postępowania wywołanego wniesieniem przez powoda zażalenia. Los takiego 
zażalenia zależy jednak od sposobu zakończenia postępowania wszczętego przez 
wniesienie sprzeciwu. Prawidłowe wniesienie sprzeciwu powoduje wyznaczenie 
rozprawy i ponowne rozpoznanie sprawy, po czym sąd wydaje wyrok, którym wyrok 
zaoczny w całości lub części utrzymuje w mocy albo uchyla go i orzeka o żądaniu 
pozwu, bądź też pozew odrzuca lub postępowanie umarza (art. 345 i 347 k.p.c.). 
Uchylenie wyroku zaocznego w całości lub w części oznacza także uchylenie 
zawartego w nim postanowienia o kosztach procesu. Sąd wydaje nowy wyrok 
i  na nowo rozstrzyga również w tym przedmiocie, obejmując rozstrzygnięciem 

 
4 
zarówno koszty poniesione do czasu wniesienia sprzeciwu, jak i poniesione 
na  skutek jego wniesienia. W takim wypadku zażalenie na postanowienie 
o kosztach zawarte w wyroku zaocznym staje się bezprzedmiotowe, wobec czego 
postępowanie zażaleniowe podlega umorzeniu (art. 355 § 1 w związku z art. 391 
i  397 § 2 zd. drugie k.p.c.). Jeżeli natomiast po rozpoznaniu sprzeciwu sąd 
utrzymuje wyrok zaoczny w mocy lub w zaskarżonej części, albo – w razie cofnięcia 
sprzeciwu – umarza postępowanie wywołane jego wniesieniem (art. 349 § 1 k.p.c.), 
orzeka tylko o tych kosztach, które zostały poniesione na skutek jego wniesienia. 
Oznacza to, że zawarte w wyroku zaocznym postanowienie o kosztach procesu 
pozostaje w mocy, zatem podlega rozpoznaniu złożone na nie zażalenie. Ubocznie 
wspomnieć należy, że podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w sytuacji 
równoległego wniesienia przez stronę skargi kasacyjnej od wyroku sądu drugiej 
instancji i zażalenia drugiej strony na postanowienie o kosztach postępowania 
apelacyjnego, przyjmując, że postępowanie wywołane zażaleniem podlega 
umorzeniu, jeżeli wyrok i zawarte w nim postanowienie o kosztach zostały uchylone 
na skutek skargi kasacyjnej strony przeciwnej (por. postanowienie z dnia 6 kwietnia 
2011 r., I CZ 103/10, niepubl.). 
 
Z tych względów orzeczono, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).